VIDEO 1

ay
Hôm n
ta s ẽ
chúng
há m
cùng k
phú

NỘI DUNG BÀI HỌC
0
1
0
2
03

KHỞI ĐỘNG

04

LUYỆN TẬP

05

VẬN DỤNG

HÌNH
THÀNH
KIẾN THỨC
III. TỔNG
KẾT

I. Tim hiểu chung

1.Người kế chuyển và điểm nhìn

1. Tác giả

2.Thế giới nội tâm của nhân vật Kiên

2. Tác phẩm

3.Thủ pháp đồng hiển và

II. Tìm hiểu chi
tiết
1.Nội dung
2.Nghệ thuật

4.bớt pháp dòng ý thúc

KHỞI
ĐỘNG

VIDEO 2

KHỞI ĐỘNG
Em hãy xem video và trả lời
câu hỏi sau:
Qua đoạn video em nhận
xét gì về hậu quả mà chiến
tranh để lại trên dải đất
hình chữ S này?

VIDEO 3

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I.
TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả
Em hãy thực hiện chuyên
mục “Chân dung cuộc
sống” và trả lời câu hỏi
sau:

VIDEO 4

Tìm hiểu về cuộc đời cũng
như
sự nghiệp của nhà văn Bảo
Ninh:
+ Tiểu sử.
+ Sự nghiệp sáng tác.
+ Tác phẩm nổi bật.

1. Tác giả
•

Tên khai sinh là Hoàng Ấu Phương.

•

Quê quán: Quảng Bình.

•

Ông vào bộ đội năm 1969 và giải ngũ
năm 1975.

Bảo Ninh
(sinh năm 1952)
•

•

Ông bước vào làng văn với truyện
ngắn “Trại bảy chú lùn” (1987).

Tác phẩm tiêu biểu: Nỗi buồn chiến tranh (1991), Truyện ngắn Bảo
Ninh (2002), Lan man trong lúc kẹt xe (2005), Tạp bút Bảo Ninh…

VIDEO 5

2. Tác phẩm
HOẠT ĐỘNG NHÓM
Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
•

Trình bày xuất xứ của đoạn trích “Nỗi buồn chiến tranh”?

•

Nỗi buồn chiến tranh gồm có mấy phần? Nội dung của từng phần?

•

Tóm tắt nội dung đoạn trích “Nỗi buồn chiến tranh”?

•

Đề tài của đoạn trích là gì?

•

Em có nhận xét gì về đoạn trích này so với các đoạn trích tiểu
thuyết khác đã học?

•

a. Tác phẩm “Nỗi buồn chiến
tranh”

“Nỗi buồn chiến tranh” là tên gốc của tiểu
thuyết được nhà văn hoàn thành vào năm 1987.

•

Nhan đề ban đầu là “Thân phận của tình yêu”.

•

Tác phẩm đã được dịch ra nhiều thứ tiếng trên
thế giới.

•

Nỗi buồn chiến tranh đã nhận được một số giải
tưởng danh giá trong nước và quốc tế.

•

Đoạn trích “Nỗi buồn chiến tranh” được ghép
thành từ hai phần ở vị trí khác nhau của tiểu
thuyết cùng tên.

b. Bố cục

Phần 1: Từ đầu cho đến “cam chịu cái logic bí ẩn

Phần 2: Còn lại

của trí nhớ và trí tưởng tượng”

Nhân vật Kiên với sự giày vò của kí ức

Những ấn tượng, cảm xúc

chiến tranh. Kí ức đã thôi thúc anh cầm bút

và suy tư của nhân vật

để ghi chép lại tất cả trải nghiệm của một

“tôi”

đoạn đời đặc biệt.

viết Kiên để lại.

trước

những

trang

c. Tóm tắt
Nhân vật chính: Kiên, một anh bộ đội bước ra từ cuộc
chiến với chấn thương tâm hồn nặng nề.
Trước

hi

Trước khả năng mai một

do

của trí nhớ cộng đồng về

chiến tranh gây

một thời kì lịch sử đặc

nên.

biệt đã qua.

sinh,

những
đổ

vỡ

Những thúc bách nội tâm, anh trở thành người
viết – nhà văn, sáng tác bằng “sự rối bời”, rồi đi
đâu không biết.

d. Đề tài

Đời sống của con người
thời hậu chiến.

e. Sự khác biệt

Văn

bản

theo

2

chính:

kể
ngôi
ngôi

thứ ba ở phần
một và ngôi
thứ

nhất

phần hai.

