CHƯƠNG I: PHẢN ỨNG HÓA

BÀI 2: PHẢN
ỨNG
HỌC
HÓA HỌC

Nội dung bài học
01 Biến đổi vật lí và biến đổi hóa học
0 Phản ứng hóa học
2
03 Năng lượng của phản ứng hóa học

I
Biến đổi vật
lí và biến
đổi hóa học

1. Thí nghiệm về biến đổi vật lí
Dựa vào kiến thức đã được
học ở chương trình KHTN 6
và hiểu biết của mình, em
hãy trả lời các câu hỏi sau:

1. Dự đoán các giá trị nhiệt
độ tương ứng với các bước
thí nghiệm mô tả hình 2.1.
2. Ở quá trình ngược lại,
hơi nước ngưng tụ thành
nước lỏng, nước lỏng đông
đặc thành nước đá. Vậy
trong quá trình chuyển thể,
nước có biến đổi thành chất
khác không?

Quá trình chuyển thể
của nước được gọi
là biến đổi vật lí, vậy
biến đổi vật lí là gì?

KẾT LUẬN

Biến đổi vật lí là các quá trình
như hòa tan, đông đặc, nóng
chảy, các chất chỉ chuyển từ
trạng thái này sang trạng thái
khác, không tạo thành chất
mới.

2. Thí nghiệm về biến đổi hóa
học

Quan sát video thí nghiệm và trả lời
các câu hỏi:

1. Sau khi trộn bột sắt và bột lưu huỳnh, hỗn hợp
thu được có bị nam châm hút không? 
2. Chất trong ống nghiệm (2) sau khi được đun
nóng và để nguội có bị nam châm hút không?
3. Sau khi trộn bột sắt và bột lưu huỳnh, có chất
mới được tạo thành không? Giải thích. 
4. Sau khi đun nóng hỗn hợp bột sắt và bột lưu
huỳnh, có chất mới được tạo thành không? Giải
thích.

Quá trình phản ứng của
iron (sắt) và sulfur (lưu
huỳnh) dưới tác dụng của
nhiệt độ là một biến đổi
hóa học, vậy biến đổi hóa
học là gì?

Biến đổi hóa học là các
quá trình như đốt cháy
nhiên liệu, phân hủy chất,
tổng hợp chất,... có sự tạo
thành chất mới.

Biến đổi vật lí

Biến đổi hoá học

 
Khái
niệm

- Là hiện tượng chất biến đổi - Là hiện tượng chất biến đổi có
về trạng thái, hình dạng, tạo thành chất mới.
kích thước, ... nhưng vẫn
giữ nguyên là chất ban đầu.
Giống
Đều có sự biến đổi
Khác

- Không tạo thành chất mới.

- Có tạo thành chất mới.

 
 
 
 
Ví dụ

- Nước nóng chảy, bay hơi.
- Nước hoa khuyếch tán
trong không khí.
- Hoà tan đường vào nước,…
 

- Nến cháy, gas cháy,…
- Quá trình quang hợp, quá trình
hô hấp,..
- Thức ăn bị ôi thiu,…

BÀI TẬP
1. Hiệu ứng nhà kính gây nên những sự biến đổi lớn cho
Trái Đất, trong đó, một điều đáng lo ngại chính là hiện
tượng băng tan ở cả 2 cực (Bắc cực và Nam cực). Hiện
tượng này xảy ra có phải là sự biến đổi vật lí không? Giải
thích.

BÀI TẬP

2. Hãy cho biết quá trình nào sau đây xảy ra biến đổi hóa
học, quá trình nào xảy ra biến đổi vật lí? Giải thích.

BÀI TẬP

3. Hãy cho biết quá trình nào sau đây xảy ra biến đổi hóa học, quá
trình nào xảy ra biến đổi vật lí? Giải thích.
(a) Lưu huỳnh (sulfur) cháy trong khí oxygen tạo ra chất khí mùi hắc
(sulfur dioxide).
(b) Thủy tinh nóng chảy được thổi thành bình cầu.
(c) Trong lò nung đá vôi, calcium carbonate chuyển dần thành vôi
sống (calcium oxide) và khí carbon dioxide thoát ra ngoài.
(d) Cồn để trong lọ không kín bị bay hơi.

BÀI TẬP

(e) Dây sắt (iron) được cắt thành từng đoạn nhỏ và tán đinh.
(f) Xích xe đạp bằng thép lâu ngày bị phủ một lớp gỉ màu đỏ nâu.
(g) Để rượu nhạt lâu ngày ngoài không khí, rượu nhạt bị lên men
thành giấm (acetic acid) chua.
(h) Vào mùa đông, ở một số nơi trên trái đất có hiện tượng tuyết rơi.

II
PHẢN
ỨNG HÓA

1. Khái niệm
Phản ứng hóa học là quá trình
biến đổi từ chất này thành chất
khác.
• Chất phản ứng / chất tham gia là
chất ban đầu bị biến đổi trong
phản ứng.
• Chất sản phẩm là chất mới được
sinh ra.

