KÍNH CHÀO QUÝ THẦY
CÔ
CÙNG CÁC EM HỌC
SINH
MÔN:
KHTN 9
Năm học:

) ) ) ) ) ) ) ) )

) ) ) ) ) ) ) ) )

TIẾN TRÌNH BÀI HỌC
01

Khởi động

02

Hình thành kiến
thức

03

Luyện tập - củng cố

04

Vận dụng – dặn
dò

Video 1

KHỞI ĐỘNG

Trò chơi
“TRUY TÌM
MANH MỐI”

NHIỆM VỤ
GV chiếu lần lượt các hình ảnh (động vật, một đặc điểm cơ
thể, gia đình..)
Trong thời gian yêu cầu HS phải tìm ra được 1 hoặc nhiều
hơn 1 đặc điểm GIỐNG hoặc KHÁC giữa các cá thể con
so với bố mẹ và với anh em của chúng trong cùng thế hệ.

Đặc điểm giống và khác
nhau của các thành viên con
ở gia đình trong ảnh là gì?

 Giống nhau: Chó con 2, 3, 4
có màu lông giống với bố
hoặc mẹ
 Khác nhau:
+ Chó con 1, 6, 7 lại có màu sắc
lông không giống bố, mẹ và cả
anh em của chúng.
+ Con chó số 5 có hình dạng
Lông hoàn toàn khác bố mẹ và
anh chị em của nó

1

2

3

4

5

6

7

Video 2

Đặc điểm giống và khác
nhau của các thành
viên trong gia đình
trong ảnh là gì?

Giống nhau: Màu
sắc lông, hình
dạng tai, màu sắc
mắt
Khác nhau:
+ màu sắc lông,
hình dạng tai, màu
sắc mắt

Nhận xét về sự Sự di
truyền màu mắt trong
một gia đình.

Có những người con
mang đặc điểm màu
mắt của bố hoặc mẹ, và
cũng có người con
không mang màu mắt
của bố mẹ cũng như
với các anh chị em khác
cùng thế hệ.

Con sinh ra có những đặc điểm giống bố mẹ và có những đặc
điểm khác bố mẹ. Theo em đó là hiện tượng gì?

Hình 1

Sự di truyền màu da của một gia đình

Video 3

HỎI AI
 Bước 1: HS truy cập Chatbox AI
(ChatGPT/Gemini) nhập vào câu hỏi SGK
 Câu hỏi: “Con sinh ra có những đặc điểm
giống bố mẹ và khác bố mẹ, đó là hiện tượng
gì?
 Bước 2: Chọn lọc các thông tin mà AI cung
cấp kết hợp với những hiểu biết của bản thân
để trả lời câu hỏi

BÀI 36

KHÁI QUÁT VỀ
DI TRUYỀN HỌC
Môn: KHOA HỌC TỰ NHIÊN 9
Giáo viên:
Năm học: 2025 – 2026

Video 4

Video giải mã bí
mật

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC
Hoạt động 2

TÌM HIỂU KHÁI NIỆM,
DẤU HIỆU ĐẶC
TRƯNG CỦA SINH SẢN

 Thảo

luận nhóm
hoàn thành phiếu
học tập.
 HS sử dụng thiết bị
thông minh để tìm
kiếm các ví dụ về di
truyền và biến dị,
lựa chọn ví dụ phù
hợp đưa vào phiếu
học tập

Video 5

Hãy nhập vào Chatbox AI câu lệnh gợi ý sau
Tôi là học sinh lớp 9 đang học bài Khái quát về di truyền học.
Hãy đề xuất:
- 3 ví dụ về hiện tượng di truyền;
- 3 ví dụ về hiện tượng biến dị.
Yêu cầu:
1. Ví dụ phải gần gũi, dễ quan sát ở người, động vật hoặc thực vật.
2. Mỗi ví dụ chỉ viết trong một câu.
3. Giải thích ngắn gọn vì sao đó là di truyền hoặc biến dị.
4. Trình bày dưới dạng bảng gồm các cột:
Hiện tượng – Ví dụ – Giải thích.
5. Không sử dụng các ví dụ về bệnh nếu chưa giải thích rõ cơ sở khoa
học.
6. Nhắc tôi đối chiếu kết quả với khái niệm trong SGK trước khi sử
dụng.

MỜI CÁC NHÓM TRÌNH
BÀY

ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP
Câu 1:
Ví dụ thực tế

Khái niệm

(3 ví dụ)
-

Bố mẹ da ngăm đen sinh ra con có da ngăm
đen.

