KÍNH CHÀO QUÍ THẦY CÔ
TRU?NG T H PT CHUYÊN TG
GV: Traàn Coâng Huaån
CHÀO CÁC EM HỌC SINH
TRƯỜNG THPT CHUYÊN TG
BỘ MÔN VẬT LÝ
Giáo viên: TR?N CƠNG HU?N
SAO. THIÊN HÀ.
Bài 60:
Bài 60: Sao. Thiên Hà.
I. Sao :
* Khái niệm: Sao là một khối khí nóng sáng (giống như Mặt Trời).
* Đặc điểm: _ Vì các sao xa nên ta thấy chúng như những điểm sáng.
_ Xung quanh một số sao còn có các hành tinh chuyển động, giống như hệ Mặt Trời.
_ Khối lượng các sao nằm trong khoảng 0,1 lần đến vài chục lần khối lượng Mặt Trời (đa số khoảng 5 lần).
_ Bán kính các sao nằm trong khoảng 10–3 (sao chắt) đến hàng nghìn lần bán kính Mặt Trời (sao kềnh).
Mặt Trời cũng là một ngôi sao.
Bài 60: Sao. Thiên Hà.
I._ Sao:
II._ Các loại sao :
Đa số các loại sao tồn tại ở trạng thái ổn định, có kích thước, nhiệt độ,… không đổi trong một thời gian dài. Mặt Trời là một trong số các sao này.
Một số sao đặc biệt.
* Sao biến quang : là sao có độ sáng thay đổi. Có hai loại sao biến quang:
_ Sao biến quang do che khuất: là một hệ sao đôi (gồm sao chính và sao vệ tinh); mỗi sao có độ sáng không đổi, nhưng do sao vệ tinh chuyển động quanh trục chính nên khi quan sát trong mặt phẳng chuyển động của sao vệ tinh, thì lần lượt chúng che khuất nhau. Vì vậy độ sáng tổng hợp mà ta thu được sẽ biến thiên có chu kỳ.
_ Sao biến quang do nén dãn: có độ sáng thay đổi thực sự theo một chu kỳ.
Sao biến quang
Bài 60: Sao. Thiên Hà.
I._ Sao:
II._ Các loại sao:
* Sao biến quang:
* Sao mới: là sao có độ sáng tăng đột ngột lên hàng ngàn, hàng vạn lần (sao siêu mới), sau đó từ từ giảm.
* Punxa, sao nơtron: là sao bức xạ năng lượng dưới dạng các xung sóng điện từ rất mạnh.
_ Sao nơtron: được cấu tạo bởi các hạt nơtron với mật độ cực kỳ lớn (1014(g/cm3)).
_ Punxa (pulsar): là lõi sao nơtron (R ≈ 10km), tự quay với tốc độ tới 640 vòng/s và phát ra sóng điện từ mạnh. Bức xạ thu được trên Trái Đất có dạng từng xung sáng.
Bài 60: Sao. Thiên Hà.
I._ Sao:
II._ Các loại sao:
* Sao biến quang:
* Sao mới:
* Punxa, sao nơtron:
* Lỗ đen: là một thiên thể được tiên đoán bằng lý thuyết; cấu tạo bởi các nơtron, có trường hấp dẫn lớn, thu hút mọi vật thể (kể cả ánh sáng). Vì vậy, thiên thể này tối đen, không phát ra bất kỳ sóng điện từ nào.
* Tinh vân: là những “đám mây sáng”; là các đám bụi khổng lồ được rọi sáng bởi các ngôi sao ở gần đó (hay các đám bụi bị ion hóa được phóng ra từ một sao mới hay siêu sao mới).
Tinh vân cafine
Lỗ đen
Bài 60: Sao. Thiên Hà.
I._ Sao:
II._ Các loại sao:
III._ Khái quát về sự tiến hóa của các sao :
Tất cả các sao đều có lịch sử hình thành và phát triển của chúng.
_ Các sao được cấu tạo từ một đám “mây” khí và bụi.
_ Đám mây này vừa quay vừa co lại, vật chất dần dần tập trung ở giữa thành một tinh vân dày đặc, tạo thành một ngôi sao nguyên thủy ở trung tâm tinh vân.
_ Sao tiếp tục co lại và nóng dần thành một ngôi sao sáng tỏ, các phản ứng nhiệt hạch xảy ra trong lòng làm tiêu hao dần hydrô tạo thành heli và các nguyên tố khác.
_ Khi “nhiên liệu” cạn kiệt, sao sẽ biến thành các thiên thể khác.
Bài 60: Sao. Thiên Hà.