ở

Nhân vật dường như

Đặc

biệt

là

tâm

tư

không có “hành động

Đoạn trích

dòng

bên ngoài” mà chỉ có

được đánh

bất

“hành

giá là “mờ

nhân vật Kiên

trong” (chỉ hiện lên

nhạt”

hay

cùng

trước người đọc với

thiếu

yếu

suy

dòng tâm tư bất tận

tố sự kiện.

động

của mình).

bên

định

của

những
tư

miên

man của người
kể xưng “tôi”.

Gây bối rối cho người đọc vốn
quen đọc truyện, tiểu thuyết
truyền thống có hệ thống các sự
kiện, biến cố, tình tiết, chi tiết
kết nối với nhau chặt chẽ, được
phân lớp tường minh.

II.
TÌM HIỂU CHI TIẾT

1. Người kể chuyện và điểm
nhìn
HOẠT ĐỘNG
NHÓM

Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
• Theo em, ngôi kể và điểm nhìn có sự dịch
chuyển như thế nào trong phần hai của đoạn
trích?
Ngôi kể
Phần 1
Phần 2

Điểm
nhìn

Tác dụng

Em hãy trả lời các câu hỏi sau:
• Người kể chuyện đã nêu những nhận xét
gì về cuốn tiểu thuyết của nhân vật Kiên
đang viết dở? Nhận xét đó có liên quan
thế nào đến đặc điểm của tiểu thuyết
hiện đại?
• Trong đoạn trích, phần kể việc Kiên bỏ đi
và “tôi” đọc lại bản thảo của Kiên góp
phần soi tỏ điều gì về bản chất nỗi đau
của nhân vật chính, về công việc viết
tiểu thuyết?

1. Người kể chuyện và điểm
nhìn
a. Điểm nhìn
và sự
chuyển dịch
ngôi kể

Điểm nhìn cũng như ngôi kể chính là một
dụng ý của tác giả.
Điểm nhìn có sự dịch chuyển rất lớn thể
hiện được ý đồ của nhà văn.

Ngôi
kể

Điểm
nhìn

Tác dụng
•

Điểm nhìn từ nhân vật Kiên, nhà văn có thể kể
những gì xảy ra trong cuộc sống của Kiên.

Phầ
n1

Thứ ba

Nhân

vật •

Kiên

Diễn tả một cách tự nhiên diễn biến tinh tế nhất
trong nội tâm của nhân vật như sự đấu tranh,
giằng xé, những ám ảnh, trạng thái đau đớn của
tâm hồn.

•

Sự dịch chuyển về ngôi kể cũng như điểm nhìn tạo
một cuộc đối thoại giữa hai người viết về tác

Phầ

Thứ

Người

n2

nhất

chuyện

kể

phẩm của Kiên: “Tôi” và “Bảo Ninh”.
•

“Tôi” nói về ấn tượng và suy nghĩ của mình trước
“núi giấy” do nhân vật Kiên bỏ lại, qua đó, gián
tiếp “tiết lộ bí mật” kết câu của chính cuốn tiểu

b. Người viết và những nhận xét về bản thảo “dang dở”
của Kiên
Người kể chuyện đã dùng rất nhiều từ ngữ
mạnh

“Bản thảo tiểu thuyết của
Kiên dầy dần lên và dần đến
đoạn kết, song đồng thời cũng
như thể mỗi ngày một thêm
dang dở. Những chương sau
như là điệp khúc của các
chương phía trước.”

“Đây

vẫn

“Có vẻ như chẳng một

là

một

trình tự nào hết. Trang

sáng

tác

nào cũng hầu như là

dựa

trên

trang đầu, trang nào

cảm hứng

cũng có vẻ là trang

chủ

cuối.”

của sự rối

đạo

Người kể chuyện đã dùng rất nhiều từ ngữ
mạnh
“Mạch chuyện không ngừng đứt

“Sự mất bố cục, sự thiếu

gãy. Tác phẩm từ đầu đến cuối

mạch lạc, thiếu bao quát

không hề có nổi một tuyến

nhiều khi chứng tỏ sự hụt

chung, một bề mặt đại khái nào

hẫng của tư duy người viết,

mà hoàn toàn là những khối

chứng tỏ cái vẻ “lực bất tòng

hình thù”.

tâm” của y”.