Di truyền

Biến dị

Là sự truyền đạt các đặc điểm của bố mẹ, tổ
tiên cho con cháu

-

Bố mẹ tóc xoăn sinh con tóc xoăn.

-

Bố mẹ mù màu sinh ra con gái mù màu.

-

Bố mẹ tóc xoăn sinh con tóc thẳng.

Là con cái sinh ra có một số đặc điểm khác -

Bố mẹ mắt nâu, sinh con có người mắt đen.

nhau và khác bố mẹ của chúng

Bố mẹ bình thường, sinh con bị bệnh Đao.

-

Một số ví dụ
Sự truyền đạt các đặc điểm từ thế hệ này sang thế hệ khác gọi là di truyền.
Bố

Bố, mẹ da ngăm sinh ra con cái hầu hết đều da ngăm

Con

Bố và con có ánh mắt, tóc, màu da,…giống nhau

Một số ví dụ
Một số đặc điểm của con cái không giống với bố, mẹ được gọi là biến dị.

Chó mẹ vàng hoe nhưng đẻ ra một bầy chó đốm

Con sinh ra có màu mắt khác bố mẹ

Một số ví dụ

Bố

Mẹ

Một cặp vợ chồng đều có tóc xoăn, người
con thứ nhất của họ có tóc xoăn, đây là
một ví dụ về hiện tượng di truyền; người
con thứ hai của họ có tóc thẳng, đây là
một ví dụ về hiện tượng biến dị.

Con thứ nhất

Con thứ hai

Câu số 2:
Gia đình Hoa có mẹ là
người Việt Nam với da
trắng, tóc thẳng, mắt nâu
bình thường. Bố là người
Nam Phi với da nâu đen,
tóc xoăn, mắt đen bình
thường. Sinh được chị Hoa
có da bánh mật, tóc thẳng,
mắt đen bình thường. Anh
của Hoa có da nâu đen,
tóc xoăn, mắt đen bị lác.

Mẹ Hoa

Bố Hoa

Hoa

Anh trai

ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP
Câu 2:
Đặc điểm là do di truyền

Đặc điểm là do biến dị

- Hoa có tóc thẳng giống mẹ, mắt đen - Hoa có da bánh mật.
giống bố
- Anh trai Hoa có mắt bị lác.
- Hoa mắt bình thường giống bố và mẹ.
- Anh của Hoa có da nâu đen, tóc xoăn,
mắt đen đen giống bố.

Di truyền học là gì?
Là khoa học nghiên cứu về tính di
truyền và biến dị ở các sinh vật

I. Khái niệm về di truyền và biến dị
Tế bào

Nhiễm sắc thể

Cơ thể

DNA

● Mọi cơ thể đều được cấu tạo từ tế bào.
● Nhân tế bào chứa nhiễm sắc thể là trung
tâm điều khiển mọi hoạt động của tế bào.
● DNA là thành phần cấu tạo nên nhiễm
sắc thể, các đoạn DNA mang thông tin di
truyền mã hoá cho một sản phẩm nhất định
nào đó được gọi là gene.
● Nhờ khả năng di truyền của gene mà các
đặc điểm của bố, mẹ được truyền lại cho
thế hệ con.

I. Khái niệm về di truyền và biến dị

Sinh sản vô tính

Sinh sản hữu tính

● Ở những sinh vật sinh sản vô tính, các
cá thể con là những bản sao y hệt mẹ của
chúng.
● Ở những sinh vật sinh sản hữu tính, sự
tổ hợp lại các gene của bố, mẹ và quá trình
di truyền sẽ tạo ra các biến dị.
 Những biến dị này có khả năng di truyền
cho các thế hệ sau.

I. Khái niệm về di truyền và biến dị
Tế bào
Nhiễm sắc thể

Nhân tế bào

Hình Sơ đồ mối quan hệ từ gene đến tế bào

Hiện tượng di truyền và biến dị
do nhân tố di truyền nằm trong
tế bào (sau này gọi là gene) quy
định, do đó gene được xem là
trung tâm của di truyền học.

