MÔN LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ 6

CHÀO MỪNG
CÁC EM!
Bài 2: Dựa vào đâu để biết
và phục dựng lại lịch sử
Bộ sách: Kết nối tri thức với cuộc sống

Trống đồng Ngọc Lũ – Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

CHƯƠNG I

VÌ SAO PHẢI HỌC LỊCH SỬ?
Bài học trước: Lịch sử và cuộc sống
Bài học hôm nay: Các nguồn tư liệu lịch sử

*Cùng khám phá và suy nghĩ nhé!

BÀI 2

DỰA VÀO ĐÂU
ĐỂ BIẾT VÀ
PHỤC DỰNG LẠI
LỊCH SỬ?
Hãy cùng khám phá...

MỤC TIÊU

MỤC TIÊU BÀI HỌC
• Phân biệt được các nguồn tư liệu chính:
hiện vật, chữ viết, truyền miệng, tư liệu gốc.
• Trình bày được ý nghĩa và giá trị của các nguồn tư liệu.
• Biết quan sát, sưu tầm và khai thác một số tư liệu
lịch sử đơn giản.

PHẦN I

KHỞI
ĐỘNG
Hãy cùng khám phá...
Lịch sử được lưu giữ
như thế nào?
Hiện vật

Chữ viết

Truyền miệng

KHỞI ĐỘNG

Hoa văn trên mặt
trống đồng miêu tả
những gì?

HOẠT ĐỘNG 1

VIDEO 1

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI
NHIỆM VỤ CỦA EM

① Quan sát kĩ hình mặt trống đồng.
② Tìm các chi tiết thể hiện đời sống
của người Việt cổ.
③ Chuẩn bị chia sẻ trả lời.

2
phút

CHIA SẺ KẾT QUẢ KHỞI ĐỘNG

01

02

03

*Em quan sát thấy
chi tiết nào?

*Chi tiết đó gợi cho
em biết điều gì về
đời sống người
Việt cổ?

*Theo em, hình ảnh
này có phải là tư liệu
lịch sử không?

Hãy tự tin chia sẻ ý kiến của em!

CHỐT VẤN ĐỀ

Hoa văn trên trống đồng giúp ta suy đoán về
đời sống vật chất và tinh thần của người Việt cổ.

Muốn biết và phục dựng lại lịch sử,
cần dựa vào các loại tư liệu lịch sử.

HÀNH TRÌNH BÀI HỌC
Hôm nay chúng ta cùng khám phá 4 loại tư liệu lịch sử

01

02

03

04

Tư liệu
Hiện vật

Tư liệu
Chữ viết

Tư liệu
Truyền miệng

Tư liệu
Gốc

Di tích, đồ vật
người xưa để lại

Bản ghi, sách, tài
liệu viết tay

Truyền thuyết, câu
chuyện dân gian

Thông tin trực tiếp,
đáng tin cậy nhất

Mỗi loại tư liệu giúp chúng ta hiểu thêm về quá khứ theo một cách khác nhau.

PHẦN II. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

1

HOẠT ĐỘNG
TƯ LIỆU HIỆN VẬT
Khám phá những dấu tích còn lại của người xưa!

QUAN SÁT HÌNH 2 VÀ HÌNH 3
Hình 2

Hình 3
Câu hỏi:

• Hai hình ảnh này cho
em biết điều gì?
• Vì sao những hình ảnh
này được coi là tư liệu
hiện vật?
Nhóm hiện vật lợp mái cung điện thời Lý
Khu di tích Hoàng thành Thăng Long

Quan sát kĩ và suy nghĩ nhé!

Ngói úp trang trí đôi chim phượng
Đất nung – Hoàng thành Thăng Long

NHIỆM VỤ HỌC TẬP 1

2

1
Thế nào là tư liệu hiện vật?

Từ hình 2 và hình 3, em
hãy kể thêm một số tư liệu
hiện vật mà em biết.

