CHÀO MỪNG CẢ LỚP
ĐẾN VỚI TIẾT HỌC HÔM NAY!

Em có biết?
Vào những năm 1970, trong số trường
đại học ở Mỹ đã xuất hiện việc chia sẻ
mã nguồn để cùng phát triển phần
mềm, dẫn tới sự ra đời của phần mềm

Theo em, lợi ích

nguồn mở - một xu hướng có ảnh

đối với cộng đồng

hưởng lớn tới sự phát triển của công

trong việc chia sẻ

nghệ phần mềm sau này.

mã nguồn là gì?

KHỞI ĐỘNG
Ta có thể dịch ngôn ngữ từ
công cụ nào, có thể lấy các
bài giảng điện tử ở đâu?

Với

việc

học

ngoại

ngữ, cần được hỗ trợ
các kĩ năng gì?

BÀI 3:
PHẦN MỀM NGUỒN MỞ
VÀ PHẦN MỀM CHẠY
TRÊN INTERNET

1. Phần mềm nguồn mở

NỘI DUNG
BÀI HỌC

2. Vai trò của phần mềm thương
mại và phần mềm nguồn mở
3. Phần mềm chạy trên Internet

KHỞI ĐỘNG
Ta có thể dịch ngôn ngữ từ
công cụ nào, có thể lấy các
bài giảng điện tử ở đâu?

Với

việc

học

ngoại

ngữ, cần được hỗ trợ
các kĩ năng gì?

1. Phần mềm nguồn mở
Hoạt động 1:

Tìm hiểu các cách chuyển giao phần mềm

Cách thức chuyển giao phần mềm cho người sử dụng theo chiều
hướng "mở dần" như sau:
1. Bán phần mềm dưới dạng mã máy.
2. Cho sử dụng phần mềm miễn phí có điều kiện hoặc không điều
kiện, không cung cấp mã nguồn.
3. Cho sử dụng phần mềm tự do, cung cấp cả mã nguồn để có thể
sửa, nâng cấp, phát triển và chuyển giao (phân phối) lại phần mềm.

1. Phần mềm nguồn mở
Hoạt động 1:

Tìm hiểu các cách chuyển giao phần mềm

Thảo luận để xem lợi ích của
người dùng được tăng dần như
thế nào theo hướng mở nói trên.

KHỞI ĐỘNG
Ta có thể dịch ngôn ngữ từ
công cụ nào, có thể lấy các
bài giảng điện tử ở đâu?

Với

việc

học

ngoại

ngữ, cần được hỗ trợ
các kĩ năng gì?

Cách thức chuyển giao phần mềm:
1. Bán phần mềm dưới dạng mã máy.
2. Cho sử dụng phần mềm miễn phí

Lợi ích của người dùng:
Người dùng phải mua để
được sử dụng và khó có thể
tự sửa chữa được.

có điều kiện hoặc không điều kiện,

Người dùng được tự do sử

không cung cấp mã nguồn.

dụng mà không phải xin phép.

3. Cho sử dụng phần mềm tự do, cung

Người dùng không phải trả

cấp cả mã nguồn để có thể sửa,

tiền, không phải xin phép và

nâng cấp, phát triển và chuyển giao

còn được tự sửa đổi, cải tiến.

(phân phối) lại phần mềm.

Mang lại cơ hội lớn cho người dùng.

a) Phân loại phần mềm theo cách chuyển giao sử dụng

 Các loại phần mềm tương ứng với ba
cách thức chuyển giao trong Hoạt động 1
được gọi lần lượt là gì?
 Lấy ví dụ minh họa cho mỗi loại phần mềm.

KHỞI ĐỘNG
Ta có thể dịch ngôn ngữ từ
công cụ nào, có thể lấy các
bài giảng điện tử ở đâu?

Với

việc

học

ngoại

ngữ, cần được hỗ trợ
các kĩ năng gì?

a) Phân loại phần mềm theo cách chuyển giao sử dụng
Các loại phần mềm tương ứng với ba cách thức chuyển giao trong
Hoạt động 1 được gọi lần lượt là:
1. Phần mềm thương mại:
 Là phần mềm để bán.
 Hầu hết các phần mềm thương mại là loại nguồn đóng để
bảo vệ ý tưởng và chống sửa đổi.
 Ví dụ:

Microsoft Word

Adobe Photoshop

Adobe Audition

a) Phân loại phần mềm theo cách chuyển giao sử dụng
2. Phần mềm tự do:
 Là phần mềm không chỉ miễn phí mà còn được tự do sử dụng
mà không phải xin phép.
 Phần mềm tự do có thể ở dạng mã máy hoặc mã nguồn.
 Ví dụ:

Acrobat Reader

Red Hat Linux

KHỞI ĐỘNG
Ta có thể dịch ngôn ngữ từ
công cụ nào, có thể lấy các
bài giảng điện tử ở đâu?