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC
Hoạt động 3

TÌM HIỂU VỀ MENDEL
– NGƯỜI ĐẶT NỀN
MÓNG CHO DI
TRUYỀN HỌC

II. Mendel – người đặt nền móng cho di truyền học

Grego Johann Medel
(1822 – 1884)

Đậu Hà Lan

Em có biết
Đó chính là linh mục Gregor Mendel. Sau khi học
hết bậc Trung học, do hoàn cảnh gia đình khó khăn,
Mendel vào học ở trường dòng tại thành phố Brunơ –
quê hương ông (nay thuộc Cộng hoà Séc) và sau 4
năm đã trở thành linh mục (năm 1847). Thuở đó, tu
viện có lệ các thầy dòng phải dạy học các môn khoa
học cho các trường của thành phố, do đó Mendel được
cử đi học Đại học ở Viên (1851-1853). Khi trở về
Brunơ, ông vừa tham gia dạy học vừa nghiên cứu khoa
học. Mendel tiến hành thí nghiệm chủ yếu ở đậu Hà
Lan từ năm 1856 đến năm 1863 trên mảnh vườn nhỏ
trong tu viện. Các kết quả nghiên cứu này đã giúp
Mendel phát hiện ra các quy luật di truyền và đã được
công bố chính thức vào năm 1866.
Do hạn chế của khoa học đương thời nên người ta
chưa hiểu được giá trị phát minh của Mendel. Đến
năm 1900, các quy luật Mendel được các nhà khoa học
khác tái phát hiện cũng bằng thực nghiệm và năm đó
được xem là năm Di truyền học chính thức ra đời.

CÁCH THỰC HIỆN
 Hoạt động nhóm
 Yêu cầu: Đọc thông tin SGK, quan sát hình
36.1 và trả lời các câu hỏi.
 Công cụ số: HS tra cứu thêm hình/sơ đồ thí
nghiệm của Mendel trên internet – đối chiếu
tính xác thực với SGK

Nhập câu lệnh vào Chatbox AI (Gemini/Chat
GPT/ Copilos câu lệnh gợi ý sau
Tôi là học sinh lớp 9 đang tìm hiểu thí nghiệm lai một cặp tính trạng của Mendel trên cây đậu Hà Lan.
Hãy trình bày ngắn gọn các nội dung:
1. Đối tượng nghiên cứu;
2. Tính trạng được lựa chọn;
3. Phép lai ở thế hệ bố mẹ P;
4. Kết quả ở thế hệ F1;
5. Kết quả ở thế hệ F2;
6. Nhận xét của Mendel về nhân tố di truyền.
Trình bày dưới dạng bảng.
Yêu cầu:
- Không mở rộng sang các quy luật di truyền chưa được hỏi;
- Không tự tạo số liệu;
- Đánh dấu những nội dung tôi cần đối chiếu lại với SGK;
- Cuối câu trả lời ghi: “Không sử dụng kết quả này thay cho việc đọc SGK”.

Câu lệnh tham chiếu kết quả với nội dung SGK
Dưới đây là hai nguồn thông tin về thí nghiệm của Mendel.
Nguồn 1 – Nội dung từ SGK:
[Dán hoặc nhập nội dung SGK]
Nguồn 2 – Thông tin tôi tìm được trên Internet hoặc công cụ AI:
[Dán nội dung tìm được]
Hãy lập bảng đối chiếu gồm 4 cột:
1. Nội dung cần kiểm tra;
2. Thông tin trong SGK;
3. Thông tin từ Internet hoặc AI;
4. Kết luận.
Hãy phân loại từng nội dung theo ba mức:
- Thống nhất;
- Chưa thống nhất;
- Không có đủ thông tin để kết luận.
Ưu tiên nội dung trong SGK để phục vụ bài học.
Không tự thêm kiến thức ngoài hai nguồn tôi cung cấp.

1. CÁC CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
VỀ THÍ NGHIỆM CỦA MENDEL
Câu 1. Cho biết đối tượng nghiên cứu của Mendel là
gì?
Câu 2. Trình bày khái quát các bước tiến hành và
kết quả thí nghiệm của Mendel về tính trạng màu
hoa ở cây đậu hà lan.
Câu 3. Ở thế hệ F1 và F2 có xuất hiện dạng màu
hoa pha trộn giữa hoa trắng và hoa tím hay không?
Yếu tố quy định tính trạng hoa trắng (ở thế hệ P) có
biến mất trong phép lai không?

1. Nghiên cứu về thí nghiệm của Mendel
Câu 1:

Đối tượng nghiên cứu của Mendel là gì?

