Trên vỏ túi bột ngọt, bột giặt, muối thường ghi khôí lượng tịnh.
Số đó chỉ sức nặng hay lượng bột …chứa trong túi?

Tương truyền, có lần, đoàn sứ bộ nhà Minh sang nước ta. Vua Lê Thánh
Tông cử trạng nguyên Lương Thế Vinh đón tiếp. Trưởng đoàn sứ Minh vốn
nghe tiếng trạng nguyên Việt chẳng những nổi tiếng về văn chương, mà còn có
trí thức uyên bác về khoa học, bèn thách: “Vậy quan trạng có thể cân xem con
voi kia nặng bao nhiêu được không?”
 
“Được chứ!” Dứt lời, Lương Thế Vinh lấy chiếc cân, xăm xăm đi ra phía sông
để cân voi. Sứ Tàu phì cười, nói: “Xem ra chiếc cân quan trạng chỉ đủ cân
được cái đuôi voi thôi!” “Thì chia nhỏ voi ra nhiều phần để cân.” Lương Thế
Vinh trả lời.
 
Sứ Tàu lại châm chọc: “Ông định mổ thịt voi chắc? Nhớ phần tôi miếng gan
nhé!” Lương Thế Vinh không trả lời.
Bạn hãy cùng suy nghĩ xem liệu vị Trạng Nguyên của chúng ta sẽ làm thế
nào?

Phương pháp của Lương Thế Vinh rất đơn giản, ông cho
con voi lên thuyền, sức nặng của voi sẽ làm thuyền chìm
xuống 1 mực nước nhất định, ông đánh dấu mực nước
này, sau đó thay con voi bằng các khối đá nhỏ sao cho số
đá làm thuyền chìm đúng vạch đánh dấu.
Khi đó khối lượng voi và khối đá này là như nhau, chỉ cần
cân từng khối đá rồi cộng lại sẽ là khối lượng của con voi!
Ở bài này chúng ta sẽ học cách đo lường khối lượng của
các vật. Trong bài này chúng ta sẽ đi tìm hiểu về đơn vị đo,
dụng cụ đo và cách đo khối lượng. 

Bài 6
ĐO KHỐI LƯỢNG

I. Đơn vị đo khối lượng
Trong hệ thống đo lường hợp pháp của nước ta đơn vị đo khối lượng là đơn vị nào?

- Đơn vị đo khối lượng là kilôgam. Kí hiệu: kg
Kilôgam là khối lượng của một quả cân mẫu
(làm bằng bạch kim pha Iriđi), đặt ở Viện Đo
lường quốc tế ở Pháp

- Tấn

tạ

yến

kg hg

dg

g

mg

? Ngoài kg còn những đơn vị đo khối lượng nào mà em biết

* Các đơn vị khối lượng khác thường gặp:
- gam (kí hiệu g): 1g = 0,001 kg
- héctôgam (còn gọi là lạng): 1 lạng = 100 g
- tấn (kí hiệu t): 1t = 1000 kg
- miligam (kí hiệu mg): 1mg = 0,001 g
- tạ: 1 tạ = 100 kg

Hãy tìm từ thích hợp trong khung để điền vào chỗ trống trong
các câu sau:
1. Mọi vật đều có (3)..................
2. Khối lượng của một vật chỉ (4).............. chất
chứa trong vật.

vạch chia
lượng
khối lượng

II. Dụng cụ đo khối lượng
Người ta thường dùng dụng cụ nào để đo khối lượng?
Để đo khối lượng dùng dụng là cân

Hình a

Hình b

Hình c

Hình d

Hãy chỉ trên các hình a, b, c và d xem đâu là cân tạ, cân đòn,
cân đồng hồ, cân y tế?

Hình a

Hình b

Hình c

Hình d

Xác định GHĐ và ĐCNN của cân trong các trường hợp sau:

Hình a
GHĐ: 1000 g
ĐCNN: 5 g

Hình b
GHĐ: 15 kg
ĐCNN: 0,05 kg

Hình c
GHĐ: 130 kg
ĐCNN: 1 kg

Dụng cụ đo khối lượng là cân, các loại cân thường
dùng trong thực tế hiện nay là những cân nào?

1

A: 1.cân điện tử;2.cân đồng hồ;3.cân y tế
2

B: 1.cân Rô-béc-van;2.cân đồng hồ;3.cân
y tế
3

C: 1.cân điện tử;2.cân đòn;3.cân y tế

Xác định giới hạn đo( GHĐ) và độ chia
nhỏ nhất (ĐCNN) của cân sau:
A:GHĐ:5kg; ĐCNN:200g

B: GHĐ:5kg; ĐCNN:20g
C: GHĐ:4,8kg; ĐCNN:20g

D:GHĐ:5kg; ĐCNN:10g

III. Cách đo khối lượng
1. Dùng cân đồng hồ

2.

3.

