KHTN 9

CHÀO MỪNG CÁC EM
THAM DỰ BUỔI HỌC HÔM NAY!

Chủ đề 4: ĐIỆN TỪ
BÀI 11. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ. NGUYÊN
TẮC TẠO RA DÒNG ĐIỆN XOAY
CHIỀU (tt) (t3)
(4 tiết)

III. Nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều.

1. Duy trì dòng điện cảm ứng:

Chuẩn bị
- Nam châm vĩnh cửu có thể
quay quanh trục cố định
- Cuộn dây dẫn kín có hai đèn
LED đỏ và xanh.
Tiến hành thí nghiệm và thảo
luận
• Bố trí thí nghiệm như hình
11.7.

•  Cho nam châm quay.
• Quan sát hai đèn LED, ghi kết quả quan sát vào vở
theo bảng 11.1.

Từ bảng kết quả, rút ra nhận xét về chiều của dòng điện
cảm ứng xuất hiện trong cuộn dây dẫn kín.

S

N

Đèn LED

Nam châm

Đỏ

Cực bắc quay lại gần cuộn dây dẫn kín

sáng

Cực bắc quay ra xa cuộn dây dẫn kín

sáng

Cực nam quay lại gần cuộn dây dẫn kín

sáng

Cực nam quay ra xa cuộn dây dẫn kín

Xanh

sáng

- Ở thí nghiệm này, trong quá trình nam châm
quay nếu đèn này sáng thì đèn kia tắt và ngược
lại. Chứng tỏ dòng điện cảm ứng đã đổi chiều.
- Khi duy trì sự quay đều của nam châm trước
cuộn dây dẫn kín thì tạo ra và duy trì được
dòng điện cảm ứng. Dòng điện này sẽ có chiều
thay đổi luân phiên.

? 4. Nếu nam châm chuyển động dọc
theo trục của cuộn dây dẫn kín đứng
yên theo một chiều thì các đèn LED
phát sáng như thế nào?
Nếu nam châm chuyển động dọc theo
trục của cuộn dây dẫn kín đứng yên
số lượng đường sức từ qua vòng dây có
biến thiên
xuất hiện dòng điện cảm
ứng, nhưng do chuyển động theo một
chiều nên sẽ chỉ có 1 đèn LED sáng.

- Khi duy trì sự quay đều của nam châm
trước cuộn dây dẫn kín thì tạo ra và duy trì
được dòng điện cảm ứng.
- Dòng điện cảm ứng có chiều thay đổi luân
phiên.
11

Luyện tập 3 trang 60: Mô tả sự thay đổi số
đường sức từ xuyên qua tiết diện của cuộn dây
dẫn kín trong một vòng quay của nam châm ở
hình 11.7.

Trả lời:
Khi cực Bắc (N) của nam châm lại gần
cuộn dây thì số đường sức từ xuyên
qua tiết diện của cuộn dây tăng lên. Khi
cực Bắc (N) ra xa cuộn dây thì số
đường sức từ qua tiết diện của cuộn
dây giảm dần. Tiếp sau đó là cực Nam
(S) lại gần rồi ra xa.
Cứ tiếp tục như vậy, khi nam châm
quay liên tục thì số đường sức từ xuyên
qua tiết diện của cuộn dây luân phiên
tăng, giảm.

Câu 1. Trong cuộn dây dẫn kín xuất hiện dòng
điện cảm ứng xoay chiều khi số đường sức từ
xuyên qua tiết diện S của cuộn dây
A. luôn luôn giảm.
B. luôn luôn tăng.
C. luôn luôn không đổi.
D. luân phiên tăng, giảm

Câu 2. Trong các trường hợp sau đây, trường hợp nào sử
dụng dòng điện xoay chiều?
A. Dòng điện chạy qua quạt điện trong gia đình.
B. Dòng điện chạy trong động cơ gắn trên xe ô tô đồ chơi.
C. Dòng điện chạy trong acquy xe đạp điện.
D. Dòng điện chạy qua bóng đèn pin khi nối hai đầu bóng
đèn với hai cực của một viên pin.

Câu 3. Trong thí nghiệm bố trí như hình vẽ, trường
hợp nào dưới đây trong cuộn dây dẫn kín xuất hiện
dòng điện xoay chiều?

