KÍNH CHÀO THẦY CÔ
CÙNG CÁC EM HỌC SINH
Môn: SINH HỌC
Giáo viên:

Bài 12

TRUYỀN TIN
TẾ BÀO

Video Minh Họa Hoạt Động Truyền Tin Tế
Bào

VIDEO
1

Hình Ảnh Minh Họa Hoạt Động Truyền Tin Tế Bào

Nếu sự giao tiếp này
bị ngưng trệ trong
tích tắc, tính mạng
chúng ta sẽ bị đe
dọa. Vậy quá trình
các tế bào truyền tín
hiệu và nhận tín hiệu
diễn ra như thế nào?

Hình bên minh họa sự truyền các phần tử tín hiệu
hóa học giữa hai tế bào thần kinh qua khe hở
được gọi là synapse (khớp thần kinh)

VIDEO
2

Nội
Dung

Truyền tin giữa các tế bào

Truyền tin trong tế bào

TRUYỀN TIN
GIỮA CÁC TẾ BÀO

VIDEO
3

Thế nào là truyền tin giữa các tế bào?

Truyền tin giữa các tế bào là sự phát tán và nhận
các phân tử tín hiệu qua lại giữa các tế bào

Truyền tin tế bào có thể thực hiện giữa

các tế bào của
cùng một cơ thể

các tế bào của
cá thể cùng loài

các tế bào của
cá thể khác loài

VIDEO
4

Các sinh vật đơn bào không
sống biệt lập mà luôn tiếp
nhận và phát tán các phân
tử tín hiệu cho nhau

Trong cơ thể sinh vật đa bào,
các tế bào trao đổi thông tin
với nhau và với môi trường
để cùng duy trì hoạt dộng
sống của cả cơ thể

Môi trường
thuận lợi

Môi trường
bất lợi

sống biệt lập

tập hợp lại
thành từng cụm

Tế bào của các loài vi khuẩn trong điều kiện môi trường thuận lợi sống
biệt lập, nhưng khi gặp môi trường bất lợi chúng phát tán tín hiệu cho
nhau và tập hợp lại thành từng cụm

VIDEO
5

Thông tin mà các tế bào truyền cho nhau có thể là gì?
Thông tin các tế bào truyền cho nhau rất đa dạng,
trong đó chủ yếu là các tín hiệu hóa học

Amino acid

Peptit ngắn

Hormone

Nucleotide

Chất khí NO

Các tế bào trong cơ thể đa bào có thể
truyền tin cho nhau bằng những cách nào?

Truyền tin
trực tiếp

Truyền tin
cận tiết

Truyền tin
nội tiếp

Truyền tin
qua synapse

Các tế bào trong cơ thể đa bào có thể
truyền tin cho nhau bằng những cách nào?

Truyền Tin Trực Tiếp
Các tế bào truyền tín hiệu trực tiếp
cho nhau qua cầu sinh chất

Truyền Tin Cận Tiết
Tế bào truyền tin cho các tế bào
liền kề

Các tế bào trong cơ thể đa bào có thể
truyền tin cho nhau bằng những cách nào?

Truyền Tin Nội Tiết
Tín hiệu hormone được tiết vào
máu truyền tới các tế bào đích ở xa

Truyền Tin Qua Synapse
Tín hiệu là chất dẫn truyền xung thần
kinh được truyền qua khe (synapse)
giữa tế bào thần kinh và tế bào đích

TRUYỀN TIN
TRONG TẾ BÀO

Gồm 3 giai đoạn
Tiếp nhận tín hiệu

Truyền tín hiệu

Đáp ứng tín hiệu nhận được

Tiếp nhận tín hiệu
Tế bào tiếp nhận tín hiệu bằng các protein thụ thể trên màng tế bào
hoặc thụ thể nằm trong tế bào chất
Mỗi loại thụ thể liên kết với một tín hiệu phù hợp như chìa khóa và ổ khóa
Tế bào chất

Protein thụ thể

Màng tế bào

Thụ thể là gì?
Có những loại thụ thể nào?

Thụ thể có thể là các protein
kênh trên mạng, các enzyme,
các loại protein tham gia vào
quá trình hoạt hóa gên hoặc
nhiều protein kết cặp với
enzyme.
Các phân tử protein thụ thể
được phân bố ở màng hay
trong tế bào chất

Truyền tín hiệu
Truyền tín hiệu trong tế bào không như chuyển
tín hiệu từ người này sang người khác

Sự truyền tín hiệu bên trong tế bào thực chất
là sự chuyển đổi tín hiệu giữa các phần
tử trong con đường truyền tín hiệu của tế bào

Tín hiệu đến từ bên ngoài tế bào được
chuyển đổi như thế nào bên trong tế bào?
Phân tử tín hiệu đến từ tế
bào khác được thụ thể của
tế bào tiếp nhận và cấu
hình của nó bị biến đổi
Sự biến đổi cấu hình của
thụ thể khiến nó thay đổi
trạng thái hoạt động từ bất
hoạt sang hoạt động

Tín hiệu đến từ bên ngoài tế bào được
chuyển đổi như thế nào bên trong tế bào?

Thụ thể hoạt động lại tác động tới phân tử liền kề làm thay đổi
trạng thái hoạt đọng của nó và cứ như vậy sự thay đổi trạng thái
hoạt dộng của phân tử này làm biến đổi cấu hình dẫn đến hoạt
hóa hay bất hoạt phân tử kế tiếp cho tới khi đến phân tử đích cuối
cùng của chuỗi chuyển đổi tín hiệu trong tế bào

Tín hiệu đến từ bên ngoài tế bào được
chuyển đổi như thế nào bên trong tế bào?