1. Khái niệm

BT. Hãy viết phương trình chữ của phản ứng và xác định chất phản
ứng, sản phẩm của các phản ứng.
(a) Khi đốt nến (làm bằng parafin), nến cháy trong không khí (tác dụng với
oxygen) tạo ra khí carbon dioxide và hơi nước.
(b) Bỏ quả trứng vào dung dịch hydrochloric acid thấy sủi bọt khí ở vỏ. Biết
rằng hydrochloric acid đã tác dụng với calcium carbonate (chất có trong vỏ
trứng) tạo ra calcium chloride, nước và khí carbon dioxide.
(c) Khi đốt than, than ( thành phần chính là carbon) cháy trong không khí tạo
ra khí carbon dioxide.
(d) Nước vôi (calcium hydroxide) được quét lên tường một thời gian sau đó sẽ
khô và hóa rắn (chất rắn là calcium carbonate). Biết rằng khí carbon dioxide
đã tham gia phản ứng và sản phẩm còn có nước.

2. Diễn biến phản ứng hóa
học

Quan sát hình dưới đây và trả lời câu hỏi:

1. Trước và sau phản ứng những nguyên tử nào liên
kết với nhau? 
2. Trong quá trình phản ứng số nguyên tử H và số
nguyên tử O có thay đổi không? 

Em hãy rút ra kết luận
về bản chất của phản
ứng hóa học?
Kết luận: Trong phản ứng hóa học,
liên kết giữa các nguyên tử thay đổi,
làm cho phân tử này biến đổi thành
phân tử khác.

3. Hiện tượng kèm theo phản ứng hoá học
Hãy chỉ ra các dấu hiệu chứng tỏ đã có phản ứng hóa học
xảy ra trong các trường hợp sau:

Bài tập
1. Trong phản ứng giữa
oxygen và hydrogen, nếu
oxygen hết thì phản ứng
có xảy ra nữa không?
2. Nhỏ giấm ăn vào viên
đá vôi. Dấu hiệu nào cho
biết đã có phản ứng hóa
học xảy ra?

Bài tập
1. Trong phản ứng giữa oxygen và
hydrogen, nếu oxygen hết thì phản
ứng sẽ ngừng lại.
2. Nhỏ giấm ăn vào viên đá vôi, thấy
bề mặt đá côi sủi bọt khí → Dấu hiệu
cho biết có phản ứng hóa học xảy ra,
tạo khí carbon dioxide.

0
3
Năng lượng
của phản
ứng hóa

1. Phản ứng tỏa nhiệt, phản ứng thu
nhiệt.
• Phản ứng tỏa nhiệt là phản ứng giải phóng
năng lượng ( dạng nhiệt ) ra môi trường.
VD: đốt cháy xăng, dầu, than, cồn, gas,...
• Phản ứng thu nhiệt là phản ứng nhận năng
lượng ( dạng nhiệt ) từ môi trường trong suốt
quá trình phản ứng.
VD: phản ứng nung đá vôi, hoà tan C sủi vào
nước,...phân huỷ, nhiệt phân.

1. Phản ứng tỏa nhiệt, phản ứng thu
nhiệt.

Bài 1. Trong hai phản ứng dưới đây, phản ứng nào là phản ứng tỏa
nhiệt, phản ứng nào là phản ứng thu nhiệt?
(a) Phân hủy đường tạo thành than và nước.
(b) Cồn cháy trong không khí.
Bài 2. Hãy cho biết phản ứng tỏa nhiệt hay phản ứng thu nhiệt trong
mỗi trường hợp sau:
(a) Ngọn nến đang cháy.
(b) Hòa tan viên vitamin C sủi vào nước.
(c) Phản ứng hóa học giữa chất dinh dưỡng với oxygen cung cấp năng
lượng cho cơ thể hoạt động.
(d) Quá trình nung đá vôi (thành phần chính là CaCO3) thành vôi sống
(CaO) và khí carbon dioxide (CO2) cần cung cấp năng lượng (dạng
nhiệt).

2. Ứng dụng của phản ứng tỏa nhiệt
• Phản ứng tỏa nhiệt có vai trò quan trọng trong
cuộc sống vì chúng cung cấp năng lượng cho:

Sinh hoạt

Sản xuất

Vận hành động
cơ, thiết bị

Bài 3. Chỉ ra dấu hiệu cho thấy đã có phản ứng hóa học xảy ra trong các quá
trình sau. Hãy viết phương trình chữ của phản ứng và xác định chất phản ứng,
sản phẩm của các phản ứng.
(a) Khi đốt nến (làm bằng parafin), nến cháy trong không khí (tác dụng với
oxygen) tạo ra khí carbon dioxide và hơi nước.
(b) Bỏ quả trứng vào dung dịch hydrochloric acid thấy sủi bọt khí ở vỏ. Biết
rằng hydrochloric acid đã tác dụng với calcium carbonate (chất có trong vỏ
trứng) tạo ra calcium chloride, nước và khí carbon dioxide.
(c) Khi đốt than, than cháy trong không khí (tác dụng với oxygen) tạo ra khí
carbon dioxide.
(d) Nước vôi (calcium hydroxide) được quét lên tường một thời gian sau đó sẽ
khô và hóa rắn (chất rắn là calcium carbonate). Biết rằng khí carbon dioxide đã
tham gia phản ứng và sản phẩm còn có nước.