A. Cả nam châm và cuộn dây đều
đứng yên.
B. Cả nam châm và cuộn dây
quanh quanh trục PQ.
C. Nam châm đứng yên còn cuộn
dây quay quanh trục AB.
D. Nam châm và cuộn dây chuyển
động tịnh tiến theo một hướng
xác định và luôn cách đều nhau.

Câu 4. Khi cuộn dây quay đều đặn trong từ trường
thì mỗi vòng quay dòng điện cảm ứng trong cuộn
dây đổi chiều
A. 2 lần.
B. 3 lần.
C. 4 lần.
D. 5 lần.

Câu 5. Bố trí thí nghiệm như hình:

Chọn phát biểu đúng khi ta tiến hành đưa thanh nam châm từ ngoài vào
trong cuộn dây và từ trong ra ngoài cuộn dây.
A. Khi đưa thanh nam châm từ ngoài vào trong cuộn dây và từ trong ra
ngoài cuộn dây thì 2 đèn led sáng.
B. Khi đưa thanh nam châm từ ngoài vào trong cuộn dây và từ trong ra
ngoài cuộn dây thì 2 đèn led không sáng.
C. Khi đưa thanh nam châm từ ngoài vào trong cuộn dây thì 1 đèn led sáng
và từ trong ra ngoài cuộn dây thì đèn led còn lại sáng.
D. Khi đưa thanh nam châm từ ngoài vào trong cuộn dây thì hai đèn led
không sáng, khi đưa thanh nam châm từ trong ra ngoài cuộn dây thì hai đèn
led sáng.

Câu 6. Hiện tượng cảm ứng điện từ xuất hiện trong trường
hợp nào dưới đây?
A. Một cuộn dây dẫn kín nằm cạnh một thanh nam châm.
B. Cho thanh nam châm dịch chuyển từ ngoài vào trong
lòng một cuộn dây dẫn kín.
C. Đưa một viên pin từ ngoài vào trong một cuộn dây dẫn
kín.
D. Nối hai cực của một thanh nam châm với hai đầu của
một cuộn dây dẫn.

III. Nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều.

2. Nguyên tắc chung để tạo ra dòng điện
xoay chiều:

2. Nguyên tắc chung để tạo ra dòng điện xoay
chiều:
Dòng điện có cường độ
dòng điện thay đổi theo thời
gian như đồ thị hình 11. 8
được gọi là dòng điện xoay
chiều.
Dòng điện này có chiều
thay đổi luân phiên.

Hình 11.8. Đồ thị biểu diễn cường
độ dòng điện phụ thuộc vào thời
gian

- Dòng điện xoay chiều là dòng điện có chiều thay đổi
luân phiên.
- Nguyên tắc chung để tạo ra dòng điện xoay chiều: duy
trì sự quay đều giữa nam châm và cuộn dây dẫn kín. Có
hai phương án để chế tạo máy phát điện xoay chiều:
+ Phương án 1: Giữ cuộn dây dẫn kín cố định và quay
đều nam châm
+ Phương án 2: Giữ nam châm cố định và quay đều cuộn
dây dẫn kín

Để tìm hiểu kĩ hơn về cách tạo
ra và đưa dòng điện xoay chiều
ra mạch tiêu thụ khi cho cuộn
dây dẫn kín quay, ta sẽ khảo
sát mô hình máy phát điện như
hình 11.9

III. Nguyên tắc tạo ra dòng điện xoay chiều.
Thí nghiệm tạo ra dòng điện xoay chiều.

Chuẩn bị
Mô hình máy phát điện
xoay chiều
Tiến hành thí nghiệm và
thảo luận
- Quay tay quay để cuộn
dây dẫn quay trong từ
trường của nam châm.
- Quan sát sự sáng tối của
các đèn LED. Giải thích
cách đưa dòng điện xoay

- Quan sát TN ta thấy hai đèn LED
thay phiên nhau sáng liên tục.
- Giải thích cách đưa dòng điện xoay
chiều ra mạch ngoài mà dây không bị
xoắn: Khi khung dây dẫn quay trong
từ trường, dòng điện cảm ứng sẽ xuất
hiện trong khung dây. Dòng điện này
sẽ đi qua hai lá đồng và vành kim
loại, tạo thành mạch kín. Do đó, dòng
điện sẽ được dẫn ra mạch ngoài.