Đọc mục 1 SGK và trả lời:

Thời gian: 3 phút

HOẠT ĐỘNG SỐ
Chọn 1 hình ảnh tư liệu
hiện vật

Ghi tên hiện vật
Từ khóa gợi ý:
“Tư liệu hiện vật lịch sử Việt Nam”

Nêu hiện vật đó giúp ta
biết điều gì về quá khứ

Thời gian: 3 phút

BÁO CÁO NHANH
Mỗi bạn chia sẻ 1 ví dụ tư liệu hiện vật theo mẫu:

Tên tư liệu:

Loại tư liệu:
Hiện vật

Tự tin chia sẻ nhé!

Thông tin lịch sử
có thể khai thác:

GHI NHỚ

TƯ LIỆU HIỆN VẬT
Định nghĩa
Tư liệu hiện vật là những di tích, đồ vật... của người xưa
còn lưu giữ lại trong lòng đất hay trên mặt đất.

Ý nghĩa
Giúp ta biết khá cụ thể và trung thực về đời sống vật chất,
một phần đời sống tinh thần của người xưa.

MỞ RỘNG VỀ DI TÍCH
QUAN SÁT VÀ TRẢ LỜI

Đây là hiện vật gì?
Hiện vật này có thể giúp ta
tìm hiểu sự kiện lịch sử nào?

Hiện vật khai quật khảo cổ

💡 Hãy quan sát kĩ hình ảnh và suy
nghĩ trước khi trả lời!

Hoạt động 2

TƯ LIỆU
CHỮ VIẾT
Loại tư liệu thứ hai trong
hành trình tìm hiểu lịch sử

HOẠT ĐỘNG 2

VIDEO 2

Hoạt động 2 • Tư liệu chữ viết

QUAN SÁT ĐOẠN TƯ LIỆU

Câu hỏi 1

Đoạn tư liệu trên Di
chúc của chủ tịch Hồ Chí
Minh cho em biết thông
tin gì?

Đoạn tư liệu di chúc của Bác

“Cuộc chống Mỹ, cứu nước của nhân dân ta dù phải kinh qua gian
khổ hi sinh nhiều hơn nữa, song nhất định thắng lợi hoàn toàn.
Đó là một điều chắc chắn.
Tôi có ý định đến ngày đó, tôi sẽ đi khắp hai miền Nam Bắc, để chúc
mừng đồng bào, cán bộ, và chiến sĩ anh hùng, thăm hỏi các cụ phụ
lão, các cháu thanh niên và nhi đồng yêu quý của chúng ta.”
(Trích Di chúc, Hồ Chí Minh toàn tập, Tập 15, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr. 610.)

Hoạt động 2 • Tư liệu chữ viết

QUAN SÁT TƯ LIỆU

Đáp án

Đoạn tư liệu Di chúc của Chủ
tịch Hồ Chí Minh trong Hồ Chí
Minh toàn tập thể hiện trí tuệ,
niềm tin của Người về cuộc
kháng chiến chống Mỹ cứu
nước của nhân dân ta, cũng
như những tình cảm và ước
mong của Bác Hồ kính yêu
đối với toàn Đảng, toàn dân
ta
Di chúc của chủ tịch Hồ Chí Minh

NHIỆM VỤ HỌC TẬP 2
*Đọc mục 2 SGK và trả lời các câu hỏi sau:
Câu hỏi 1. Thế nào là tư liệu chữ viết?
Câu hỏi 2. Tư liệu chữ viết có ưu điểm gì?
Câu hỏi 3. Tư liệu chữ viết có hạn chế gì?

⏱ Thời gian: 3 phút

CHIA SẺ KẾT QUẢ

Thế nào là tư
liệu chữ viết?

Ưu điểm của tư
liệu chữ viết?

Hạn chế của tư
liệu chữ viết?

Hãy trình bày kết quả của nhóm em trước lớp!

GHI NHỚ 2: TƯ LIỆU CHỮ VIẾT
ĐỊNH NGHĨA

"Tư liệu chữ viết là những bản
ghi, tài liệu chép tay hay sách
được in, khắc chữ."
Ý NGHĨA

• Cho biết tương đối đầy đủ về đời
sống con người.
• Cần xem xét cẩn thận vì có thể mang
ý thức chủ quan của người viết.