đĩa cân
5.

ốc điều chỉnh

1.

thân cân
kim cân
Bảng số cân
4.

Nên dùng cân nào để đo chính xác khối lượng của cuốn sách khoa
học tự nhiên 6 ? (khoanh vào đáp án đúng)

A.Cân có GHĐ: 60kg
ĐCNN: 0,2kg

B.Cân có GHĐ: 5kg
ĐCNN: 20g

Bước 1:
Ước lượng
………….
khối lượng của vật, để chọn cân có ……….và

ĐCNN
GHĐ thích
………..
hợp.

Vạch
số
0
Bước 2: Vặn ốc điều chỉnh để kim cân chỉ đúng ….
Hãy cho biết cân
nào đã điều chỉnh
đúng để đo khối
lượng của một vật?

A

B

Bước 3: Đặt vật cần cân lên ……
đĩa cân

vuông góc
Bước 4: Mắt nhìn theo hướng …………………với
mặt cân.
Bạn đứng ở vị trí
nào đã đặt mắt
đúng để đọc số chỉ
của cân?

1

2

3

Đọc và ghi
Bước 5: ………………..kết
quả đo

B. 500g

Dùng cân đồng hồ

- B1: Ước lượng khối lượng của vật để
chọn cân có GHĐ và ĐCNN thích hợp.
- B2: Vặn ốc điều chỉnh để kim cân chỉ
đúng vạch số 0.
- B3: Đặt vật cần cân lên đĩa cân.
- B4: Mắt nhìn vuông góc với vạch chia
trên mặt cân ở đầu kim cân.
- B5: Đọc và ghi kết quả.

2. Dùng cân điện tử
3.

1.

Khung cân
Cảm biến trọng lượng
4.

Bàn cân
2.

Bộ chỉ thị cân

- B1: Ước lượng khối lượng cần cân để
chọn đơn vị thích hợp (nhấn nút
“Units”.- chọn g, kg…)
- B2: Đặt mẫu vật cần cân nhẹ nhàng
trên đĩa cân (nhấn nút “TARE” để cân
tự động khấu trừ khối lượng vật chứa)
- B3: Sử dụng kẹp hoặc găng tay để đặt
bình đựng hoá chất/ dụng cụ đựng vật
mẫu lên đĩa cân (tránh để dầu, mỡ…
dính vào vật cần đo sẽ làm sai lệch kết
quả đo.

Dụng cụ đo khối lượng là cân
kilogram (kg)

Đơn vị và
dụng cụ đo

Cách đo khối lượng

ĐO KHỐI LƯỢNG

LUYỆN TẬP
Câu 1. Quan sát các hình vẽ dưới đây, hãy chỉ ra đâu là cân tiểu
ly, cân điện tử, cân đồng hồ, cân xách?

Cân
điện1tử
Hình

CânHình
đồng2 hồ

CânHình
tiểu 3ly

Hình
4
Cân
xách

Câu 2: Khi mua trái cây ở chợ, loại cân thích hợp là:
A. cân tạ.
B. cân Roberval.
C. cân đồng hồ.
D. cân tiểu li.
Câu 3: Loại cân thích hợp để sử dụng cân vàng, bạc
ở các tiệm vàng là:
A. cân tạ
B. cân đòn
C. cân đồng hồ.
D. cân tiểu li.

4.Thao tác nào dưới đây là đúng khi dùng cân đồng hồ hoặc cân điện tử?
- Nêu cách khắc phục để đo được kết quả chính xác?
A: Đọc kết quả khi cân ổn định
B: Để vật lệch một bên trên đĩa cân
C: Đặt cân trên bề mặt không bằng phẳng
D: Để vật cồng kềnh trên đĩa cân

VẬN DỤNG

Trải nghiệm: Pha một cốc trà quất (trà tắc)
Nguyên liệu gồm:
+ 50g đường (vàng, trắng)
+ 50g quất
+ 200 g nước trà
Chú ý:
Tuỳ theo sở thích có thể cho thêm đá

Trải nghiệm: Thiết kế dụng cụ đo khối lượng
Vật liệu gồm:
+ 1 cái móc áo
+ 2 cốc giấy (nhựa)
+ Bộ quả cân (mẫu vật biết trước khối lượng)
+ Dây sợi
+ Thước các loại, kéo, bút, giấy bìa, băng keo dính …

GHI NHỚ
 Đơn vị của khối lượng là kilôgam (kg).
Người ta dùng cân để đo khối lượng.
Cách đo khối lượng bằng cân đồng hồ, cân điện tử theo các
bước như SGK đã học.

Dặn dò
- Học thuộc ghi nhớ.
- Hoàn thiện thiết kế cân đơn giản và
thiết kế một cân đơn giản khác như
cân đòn, cân lò xo…
- Đọc trước bài 7, tìm hiểu đơn vị đo
thời gian, dụng cụ đo thời gian.