KL: Khi cho cuộn dây dẫn quay đều
trong từ trường của nam châm, dòng
điện cảm ứng xuất hiện có chiều
thay đổi liên tục. Hai vành kim loại
quay theo cuộn dây dẫn luôn tiếp
xúc với hai lá đồng được gắn cố
định, đảm bảo rằng mạch điện luôn
kín và dây không bị xoắn. Dòng
điện trong cuộn dây dẫn được đưa
ra mạch ngoài làm hai đèn LED
nhấp nháy liên tục.

Vận dụng trang 61: Dynamo ở xe đạp là bộ phận tạo ra dòng
điện để làm đèn phát sáng. Cấu tạo của dynamo được mô tả
như hình 11.10. Khi cho núm xoay của dynamo tiếp xúc với
bánh xe, bánh xe quay khiến cho núm xoay quay theo. Hiện
nay, dynamo được nối với bộ phận lưu trữ năng lượng để đèn
có thể sáng ngay cả khi núm xoay không quay. Giải thích cách
tạo ra dòng điện của thiết bị này.

Giải thích cách tạo ra dòng điện của thiết bị này.
Trả lời:
Khi núm xoay của dynamo tiếp xúc
với bánh xe, bánh xe quay làm núm
xoay quay theo, nam châm được
gắn vào trục quay của núm xoay
nên nam châm cũng quay và quay
trong cuộn dây dẫn làm số đường
sức từ xuyên qua cuộn dây thay đổi
liên tục, làm xuất hiện dòng điện
cảm ứng trong mạch điện và bóng
đèn sáng lên.

Tìm hiểu thêm 2 trang 61: Kể tên một số nhà máy phát
điện ở Việt Nam. Tìm hiểu cách tạo ra dòng điện xoay
chiều ở những nhà máy phát điện đó.
Một số nhà máy phát điện ở Việt Nam bao gồm:
- Nhà máy thủy điện: Nhà máy thủy điện Sơn La, nhà máy
thủy điện Hòa Bình, nhà máy thủy điện Lai Châu, ….
Hoạt động dựa trên sự chuyển hóa năng lượng dòng chảy
thành năng lượng điện. Dòng nước chảy mạnh từ trên cao
xuống làm quay tuabin của máy phát điện, tạo ra điện
năng.

- Nhà máy nhiệt điện: Nhà máy nhiệt điện Vũ Áng 1 (Hà
Tĩnh), nhà máy nhiệt điện sông Hậu (Hậu giang), nhà
máy nhiệt điện An Khánh (Khánh Hòa), ….
Hoạt động dựa trên sự chuyển hóa năng lượng nhiệt
thành năng lượng điện. Nhiệt năng được tạo ra từ việc
đốt cháy nhiên liệu hóa thạch. Sau đó nhiệt năng này làm
cho nước bay hơi từ đó hơi làm quay tuabin. Tuabin
được gắn với máy phát điện để tạo ra điện năng.

Câu 1. Có mấy cách tạo ra dòng điện xoay chiều ?

A. 1 cách.
B. 2 cách.
C. 3 cách.
D. 4 cách.

Câu 2: Dòng điện xoay chiều là gì ?
A. Dòng điện luân
phiên đổi chiều
C. Dòng điện có
chiều từ trái qua

B. Dòng điện
không đổi
D. Dòng điện có
một chiều cố định

Hình 11.2 là đồ thị ba cường độ dòng điện phụ thuộc
vào thời gian. Dòng điện xoay chiều ứng với đồ thị

Hình 11.2. Đồ thị biểu diễn cường độ dòng điện phụ
thuộc vào thời gian
A. a.
B. c.
C. c
D. a và c.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

Ghi nhớ kiến

Xem trước bài 12.

Tác
dụng
của
dòng
thức trong bài
điện xoay chiều.

CẢM ƠN CÁC EM
ĐÃ LẮNG NGHE BÀI GIẢNG!