PHẦN MỘT: SINH HỌC TẾ BÀO
CHƯƠNG I. THÀNH PHẦN HÓA HỌC CỦA TẾ BÀO

BÀI 4. CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC VÀ
NƯỚC

I. KHÁI QUÁT VỀ HỌC THUYẾT TẾ BÀO

Robert Hook

1665
KHV có độ phóng đại
30 lần phát hiện cấu
trúc của bần thực vật
là xoang rỗng có thành
bao20-Jul-22
quanh và đặt tên

Leeuwenhoek

Schleiden

Schwann

1674
 KHV có độ phóng
đại 270 lần đã mô tả
tế bào động vật.
 Xác định tế bào có
cấu trúc phức
Giáotạp
viên:

Nửa đầu thế kỷ 19
Cho ra đời học thuyết tế
bào
2

HỌC THUYẾT TẾ BÀO
 Tất cả mọi sinh vật đều được cấu tạo từ 1 hoặc nhiều tế bào.
 Tế bào là đơn vị nhỏ nhất, đơn vị cấu trúc – chức năng cấu
tạo nên cơ thể sống.
 Tế bào chỉ được sinh ra từ sự phân chia các tế bào có trước.

II. CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC TRONG TẾ BÀO
- C, H, O, N: chiếm 96% khối lượng cơ thể, là nguyên tố cơ bản
- Cacbon có vai trò quan trọng trong việc tạo nên sự đa dạng
của vật chất hữu cơ

- Phân loại:

Tỉ lệ
Đại
diện
Vai
trò

Đa lượng

Vi lượng

> 0.01% trong khối
lượng khô của cơ thể

< 0.01% khối lượng
khô của cơ thể

C, H, O, N, P,K,S
Ca,Mg …..
Cấu tạo nên các đại phân
tử  cấu tạo tế bào.

F, Cu, Fe, Mn, Zn,Mo
….
Cấu tạo nên các enzim,
vitamin, hoocmon  điều
hòa các hoạt động sống.

Thiếu nguyên tố khoáng nào ở người sẽ thiếu máu?

“Các nguyên tố vi
lượng có hàm lượng
cực nhỏ nhưng
không thể thiếu”
Là thành phần cấu tạo
enzim, hoocmon….
Nếu thiếu sẽ làm rối loạn
hoạt động trao đổi - chuyển
hóa

Làm chậm sinh
trưởng có thể chết

Bệnh
do
thiếu
nguy
ên tố
khoá
ng Iốt

Tại sao các nhà dinh dưỡng học đưa ra
lời khuyên rằng: “Nên thường xuyên
thay đổi món ăn giữa các bữa ăn và
trong một bữa nên ăn nhiều món"?

Cần ăn đa dạng các loại thực phẩm

III. Nước và vai trò của nước trong tế bào

1. Cấu trúc và đặc tính hóa lí của nước
_

_

O
+

H

+

H

a. Cấu trúc
Gồm 1 nguyên tử O liên kết với 2 nguyên tử H bằng mối
liên kết cộng hóa trị  CTPT: H2O
b. Đặc tính
- Phân tử nước có tính phân cực  các phân tử nước có thể
hút nhau và hút các phân tử phân cực khác tạo nên cột nước
liên tục hoặc màng phim bề mặt.

H

O

O

H

_

hy
đr

ô

_

H

H

O

kế
t
ên
Li

H

O
+

H

H

Màng phim và cột nước liên tục

+
H

Do đôi eletron trong mối liên kết bị kéo lệch về phía oxi nên phân tử
nước có 2 đầu tích điện trái dấu nhau làm cho phân tử nước có tính
phân cực

Do ở trạng thái rắn, nước đá ở dạng tinh thể tứ diện (rỗng ở
giữa)
các
nguyên
tử bịtử
kéo
ra xa
nhau.thái
.  lỏng lại cao hơn
TạiEm
saonên
mật
độ
của
các
phân
nước
ở
trạng
nhân xét gì về mật độ và sự liên kết giữa các phân tử nước ở
Còn ởcó
trạng
thái lỏng thì
các phân
tử H2O được sắp xếp
ởtrạng
trạng
thái
rắn?
thái lỏng và rắn
chen khít với nhau

Khi cho vào ngăn đá, H2O trong NSC của tế bào đông thành đá, khoảng
Hậu
gì sẽ
ra khiđưa
các thực
tế bàohiện
sống
vàocác
ngăn
đátrình
ở trong
cách
cácquả
phân
tử xảy
xa nhau
không
được
quá
traotủđổi
chất, thể tích tế bào tăng lên  cấulạnh?
trúc tế bào bị phá vỡ  tế bào bị chết.

