BÀI 21. KHÁI QUÁT VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG
LƯỢNG

I. TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG

KHỞI ĐỘNG

Chất lấy
vào

Chất thải
ra
?

?

?

?
?

?

?

?

Chất lấy
vào

Chất thải
ra

?
?

?

?
?
?

Hoạt động nhóm 5':
Nhóm 1: nêu các chất mà cơ thể
thực vật lấy vào và thải ra trong
quá trình sống?
Nhóm 2: Nêu các chất mà cơ thể
động vật và con người lấy vào và
thải ra trong quá trình sống?

?
VÀ CON
NGƯỜI

?

Thảo luận,mỗi thành viên
trong nhóm lên bảng viết
một chất, nhóm nào xong
trước sẽ được khen thưởng.

Quá trình sinh vật lấy các chất từ
môi trường, biến đổi chúng thành
các chất cần thiết cho cơ thể và
tạo năng lượng cung cấp cho các
hoạt động sống , đồng thời trả lại
môi trường các chất thải, quá trình
đó gọi là gì?

Quá trình trao đổi chất

Mệt mỏi doThiếu
năng lượng
Mạnh khỏe do
Tràn đầy năng
lượng

Em hãy kể
tên các
dạng năng
lượng
chính
trong cơ
thể mà em
biết?
Các dạng năng lượng chính trong cơ thể
–  Nhiệt năng: duy trì thân nhiệt, phần nhiệt năng dư thừa thải ra ngoài bằng quá trình
thải nhiệt.
–  Động năng: giúp cho các cơ quan hoạt động.
–  Điện năng: do dòng ion chuyển động qua màng, tạo điện thế màng tế bào.
–  Hóa năng: Năng lượng tích lũy trong các liên kết hóa học. Quan trọng nhất là ATP và
creatin phosphat.

Khi chơi thể thao, nhiệt độ cơ thể tăng hơn mức bình thường, đồng thời nhịp hô hấp
cũng tăng lên. Hiện tượng này được giải thích như thế nào?

Khi ta vận động cơ thể chuyển hóa hóa năng thành năng lượng, giải phóng nhiệt năng
khiến cơ thể chúng ta nóng lên, nhịp tim và hô hấp tăng để cung cấp oxygen cho quá
trình chuyển hóa năng lượng.

Hóa năng: Năng
lượng tích lũy trong
các liên kết hóa học.
Quan trọng nhất là
ATP và
creatin
phosphat.

Trong quá trình quang hợp, cây xanh chuyển hóa năng lượng ánh
sáng mặt trời (quang năng) thành dạng năng lượng nào?

Chuyển hóa năng
lượng là gì?

Trao đổi chất và
chuyển hóa năng
lượng có mối quan
hệ như thế nào?

-Là sự biến đổi của năng lượng từ dạng
này sang dạng khác.

-Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng
luôn gắn liền với nhau

21

Bài
KHÁI QUÁT VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA
NĂNG LƯỢNG

I. TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG
Phát biểu được khái niệm trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng

21

Bài
KHÁI QUÁT VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA
NĂNG LƯỢNG

II. VAI TRÒ CỦA TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG
Đọc SGK, nêu vai
trò của trao đổi
chất và chuyển
hóa năng lượng?
Đảm bảo cho sinh vật tồn tại.

Hoạt động nhóm 5':
Câu hỏi 1. Quan sát sự thay đổi hình thái của sinh vật trong các Hình 21.1, 21.2,SG,
đọc thông tin trong mục II, nêu vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng đối
với sinh trưởng và phát triển của cây khoai tây và con gà.
-Trao

đổi chất và chuyển hóa năng lượng giúp cây khoai tây và con gà lấy các chất từ
môi trường, biến đổi chúng thành các chất cần thiết đảm bảo cho sự tồn tại của chúng.
Trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng giúp cây khoai tây sinh trưởng, phát triển và
giúp con gà vận động, cảm ứng và sinh sản.
-Các chất hữu cơ được cơ thể tổng hợp trong quả trình trao đổi chất cung cấp nguyên
liệu để xây dựng tế bào và cơ thể, giúp cơ thể lớn lên và sinh sản tạo ra các cơ thể con.
Quá trình chuyển hóa năng lượng tạo năng lượng cung cấp cho các hoạt động sống của
cơ thể.
Câu hỏi 2. Lấy thêm ví dụ về vai trò của trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở
sinh vật.
•Sự sinh trưởng và phát triển ở cây lúa
•Sự sinh trưởng và phát triển sinh sản ở con mèo

21

Bài
KHÁI QUÁT VỀ TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA
NĂNG LƯỢNG

II. VAI TRÒ CỦA TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG
Nêu được vai trò của trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng

1.Điều gì sẽ xảy ra đối với sinh vật nếu quá trình trao đổi chất và chuyển hoá
năng lượng bị ngừng lại? Giải thích.
Sinh vật sẽ không có năng lượng để duy trì các hoạt động sống bình thường và
chết.
2.Nhiệt độ cơ thể của một vận động viên đang thi đấu và một nhân viên viên
đang làm việc trong văn phòng có gì khác nhau? Giải thích.
Nhiệt độ vận động viên sẽ cao hơn người làm việc văn phòng.
- Khi vận động viên vận động, cơ thể anh ta cần sử dụng rất nhiều năng
lượng, dẫn đến quá trình trao đổi chất và năng lượng diễn ra nhanh hơn, cơ
thể tỏa nhiều nhiệt hơn.

HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

CÂU HỎI 1
: Chất nào sau đây là sản phẩm của quá trình trao đổi chất được động

vật thải ra môi trường?

A. Carbon dioxide.
B. Oxygen.
C. Chất dinh dưỡng.
D. Vitamin.

CÂU HỎI 2
Trong quá trình quang hợp, cây xanh chuyển hóa năng lượng ánh
sáng mặt trời thành dạng năng lượng nào sau đây?
A.Cơ năng.

B. Hóa năng.

C. Quang năng.

D. Nhiệt năng

CÂU HỎI 3
Nguồn năng lượng cơ thể sinh vật giải phóng ra ngoài môi
trường dưới dạng nào là chủ yếu?
A. Cơ năng.

B. Quang năng.

C. Nhiệt năng.

D. Hóa năng
 

CÂU HỎI 4
Hoàn thành chú thích trong hình bên về quá trình trao đổi chất
ở thực vật?
1. Carbon dioxide
2. Oxygen, nước
3. Chuyển hóa
4. Nước và muối khoáng

Câu 5. Những lí do nào khiến cơ thể thường nóng lên, ra mồ hôi nhiều khi
làm việc nặng hay vận động mạnh trong thời gian dài?
A. Cơ thể tăng cường phát triển cơ bắp.
B. Cơ thể toát mồ hôi khi vận động nhiều làm giảm bớt nhiệt độ cơ thể.
C. Cơ thể không kịp thích nghi.
D. Khi vận động, các khối cơ bắp tăng cường chuyển hóa tạo năng lượng co
D.
cơ kèm theo sinh ra nhiệt khiến cơ thể nóng lên.

D/ HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
1/ Hiểu biết của học sinh áp dụng vào cuộc sống rèn luyện cơ thể:
Tại sao một chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt sẽ làm giảm quá trình
trao đổi chất của cơ thể?

=> Việc ăn kiêng sẽ làm giảm hàm lượng các chất dinh dưỡng
cung cấp cho cơ thể -> Thiếu nguyên liệu cho quá trình chuyển
hóa các chất -> giảm tốc độ quá trình trao đổi chất.

2/ Em hãy dự đoán quá trình chuyển hóa năng lượng nào diễn ra
khi một con báo đang chạy, biết trong tế bào tồn tại nhiều dạng
năng lượng khác nhau như cơ năng, nhiệt năng, hóa năng. Giải
thích?
=> Hóa năng -> cơ năng: do quá trình phân giải chất hữu cơ để
cung cấp năng lượng cho sự co dãn của các cơ trong cơ thể báo.
=> Hóa năng -> Nhiệt năng: quá trình trao đổi chất tăng làm lượng
nhiệt giải phóng ra môi trường tăng.

3. Cho ba trường hợp sau: (A) người đang chơi thể thao, (B) người đang

ngủ, (C) người đang đi bộ.
a) Hãy so sánh tốc độ trao đổi chất ở ba trường hợp trên. Giải thích.
b) Xác định quá trình chuyển hóa năng lượng ở trường hợp (A) và (C).
a) Tốc độ trao đổi chất lần lượt là:
(B) người đang ngủ → (C) người đang đi bộ → (A) người đang
chơi thể thao.
b) 

4. Hãy đề xuất một số biện pháp giúp tăng cường quá trình trao đổi chất ở cơ thể
người.
Một số biện pháp giúp tăng cường quá trình trao đổi
chất:
- Ăn uống đầy đủ và đa dạng chất dinh dưỡng.
- Có kế hoạch tập luyện thể dục thể thao hợp lí
-...

4.Những đối tượng nào dưới đây có thể thực hiện được
quá trình trao đổi chất và năng lượng?
Đối tượng
1. Cây táo
2. Cây bút
3. Con sóc
4. Cây cột điện
5. Vi khuẩn
6. Cái quạt

Có

Không

Bài

21

Hãy sắp
theoĐỔI
trìnhCHẤT
tự đúng
tập dướiHÓA
đây NĂNG LƯỢNG
KHÁI5.QUÁT
VỀxếp
TRAO
VÀbài
CHUYỂN

HÌNH 1

A. Cung cấp năng
lượng cho các hoạt
động sống của cơ thể

B. Giúp cơ thể sinh
trưởng và phát triển
HÌNH 2

C. Đảm bảo cho sinh
vật tồn tại
HÌNH 3

6.Cho các yếu tố: thức ăn, oxygen, carbon dioxide, nhiệt năng, chất thải, chất
hữu cơ, năng lượng ATP. Xác định những yếu tố mà cơ thể người lấy vào, thải
ra và tích lũy trong cơ thể.
Các yếu tố
Lấy vào
Thải ra
Tích lũy
1. Thức ăn
2. Oxygen
3. Nhiệt năng
4. Chất thải
5. Chất hữu cơ
6. Năng lượng ATP
7. Carbon dioxide