Với

việc

học

ngoại

ngữ, cần được hỗ trợ
các kĩ năng gì?

a) Phân loại phần mềm theo cách chuyển giao sử dụng
3. Phần mềm nguồn mở:
 Là phần mềm được cung cấp cả mã nguồn để người dùng có thể tự
sửa đổi, cải tiến, phát triển, phân phối lại theo một quy định gọi là
giấy phép.
 Ví dụ:

Phần mềm Inkscape

Phần mềm GMIP

IDLE (Python)

b) Giấy phép đối với phần mềm nguồn mở
Đọc và thực hiện Hoạt động 2 SGK trang 16:
Hoạt động 2:
Em hãy so sánh quyền sử dụng phần mềm
nguồn mở với quy định về bản quyền và
cho biết một số điểm mâu thuẫn.

KHỞI ĐỘNG
Ta có thể dịch ngôn ngữ từ
công cụ nào, có thể lấy các
bài giảng điện tử ở đâu?

Với

việc

học

ngoại

ngữ, cần được hỗ trợ
các kĩ năng gì?

Điểm mâu thuẫn
Theo quy định về bản quyền, các

Trong khi đó, phần mềm

tác giả của phần mềm có quyền

nguồn mở được cung cấp

bảo vệ chống phần mềm bị sửa

cả mã nguồn để người dùng

đổi. Nếu là người đầu tư, các tác

có thể tự sửa đổi, cải tiến,

giả còn giữ cả quyền tạo bản sao,

phát triển,...

sửa đổi, nâng cấp phần mềm,
quyền chuyển giao sử dụng....

b) Giấy phép đối với phần mềm nguồn mở
Đọc thông tin SGK trang 16, 17 và nêu một vài vấn đề khi
sử dụng giấy phép.
Giấy phép không chỉ
đề cập đến quyền sử
dụng mà còn liên
quan đến nhiều vấn
đề khác, ví dụ:

 Các tác giả có được miễn trừ bảo hành
hay không, có bị kiện vì những sai sót
của phần mềm hay không.
 Người sửa đổi phần mềm có bắt buộc
phải công bố rõ các tác giả trước đó hay
không, bản sửa đổi có phải công khai
dưới dạng nguồn mở hay không.

KHỞI ĐỘNG
Ta có thể dịch ngôn ngữ từ
công cụ nào, có thể lấy các
bài giảng điện tử ở đâu?

Với

việc

học

ngoại

ngữ, cần được hỗ trợ
các kĩ năng gì?

b) Giấy phép đối với phần mềm nguồn mở
Đọc thông tin SGK trang 16, 17 và nêu một vài vấn đề khi
sử dụng giấy phép.
Giấy phép không chỉ

 Được sao chép và phân phối phần

đề cập đến quyền sử

mềm, có quyền yêu cầu trả phí cho việc

dụng mà còn liên

chuyển giao đó nhưng phải thông báo

quan đến nhiều vấn

rõ ràng về bản quyền gốc và thông báo

đề khác, ví dụ:

miễn trừ trách nhiệm bảo hành.

b) Giấy phép đối với phần mềm nguồn mở
Đọc thông tin SGK trang 16, 17 và nêu một vài vấn đề khi
sử dụng giấy phép.
Giấy phép không chỉ
đề cập đến quyền sử
dụng mà còn liên
quan đến nhiều vấn
đề khác, ví dụ:

 Được sửa đổi và phân phối bản sửa đổi
với điều kiện phải công bố mã nguồn
phần sửa đổi, nêu rõ đó là bản được
thay đổi, chỉ rõ các thành phần thay đổi,
phải áp dụng giấy phép GNU GPL do
chính phần thay đổi đó.

KHỞI ĐỘNG
Ta có thể dịch ngôn ngữ từ
công cụ nào, có thể lấy các
bài giảng điện tử ở đâu?

Với

việc

học

ngoại

ngữ, cần được hỗ trợ
các kĩ năng gì?