Trong trường hợp thụ thể nằm bên trong tế bào chất, con đường
chuyển đổi tín hiệu có thể dẫn tới phân tử đích gây ra đáp ứng tế
bào là hoạt hóa gene nhất định

Đáp ứng tín hiệu nhận được
Kết quả của quá trình truyền tín hiệu là sự đáp
ứng của tế bào trước thông tin mà nó nhận được
Tạo ra có thể là enzyme giúp tế bào sửa
chữa các sai sót trong DNA khi nó nhận được
tín hiệu là hệ gene bị tổn thương

Đáp ứng tín hiệu nhận được
Thay đổi hình dạng tế bào giúp tế bào có
thể di chuyển hướng tới nguồn tín hiệu

Tạo ra các tín hiệu là yếu tố tăng trưởng
gửi đến tế bào khác khiến tế bào nhận
tiến hành phân bào
Mọi hoạt động sống của tế bào đều trực tiếp
hay gián tiếp liên quan đến truyền tin tế bào

Cùng một loại tín hiệu
nhưng có thể gây nên
những đáp ứng khác
nhau ở các tế bào
khácnhau của cơ thể
do thụ thể tiếp nhận
hormone ở các tế bào
khác nhau nằm trong
các conđường truyền
tín hiệu khác nhau

đi đến các tế bào cơ sẽ hoạt hoá và truyền tin
trong con đường dẫn đến phát triển cơ bắp

TESTOSTERONE
ở các tế bào phần cằm của nam giới, hormone
này lại hoạt hoá thụ thể và con đường truyền
tin dẫn đến đáp ứng cuối cùng là mọc râu

Đáp ứng của tế bào cũng có thể dẫn đến thay đổi kết cấu
của các protein khung tế bào, làm thay đổi hình dạng và
sự vận động của tế bào hoặc dẫn đến sự phân chia tế bào

Với cơ chế truyền tin trong tế bào như vậy, các tế bào không chỉ
có khả năng tiếp nhận thông tin để đưa ra các đáp ứng mà
chúng còn có khả năng điều chỉnh mức độ tiếp nhận thông tin
cũng như mức độ đáp ứng cho phù hợp với nhu cầu tế bào

Ví dụ: Khi chúng ta hoạt động mạnh, nhu cầu năng lượng cho
các tế bào của cơ thể tăng cao, các thụ thể tiếp nhận insulin có
thể gia tăng độ nhạy cảm hoặc được tăng thêm về số lượng để
vận chuyển glucose vào trong tế bào. Vì vậy, thường xuyên
luyện tập thể dục thể thao cũng là cách giảm thiểu nguy cơ bị
tiểu đường type 2

Thực vật có khả năng giao tiếp?

Chúng ta thường thấy các động vật trao đổi thông tin qua lại với nhau
bằng cách.này hay cách khác. Thật thú vị khi cây cối cũng có thể trao đổi
thông tin với nhau.Các nhà khoa học đã phát hiện ra một số cây không
những trao đổi thông tin với các cây cùng loài mà còn trao đổi với các
loài khác, kể cả các loài động vật. Ở một số loài cây, khi bị sâu hại tấn
công, chúng tiết ra các tín hiệu “cảnh báo” cho các cây gần đó để các
cây này tăng cường sức đề kháng chống lại côn trùng gây hại.

Thực vật có khả năng giao tiếp?

Ví dụ: Khi cây ngô bị sâu hại ăn, tín hiệu từ các tế bào bị tổn thương
cùng các hoá chất trong nước bọt của sâu kích hoạt con đường truyền
tín hiệu làm cho các tế bào tiết ra chất hoá học gửi vào không khí, cầu
cứu một loài ong kí sinh. Nhận được tín hiệu từ cây ngô, các con ong kí
sinh bay tới đẻ trứng lên các con sâu giúp chúng sinh sản nhưng đồng
thời cũng tiêu diệt sâu hại giúp bảo vệ cây.

Nội Dung Cần Nhớ
Các tế bào có thể truyền cho nhau các phân tử tín hiệu
theo nhiều cách khác nhau
Tín hiệu sau khi được tiếp nhận bởi các thụ thể, được
chuyền đổi qua chuỗi các protein chuyển đổi tín hiệu tới
protein đích cuối cùng gây ra sự đáp ứng của tế bào như
đóng/mở gene, thay đổi các hoạt động chuyển hoá của tế
bào, thay đổi sự vận động hoặc điều khiển phân bào

Luyện tập và vận dụng
Vì sao cùng một tín hiệu nhưng các tế bào khác nhau của
cùng một cơ thể lại có thể tạo ra các đáp ứng khác nhau?
Vì các loại thụ thể, con đường truyền tín hiệu và
các protein đáp ứng ở các tế bào khác nhau nên
trong tế bào, các tế bào chuyên hóa có các nhóm
gene khác nhau hoạt động nên có các protein thụ
thể tiếp nhận tín hiệu, protein truyền tin cũng như
protein tham gia vào đáp ứng là khác nhau.

Luyện tập và vận dụng
Khi thụ thể tiếp nhận tín hiệu nằm trong tế bào thì phân tử tín
hiệu thường là loại gì để có thể đi qua màng sinh chất? Cho ví dụ
Khi thụ thể tiếp nhận tín hiệu nằm trong tế bào
chất thì phân tử tín hiệu thường là các phân tử
nhỏ, tan trong lipid để có thể đi được qua
màng sinh chất.
VD: Các loại hormone steroid khác nhau như
hormone progesterone, estrogen,
corticosteroid,…

CÁM ƠN CÁC EM
ĐÃ LẮNG NGHE