Nước đóng băng
- Khi ở nhiệt độ ) 0 độ mỗi phân tử nước hình thành
4 liên kết hiđro với 4 phân tử nước khác nên liên
kết hiđro lúc này thẳng góc với trục OH làm cho
liên kết mạnh và bề vững nên nước đóng băng có
tính rắn chắc.
- Khi nước đóng băng, liên kết hiđro thẳng góc với
trục OH của phân tử nước nên kích thước của
phân tử nước giãn ra làm tăng thể tích, làm giảm
khối lượng riêng của nước

Tại sao con nhện nước, con gọng vó lại có thể đứng và
chạy trên mặt nước?

Do các phân tử H2O liên kết với nhau tạo nên sức căng
trên bề mặt  nhện nước lại có thể đứng và chạy trên mặt
nước.

Điều gì sẽ xảy ra khi tế
bào, cơ thể thiếu nước?

Tim bắt đầu đập nhanh
Huyết áp có thể bị giảm xuống thấp một
cách nguy hiểm
Mắc các vấn đề về thận (nếu bị mất nước
lâu ngày)

2. Vai trò của nước đối với tế bào

- Là dung môi hòa tan nhiều chất cần thiết
- Là thành phần chính cấu tạo nên tế bào.
- Là nguyên liệu của nhiều phản ứng, là môi trường
cho các phản ứng sinh hóa trong tế bào
- Định hình cấu trúc không gian nhiêu phân tử hữu cơ.
Điều hòa nhiệt độ tế bào, cơ thể.

EM LÀM KHOA HỌC
NHÀ SINH HỌC TẬP SỰ

Hãy quan sát gương
mặt bạn trong gương và
gương mặt các thành
viên trong gia đình. Bạn
thấy thành viên có
những dấu hiệu nào sau
đây? Hãy chuẩn đoán lí
do và đưa ra lời khuyên
thích hợp để có một sức
khỏe tốt

Tại sao các phân tử có cùng số lượng nguyên tử
carbon nhưng lại có đặc tính hóa học khác nhau?
- Nguyên tử carbon có 4 electron hóa trị ở vòng ngoài nên có
thể tạo nên 4 liên kết cộng hóa trị với các nguyên tử carbon
khác → Có cùng số nguyên tử carbon cũng có thể hình thành
nên bộ khung carbon đa dạng về cấu hình không gian.
- Bộ khung carbon liên kết với các nguyên tử hydrogen tạo
khung hydrocarbon đa dạng như dạng mạch thẳng hoặc
mạch vòng, phân nhánh hoặc không phân nhánh. Từ bộ
khung hydrocarbon liên kết với các nhóm chức khác nhau
tạo nên các hợp chất hữu cơ đa dạng.
- Ngoài ra, nguyên tử carbon linh hoạt có thể tạo nên các

Nguồn carbon cung cấp cho tế
bào trong cơ thể chúng ta được
lấy từ đâu ?
Nguồn carbon cung cấp cho tế bào trong cơ thể chúng ta được lấy từ
các chất dinh dưỡng có trong các loại thức ăn như carbohydrate, lipid,
protein và nucleic acid. Khi thức ăn được đưa vào trong cơ thể, thức
ăn sẽ được phân giải để trở thành các chất dinh dưỡng đơn giản rồi
được hấp thụ vào máu đưa đến các tế bào

Tại sao khi tìm kiếm sự sống ở các hành tinh khác,
các nhà khoa học trước hết lại tìm xem ở đó có
nước hay không?

Nước là thành phần chủ yếu của tế bào, giúp tế bào thực hiện các
hoạt động chuyển hóa. Nếu không có nước, tế bào sẽ chết nên không
có nước thì không có sự sống. Vì vậy, khi tìm kiếm sự sống ở các
hành tinh khác, các nhà khoa học trước hết sẽ tìm xem ở đó có nước
hay không.