Câu hỏi củng cố kiến thức
Câu 1. Em hãy cho biết ý nghĩa của yêu cầu "người sửa đổi, nâng cấp
phần mềm nguồn mở phải công bố rõ ràng phần nào đã sửa, sửa như
thế nào so với bản gốc".
Đảm bảo tính minh bạch về sự đóng
góp của mỗi thành viên phát triển
phần mềm nguồn mở và để người
sử dụng sau dễ nắm bắt được phần
phát triển để sử dụng.

Câu hỏi củng cố kiến thức
Câu 2. Ý nghĩa của yêu cầu "phần mềm sửa đổi một phần mềm
nguồn mở theo GPL cũng phải mở theo giấy phép của GPL" là gì?
Đảm bảo sự phát triển bền vững của
cộng đồng phần mềm nguồn mở, khi có
quyền sử dụng phần mềm nguồn mở để
phát triển thì cũng có nghĩa vụ đóng góp
để cộng đồng được sử dụng phần mình
phát triển dựa trên phần mềm nguồn mở.

KHỞI ĐỘNG
Ta có thể dịch ngôn ngữ từ
công cụ nào, có thể lấy các
bài giảng điện tử ở đâu?

Với

việc

học

ngoại

ngữ, cần được hỗ trợ
các kĩ năng gì?

2. Vai trò của phần mềm thương mại và
phần mềm nguồn mở
Đọc thông tin SGK trang 18 và thực hiện Hoạt động 3:
Hoạt động 3:
Hãy thảo luận xem phần mềm nguồn mở có
thay thế hoàn toàn được phần mềm thương mại
hay không? Tại sao?

Phần mềm nguồn mở

Vì nếu vậy, các tổ chức làm phần mềm

không thể thay thế

sẽ không còn và khó có thể có giải pháp

hoàn toàn phần mềm

phần mềm cho những yêu cầu có đặc

thương mại.

thù riêng. Chính các phần mềm thương
mại mới đem lại nguồn tài chính chủ yếu
để duy trì các tổ chức làm phần mềm.

KHỞI ĐỘNG
Ta có thể dịch ngôn ngữ từ
công cụ nào, có thể lấy các
bài giảng điện tử ở đâu?

Với

việc

học

ngoại

ngữ, cần được hỗ trợ
các kĩ năng gì?

Ghi nhớ

Phần mềm nguồn mở đã mang lại cho cộng đồng
phát triển phần mềm và người dùng những giải pháp
phần mềm tốt với đầu tư thấp. Hầu như lĩnh vực nào
của tin học cũng có các phần mềm nguồn mở có thể
thay thế được các phần mềm nguồn đóng.
Phần mềm nguồn mở không thay thế được phần
mềm thương mại.

Đọc thông tin SGK và cho biết:
 Phần mềm thương mại có mấy loại?
 Nêu vai trò của từng loại?

Lập bảng so sánh phần
mềm thương mại và
phần mềm nguồn mở

Phần mềm thương mại
Phần mềm “đặt hàng”

Phần mềm “đóng gói”

Đáp ứng tốt những nhu cầu

Giúp cung cấp những phần

nghiệp vụ có tính riêng biệt
và bảo hành.

mềm có chất lượng, dễ dàng
cài đặt để phục vụ các nhu
cầu của rất nhiều người.

KHỞI ĐỘNG
Ta có thể dịch ngôn ngữ từ
công cụ nào, có thể lấy các
bài giảng điện tử ở đâu?

Với

việc

học

ngoại

ngữ, cần được hỗ trợ
các kĩ năng gì?

Yếu tố

Phần mềm thương mại

Phần mềm nguồn mở

nguồn đóng
Chi phí

Hỗ trợ kĩ thuật

Mất chi phí mua phần mềm Chỉ mất phí chuyển giao nếu
và phí chuyển giao.

có.

Có.

Không, nhưng có thể được hỗ
trợ từ cộng đồng.

Tính minh bạch

Khó kiểm soát những gì được Có thể kiểm soát được mã
cài cắm bên trong.

nguồn.

Sự phụ thuộc của Bị phụ thuộc vào nhà cung Được cộng đồng phát triển
người dùng

cấp về giải pháp và hỗ trợ kĩ theo chuẩn chung, không phụ
thuật.

thuộc vào riêng ai.

KẾT LUẬN
1. Ưu điểm của phần mềm thương mại:
• Phần mềm dạng “đặt hàng” đáp ứng nhu cầu riêng và người
dùng được hỗ trợ kĩ thuật.
• Phần mềm “đóng gói” có tính hoàn chỉnh cao, đáp ứng nhu
cầu rộng rãi.
2. Ưu điểm của phần mềm nguồn mở:
• Chi phí thấp, minh bạch, không bị phụ thuộc nhiều vào nhà
cung cấp.