Đậu Hà Lan

1. Nghiên cứu về thí nghiệm của Mendel
Hoa tím

Nhị hoa (đực)
Hoa trắng

Noãn (cái)

Loại bỏ nhị ra
khỏi bông hoa tím

Hình

Chuyển phấn hoa
từ nhị của hoa
trắng sang nhụy
của hoa tím

Sơ đồ thụ phấn nhân tạo trên hoa đậu Hà Lan

1. Nghiên cứu về thí nghiệm của Mendel

Pthuần chủng (tc)
Cây hoa tím

Cây hoa trắng

F1

Câu 2: Khái quát các bước
tiến hành và kết quả của thí
nghiệm?

100% cây hoa
tím

F2
Có cả cây hoa tím và cây hoa trắng
Hình

Thí nghiệm của Mendel về tính trạng màu hoa ở cây đậu hà lan

1. Nghiên cứu về thí nghiệm của Mendel
Trình bày các bước tiến hành
Trả lời
+ Bước 1: Tạo dòng thuần chủng
về từng tính trạng sau đó cho giao
phấn giữa các dòng thuần chủng.
+ Bước 2: Theo dõi sự di truyền
của từng cặp bố mẹ đem lai ở các
đời con F1, F2, F3,…

1. Nghiên cứu về thí nghiệm của Mendel
Trình bày các bước tiến hành
Trả lời
+ Bước 3: Thống kê phân tích số
liệu thu được để đưa ra giả thuyết
nhằm giải thích kết quả.
+ Bước 4: Dùng phép lai kiểm
nghiệm để kiểm tra các giả thuyết,
từ đó, rút ra các quy luật di truyền.

1. Nghiên cứu về thí nghiệm của Mendel
Ví dụ: Thí nghiệm của Mendel về
tính trạng màu hoa ở Đậu Hà LAn

Thế hệ thuần chủng P

Kết quả:
● Ở thế hệ F1 100% cây hoa tím.

Hoa tím

Thế hệ thứ nhất F1

Hoa tím

Thế hệ thứ hai F2

● Ở thế hệ F2 có cả cây hoa tím và cây hoa trắng,
trong đó tỉ lệ giữa cây hoa tím và hoa trắng là 3:1.

1. Nghiên cứu về thí nghiệm của Mendel
Câu 3: Ở thế hệ F1 và F2 có xuất hiện dạng màu

Thế hệ thuần chủng P

Hoa tím

Thế hệ thứ nhất F1

Hoa tím

Thế hệ thứ hai F2

hoa pha trộn giữa hoa tím và hoa trắng hay không?
Yếu tố quy định tính trạng hoa trắng (ở thế hệ P) có
biến mất trong phép lai không?
Trả lời
● Trong thí nghiệm trên, tính trạng hoa tím di
truyền không hoà trộn vào tính trạng hoa trắng
nên không xuất hiện hoa màu tím nhạt.
● Nhân tố quy định tính trạng hoa trắng không
biến mất trong quá trình lai vì ở F2 vẫn xuất hiện
hoa trắng.

Từ kết quả đó,  Mendel cho rằng mỗi tính trạng do một cặp nhân tố di truyền quy
= (sau này gọi là gene), mỗi nhân tố di truyền là một allele, các nhân tố di truyền
định
không hoà trộn vào nhau.

Cây hoa tím

Cây hoa trắng

1. Nghiên cứu về thí nghiệm của Mendel
Câu 4: Thế nào là nhân tố di truyền? Hãy chỉ ra
tính trạng tương phản, tính trạng trội, tính trạng
lặn trong phép lai của Mendel.
Thế hệ thuần chủng P

Hoa tím

Thế hệ thứ nhất F1

Hoa tím

Thế hệ thứ hai F2

Trả lời
 Nhân tố di truyền quy định các tính trạng của
sinh vật. Ví dụ như nhân tố di truyền quy định
màu sắc hoa và màu sắc hạt đậu.
Thí nghiệm Medel:
Tính trạng tương phản: màu hoa đậu Hà Lan
(màu tím và màu trắng).

1. Nghiên cứu về thí nghiệm của Mendel

Tròn

Nhăn nheo

Màu vàng

Màu xanh

Tính
trạng

 Hình dạng vỏ

 Màu hạt

Màu vàng

Màu xanh

Phồng lên

Dẹp, cằn cõi

 Màu hoa
Trạng thái biểu hiện trái ngược nhau của một loại
Hoa tím

Hoa trắng

tính trạng được gọi là tính trạng tương phản.

Nhân tố quy định hoa trắng bị che khuất khi đứng cạnh nhẫn tố quy định hoa tím.

Tính trạng trội

Cây hoa tím

Tính trạng lặn

Cây hoa trắng