Đặc điểm của tiểu thuyết hiện đại

Tiểu

thuyết

hiện

Nhân vật có khi vắng

Điểm nhìn và ngôi kể có

đại có đặc điểm

bóng hoặc không có

thể thay đổi rất bất ngờ,

kết cấu đa tầng và

diện mạo, tính cách

linh hoạt, ngôn ngữ đa

đa tuyến.

hoàn chỉnh.

thanh…

Lí giải vì sao với những người đọc quen với lối tư duy đơn tuyến
thường thụ động và cảm thấy “khó đọc” khi va chạm tiểu thuyết
hiện đại.

Nhào nặn lại người đọc, buộc người đọc
phải thay đổi nhiều thói quen tiếp nhận.
Sự cách

Ngoài chú ý câu chuyện cũng cần quan

tân, đột phá

tâm đến cách kể, các viết đầy tính “khiêu

tiểu thuyết

khích” của tác giả, phải chủ động sáng tạo

hiện đại

giữa văn bản này và văn bản khác.
Hình thành được cách đọc phù hợp đối với
tiểu thuyết hiện.

Suy ngẫm của tác giả sau khi đọc bản thảo “dang dở”
của Kiên

Những suy ngẫm về nhân vật
Kiên
Nỗi

Công việc
thuyết

đau buồn mà

Nỗi đau buồn của

Với

Kiên lâm vào hay tự

Kiên kéo anh mãi

việc

dìm mình vào cội

về

thuyết

nguồn từ sự chiêm

nhưng cũng làm

hành

nghiệm sâu sắc bộ

cho

được

thể để tái hiện

mặt phi nhân tính

phục sinh về mặt

trọn vẹn quãng

của chiến tranh.

tinh thần.

đời đã qua.

quá
anh

khứ

Kiên

công

viết

tiểu

là

một

động

cụ

viết

tiểu

Đối với nhà văn
viết tiểu thuyết là
việc đi tìm một
hình

thức

biểu

đạt phù hợp có
thể soi tỏ được
bản chất của đời

2. Thế giới nội tâm của nhân
vật Kiên



Em hãy trả lời các câu hỏi sau:

• Nhân vật Kiên xuất hiện trong đoạn
trích với trạng thái tâm lí như thế nào?
• Trong hồi ức của Kiên, chiến tranh đã
hiện lên với “khuôn mặt” như thế nào?
Đây có phải là “khuôn mặt” duy nhất
của chiến tranh hay không? Vì sao?
• Vì sao Kiên được “phục sinh trong
chuỗi dài tái hiện”?

a. Trạng thái tâm lí của nhân vật
Kiên
Kiên được biết đến là một

Trạng thái tâm lí của nhân vật thường là

anh bộ đội bước ra từ cuộc

những buồn đau dai dẳng, luôn bị kí ức

chiến với chấn thương tâm

chiến tranh lôi ngược về quá khứ (hồn

hồn nặng nề trước những hi

xiêu phách lạc, ý thức mờ mọt, lú lẫn,

sinh, mất mát, đổ vỡ của

mê mẩn, cô quạnh, âu sầu, bi quan bế

chiến tranh.

tắc, vô vọng…)

b. “Khuôn mặt” chiến tranh trong hồi ức của nhân
vật Kiên

Dữ tợn, chết chóc, phi nhân
tính, gây ám ảnh nặng nề và
nỗi buồn đau không dứt cho
những ai từng trực tiếp trải
qua.

Từ góc độ khác có thể thấy
vẻ hào hùng và lãng mạn của
nó bất chấp những thực tế
khốc liệt.

• Mỗi sự việc đều được nhìn nhận đa
chiều, tùy theo tâm thế cũng như
nhận thức của mỗi con người.
• Nỗi đau mà nhân vật Kiên gánh chịu
cũng rất đáng trân trọng.
• Vì thế, cái nhìn về chiến tranh
không còn sự hời hợt công thức mà
ở đây nó còn giảm đi phần gai góc
của hiện thực và nhìn đời sống một
chiều.

c. “Sự phục sinh trong chuỗi tái hiện” của nhân vật
Kiên
“Kiên tin rằng anh đã phục sinh, nhưng là
một sự phục sinh lùi về sâu xa”
Các chi tiết

“Có vẻ như anh đã tìm ra cuộc đời mới của
mình: đấy chính là cuộc đời đã qua, là tuổi
trẻ đã mất đi trong nỗi buồn chiến tranh”

Trở về quá khứ, nhân vật Kiên thấy được chính
mình khi sống với toàn bộ kí ức

Kiên trờ thành một hiện
tượng “dị biệt, khó cắt

Kiên đã hạnh phúc

nghĩa” trong mắt mọi

vì “tắm gội” trong

người.

kí ức, tâm hồn anh
như
sinh”.