KHỞI ĐỘNG
Ta có thể dịch ngôn ngữ từ
công cụ nào, có thể lấy các
bài giảng điện tử ở đâu?

Với

việc

học

ngoại

ngữ, cần được hỗ trợ
các kĩ năng gì?

KẾT LUẬN
3. Vai trò của hai loại phần mềm:
• Phần mềm thương mại là nguồn thu nhập chính của các tổ
chức, cá nhân làm phần mềm chuyên nghiệp, góp phần tạo
ra thị trường phần mềm phong phú, đáp ứng nhu cầu riêng
của cá nhân, tổ chức và các nhu cầu chung của xã hội.
• Phần mềm nguồn mở giúp những người có nhu cầu được sử
dụng phần mềm dùng chung chất lượng tốt, ổn định với chi
phí thấp.

Câu hỏi củng cố kiến thức
Câu 1. Cho ví dụ về phần mềm đóng gói và phần mềm đặt hàng.
Ưu điểm của phần mềm thương mại là gì?
Ví dụ về phần mềm đóng gói

Ví dụ về phần mềm đặt hàng

lập thời khóa biểu cho các trường phần mềm giao dịch của các ngân
phổ thông, quản lí trường học phổ hàng trên thiết bị di động, phần mềm
thông...
quản lí công tơ điện của Điện lực Việt
Nam, phần mềm bán vé xem phim
qua mạng...

KHỞI ĐỘNG
Ta có thể dịch ngôn ngữ từ
công cụ nào, có thể lấy các
bài giảng điện tử ở đâu?

Với

việc

học

ngoại

ngữ, cần được hỗ trợ
các kĩ năng gì?

Một số phần mềm lập thời khóa biểu

Phần mềm giao dịch của các
ngân hàng trên thiết bị di động

Phần mềm quản lí công tơ điện của Điện lực Việt Nam

KHỞI ĐỘNG
Ta có thể dịch ngôn ngữ từ
công cụ nào, có thể lấy các
bài giảng điện tử ở đâu?

Với

việc

học

ngoại

ngữ, cần được hỗ trợ
các kĩ năng gì?

Phần mềm bán vé xem phim qua mạng

Ưu điểm của phần mềm
thương mại:

Thiết kế chính xác, có tính
riêng biệt theo yêu cầu của
khách hàng, thường được
bảo hành, bảo trì.

KHỞI ĐỘNG
Ta có thể dịch ngôn ngữ từ
công cụ nào, có thể lấy các
bài giảng điện tử ở đâu?

Với

việc

học

ngoại

ngữ, cần được hỗ trợ
các kĩ năng gì?

Câu hỏi củng cố kiến thức
Câu 2. Cho ví dụ về một phần mềm thương mại và một phần mềm
nguồn mở có thể thay thế. Ưu điểm của phần mềm nguồn mở là gì?

Phần mềm làm video chuyên nghiệp

Phần mềm chỉnh sửa video mã mở

nổi tiếng Adobe Premiere

Openshot Video Editor

Ưu điểm của phần mềm nguồn mở:
Đầu tư thấp, minh bạch, an toàn
(có thể kiểm soát mã nguồn,
không bị cài những chức năng
không mong muốn), tính năng tốt
do nhiều người trong cộng đồng
phát triển đóng góp trực tiếp.

KHỞI ĐỘNG
Ta có thể dịch ngôn ngữ từ
công cụ nào, có thể lấy các
bài giảng điện tử ở đâu?

Với

việc

học

ngoại

ngữ, cần được hỗ trợ
các kĩ năng gì?

3. Phần mềm chạy trên Internet
Đọc thông tin SGK và trả lời các câu hỏi trong Hoạt động 4
SGK trang 19:
 Phần mềm chạy trên Internet là gì?
 Em hãy cho một ví dụ về phần
mềm như vậy.
 Hãy nêu ưu điểm của phần mềm
chạy trên Internet.

Phần

mềm

chạy

trên

Internet được hiểu là phần
mềm cho phép sử dụng
qua Internet mà không
cần phải cài đặt vào máy.

Một số phần mềm chạy trên Internet
Google cung cấp nhiều phần mềm trực tuyến như:

Google Docs

Google Sheets

Google Slide

(soạn thảo văn bản)

(tạo lập các bảng tính)

(trình chiếu trực tuyến)