Tư liệu lời kêu gọi của Bác Hồ

SO SÁNH NHANH
TƯ LIỆU CHỮ VIẾT

TƯ LIỆU HIỆN VẬT

VS

Là di tích, đồ vật còn lưu giữ lại

Là bản ghi, tài liệu, sách, văn bia...

Phản ánh khá trung thực đời
sống người xưa

Cung cấp thông tin tương đối đầy
đủ nhưng cần kiểm chứng

Hoạt động 2 • Tư liệu chữ viết

QUAN SÁT TƯ LIỆU
Câu hỏi

? Vì sao bia Tiến sĩ ở
Văn Miếu (Hà Nội) được
xem là tư liệu chữ viết?

Đáp án

trên bia có ghi chép (một cách khách
quan) tên của những người đỗ Tiến sĩ
trong các khoa thi từ thời Lê sơ đến
thời Lê trung hưng (1442 - 1779).
Qua đó, các nhà sử học biết được
những thông tin quan trọng về các vị
tiến sĩ của nước nhà cũng như về nền
giáo dục nước ta thời kì đó

*Bia Tiến sĩ tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội – một dạng tư liệu chữ viết cổ tiêu biểu

PHẦN II. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

Hoạt động 3

TƯ LIỆU
TRUYỀN MIỆNG
Khám phá những câu chuyện được kể
từ đời này sang đời khác

HOẠT ĐỘNG 3

VIDEO 3

GỢI MỞ
'Có những câu chuyện không
được ghi chép bằng văn bản
ngay từ đầu, nhưng được kể lại
từ đời này sang đời khác.'
Câu hỏi:
Những câu chuyện như vậy có
giúp ta hiểu quá khứ không?

Những câu chuyện kể truyền từ
đời này sang đời khác...

QUAN SÁT HÌNH 5
Hình ảnh này khiến em liên
tưởng đến truyền thuyết nào?

Truyền thuyết đó phản ánh
điều gì về lịch sử dân tộc?

Hình 5: Hoa văn trên trống đồng Đông Sơn

Quan sát kĩ các chi tiết trong hình
trước khi trả lời.

THẢO LUẬN CẶP ĐÔI
Kể tên một số truyền thuyết, truyện dân
gian có liên quan đến lịch sử mà em biết.
Gợi ý:
❖ Thánh Gióng

❖ Sơn Tinh, Thủy Tinh

❖ Con Rồng cháu Tiên❖ Mị Châu – Trọng Thủy

Thời gian: 3 phút

Tranh dân gian Đông Hồ – minh
họa truyện dân gian Việt Nam

Tư liệu truyền miệng

BÁO CÁO HOẠT ĐỘNG 3
Mỗi cặp chọn 1 truyền thuyết và trình bày theo 3 phần:

Tên truyền thuyết

Nội dung chính

Yếu tố lịch sử có
thể nhận ra

GHI NHỚ 3
TƯ LIỆU TRUYỀN MIỆNG
Thường không cho biết chính
xác thời gian, địa điểm.

Định nghĩa
Tư liệu truyền miệng là các câu
chuyện, truyền thuyết được kể
truyền miệng qua các đời.

Có thể phản ánh một phần
hiện thực lịch sử.
Cần đối chiếu với các loại
tư liệu khác.

LƯU Ý KHI SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRUYỀN MIỆNG

4

HOẠT ĐỘNG

TƯ LIỆU GỐC
Nguồn thông tin trực tiếp và quan trọng
nhất trong nghiên cứu lịch sử

NHIỆM VỤ HỌC TẬP 4
Đọc mục 4 SGK và trả lời

1

2

3

Thế nào là
tư liệu gốc?

Vì sao tư liệu gốc được
xem là loại tư liệu
đáng tin cậy nhất?

Hãy nêu một ví dụ
về tư liệu gốc.

Thời gian: 3 phút

TÌNH HUỐNG SUY NGHĨ
TÌNH HUỐNG

Một chiến sĩ từng tham gia chiến dịch
Điện Biên Phủ viết lại hồi ức về các
trận đánh mà mình chứng kiến.
Câu hỏi:
Bản ghi chép đó có được coi là
tư liệu gốc không? Vì sao?