được

phục

3. Thủ pháp đồng hiện và bút pháp dòng ý thức
Em hãy trả lời câu hỏi sau:
Hãy phân tích thủ pháp đồng
hiện và bút pháp dòng ý thức thể
hiện qua đoạn trích “Nỗi buồn
chiến tranh”?

a. Thủ pháp đồng
hiện
Biểu hiện thông qua: hệ thống các hình ảnh, sự việc vốn xảy
ra ở những thời điểm cũng như không gian khác nhau.
“Kiên cũng không thể cắt nghĩa
được vì sao vào cái đêm lạnh giá
ấy, đứng trước cửa sổ nhìn màn
mưa mỏng đang chầm chậm tràn

Làm sáng tỏ nội

ngang qua bầu trời không khí

tâm của Kiên.

xanh xám run rẩy, uốn ngả theo
chiều gió đông bắc, lòng đăm đắm
nhớ tới Phương…”

Quá trình phục hiện

Tập trung miêu tả sự cô đơn trong

kí ức của nhân vật

lòng nhân vật.

Dẫn đến khao khát

Là nguyên nhân cho một loạt

muốn gặp gỡ đồng

kí ức đồng hiện trong tâm tư

đội.

của Kiên.

Sự cô đơn trong con người Kiên,

Sự khát khao mong mỏi trong kí ức của Kiên

cô đơn đến âu sầu khiến Kiên

hiện lên một gương mặt mà nhân vật đã quên

không thể cảm nhận được điều

đó có thể là một người bạn cũ cũng có thể là

gì ngay cả cơn gió lạnh.

một đồng đội cũ tại chiến trường…

b. Bút pháp dòng ý thức

Thể hiện qua trạng

Nhân vật Kiên chìm

thái chuyển động

đắm trong hồi ức và

không ngừng đồng

“tôi” thì triền miên

thời đầy phức tạp

trong những sự băn

của ý thức nhân

khoăn trước những gì

vật.

Kiên bỏ lại.

Mọi mặt của trạng
thái

tinh

thần

nhân vật đã được
bộc lộ.

Hiện thực của chiến tranh
cũng

như

triết

lí

quan

niệm của người viết về đời
sống

và

tham

gia

đối

thoại, tranh biện với nhân
vật và nhà văn.

III.
TỔNG KẾT

Em hãy trả lời câu hỏi sau:
Nhận xét những đặc sắc về nghệ thuật
và nội dung của đoạn trích “Nỗi buồn
chiến tranh”?

1. Nội dung
•

Nội tâm đầy đau đớn, bất ổn, giằng
xé của nhân vật Kiên về quãng thời
gian nhân vật đã trải qua. Nó trở
thành nỗi ám ảnh khiến anh không
thể thoát ra được.

•

Là những suy ngẫm của “tôi” về bản
thảo dang dở của nhân vật Kiên và
phát hiện về “Nỗi buồn chiến tranh”
của Kiên.

2. Nghệ thuật

Sự

độc

đáo

trong việc xây
dựng mạch cảm
xúc

của

chuyện.

câu

Sự

đan

xen

dịch

chuyển ngôi kể và điểm
nhìn từ đó làm nổi bật
nội của đoạn trích.

Thủ pháp đồng hiện và
bút pháp dòng ý thức giúp
thể hiện nội dung cũng
như mạch cảm xúc của
nhân vật.

BẢNG KIỂM ĐÁNH GIÁ SẢN PHẨM TRÌNH BÀY NỘI DUNG THẢO
LUẬN
ST
T

Nhân vật

1

Thể hiện được đúng đủ nội dung.

2

Các thể hiện phong phú, không đơn
điệu.

3
4

Thiết kế phần trình bày đẹp, sinh
động, hấp dẫn.
Thể hiện được sâu sắc nội dung.
Cách thức thể hiện và nội dung hài

5

hòa để lại ấn tượng sâu sắc với các
bạn.

Xuất hiện

Không xuất
hiện

LUYỆN
TẬP