HOẠT ĐỘNG 4

VIDEO 4

HOẠT ĐỘNG SỐ
Tìm kiếm tư liệu gốc trên Internet

1

2

3

Tên tư liệu

Sự kiện / Thời kì liên quan

Vì sao là tư liệu gốc?

Ghi tên tư liệu gốc
em tìm được

Tư liệu đó gắn với sự kiện
hoặc giai đoạn lịch sử nào?

Giải thích lý do xác định
đây là tư liệu gốc

Từ khóa gợi ý: "Tư liệu gốc lịch sử Việt Nam"
Thời gian: 3 phút

GHI NHỚ 4
TƯ LIỆU GỐC
Định nghĩa

Tư liệu gốc là tư liệu cung cấp những thông
tin đầu tiên và trực tiếp về sự kiện lịch sử.
Ý NGHĨA: Đây là loại tư liệu đáng tin cậy nhất
khi tìm hiểu lịch sử.

*Nhật ký, hồi ức, văn bản gốc
— tư liệu trực tiếp nhất

TỔNG HỢP KIẾN THỨC
*Dựa vào đâu để biết và phục dựng lại lịch sử?

01

02

Tư liệu hiện vật

Tư liệu chữ viết

Tư liệu truyền
miệng

Tư liệu gốc

*Di tích, đồ vật của
người xưa

*Bản ghi, tài liệu,
sách, văn bia

*Truyền thuyết, câu
chuyện dân gian

*Thông tin đầu tiên,
trực tiếp

03

04

Các loại tư liệu là bằng chứng giúp nhà sử học phục dựng lại quá khứ.

HOẠT ĐỘNG 4

VIDEO 5

PHẦN III

LUYỆN TẬP

Trò chơi tương tác trực tuyến
“AI NHANH HƠN?”
Cùng nhau thi đua — Ai trả lời nhanh và đúng nhất?

PHẦN III. LUYỆN TẬP

LUẬT CHƠI

1. Cả lớp tham gia trò chơi được tạo bằng canva AI
2. Có 5 câu hỏi trắc nghiệm
3. Mỗi câu có thời gian trả lời theo hệ thống
4. Trả lời đúng và nhanh → được nhiều điểm hơn

Ai nhanh hơn? Ai đúng hơn?

5. Top 3 học sinh/nhóm điểm cao nhất được
tuyên dương 🏆
Thời gian chơi: 5 phút

TRÒ CHƠI LUYỆN TẬP ĐƯỢC TẠO BẰNG CANVA AI

QUÉT MÃ QR

LINK

https://tro-choi-ai-giai-ma-chu-trinh-song.my
.canva.site/cd6sts72z2811s13

Nhập mã trên Quizizz / Kahoot
Dùng điện thoại hoặc máy tính bảng

Sẵn sàng chưa? Vào chơi thôi!

BẢNG XẾP HẠNG
TRAO THƯỞNG

GIẢI NHÌ
Chúc mừng!

GIẢI NHẤT
Xuất sắc nhất lớp!

Cả lớp vỗ tay tuyên dương!

GIẢI BA
Chúc mừng!

PHẦN IV. VẬN DỤNG

Nhiệm vụ của em
Nhiệm vụ 1: Khai thác các hình đã học trong bài,
hãy cho biết các hình 1, 2, 3, 4, 5 thuộc loại tư
liệu nào và giải thích lựa chọn của em.
Hình 1

Hình 2

Hình 3

Hình 4

Hình 5

NHIỆM VỤ 2: SĂN TÌM HIỆN VẬT
Ở nhà hoặc nơi em sinh sống có hiện vật nào
có thể giúp tìm hiểu lịch sử?
Hãy giới thiệu ngắn gọn một hiện vật mà em thích nhất.

Gợi ý:
◆ Tên hiện vật
◆ Hiện vật có từ khi nào?
◆ Hiện vật gắn với ai / sự kiện nào?
◆ Hiện vật giúp em hiểu gì về quá khứ?
PHẦN IV. VẬN DỤNG