I._ Sao:
II._ Các loại sao:
III._ Khái quát về sự tiến hóa của các sao:
IV._ Thiên hà:
Là hệ thống sao gồm nhiều loại sao và tinh vân. Các thiên hà tương đối độc lập với nhau và có đường kính khoảng 100000 năm ánh sáng.
Bài 60: Sao. Thiên Hà.
I._ Sao:
II._ Các loại sao:
III._ Khái quát về sự tiến hóa của các sao:
IV._ Thiên hà:
A._ Các loại thiên hà:
* Thiên hà xoắn ốc: có hình dạng dẹt như cái đĩa có những cánh tay xoắn ốc.
* Thiên hà elip: hình elip, chứa ít khí và có khối lượng trải ra trên một dải rộng.
* Thiên hà không định hình (hay thiên hà không đều): không có hình dạng xác định, trông như những đám mây.
Toàn bộ các sao trong mỗi thiên hà đều quay xung quanh trung tâm thiên hà.
Bài 60: Sao. Thiên Hà.
I._ Sao:
II._ Các loại sao:
III._ Khái quát về sự tiến hóa của các sao:
IV._ Thiên hà:
A._ Các loại thiên hà:
B._ Thiên hà của chúng ta. Ngân hà :
* Là loại Thiên Hà xoắn ốc, đường kính khoảng 100000 năm ánh sáng và có khối lượng khoảng 150 tỉ lần khối lượng Mặt Trời. Nó là một hệ phẳng giống như một cái đĩa, dày khoàng 330 năm ánh sáng, chứa vài trăm tỉ ngôi sao. Hệ Mặt Trời nằm trong cánh tay xoắn ốc ở rìa Thiên Hà, cách trung tâm khoảng 30 nghìn năm ánh sáng và quay quanh tâm thiên hà với tốc độ khoảng 250 km/s. Giữa các sao có bụi và khí.
Thiên Hà của chúng ta
Bài 60: Sao. Thiên Hà.
I._ Sao:
II._ Các loại sao:
III._ Khái quát về sự tiến hóa của các sao:
IV._ Thiên hà:
A._ Các loại thiên hà:
B._ Thiên hà của chúng ta. Ngân hà :
* Từ Trái Đất, ta chỉ nhìn được hình chiếu của Thiên Hà trên vòm trời như một dải sáng trải ra trên bầu trời đêm nên gọi là dải Ngân Hà.
* Mặt phẳng trung tâm của dải Ngân Hà trở nên tối do một làn bụi dày.
* Vào đầu đêm mùa hè, ta thấy dải Ngân Hà nằm trên nền trời sao theo theo hướng Đông Bắc – Tây Nam.
Bài 60: Sao. Thiên Hà.
I._ Sao:
II._ Các loại sao:
III._ Khái quát về sự tiến hóa của các sao:
IV._ Thiên hà:
A._ Các loại thiên hà:
B._ Thiên hà của chúng ta. Ngân hà :
C._ Nhóm thiên hà. Siêu nhóm thiên hà:
* Các thiên hà có xu hướng hợp lại với nhau thành nhóm thiên hà (hay đám thiên hà) gồm từ vài chục tới hàng nghìn thiên hà.
Thiên Hà của chúng ta thuộc nhóm thiên hà địa phương, gồm khoảng 20 thành viên, chiếm một thể tích không gian có đường kính gần 1 triệu năm ánh sáng và bị chi phối chủ yếu bởi ba thiên hà xoắn ốc lớn là: thiên hà Tiên Nữ, Thiên Hà của chúng ta và thiên hà Tam Giác.
Bài 60: Sao. Thiên Hà.
I._ Sao:
II._ Các loại sao:
III._ Khái quát về sự tiến hóa của các sao:
IV._ Thiên hà:
A._ Các loại thiên hà:
B._ Thiên hà của chúng ta. Ngân hà :
C._ Nhóm thiên hà. Siêu nhóm thiên hà:
Các thành viên còn lại là các thiên hà elip và các thiên hà không định hình tí hon với khối lượng nhỏ hơn.
Một số thiên hà của nhóm địa phương đã được phát hiện nhờ sự bức xạ vô tuyến của chúng.
Bài 60: Sao. Thiên Hà.
I._ Sao:
II._ Các loại sao:
III._ Khái quát về sự tiến hóa của các sao:
IV._ Thiên hà:
A._ Các loại thiên hà:
B._ Thiên hà của chúng ta. Ngân hà :
C._ Nhóm thiên hà. Siêu nhóm thiên hà:
* Các nhóm thiên hà lại tập hợp thành Siêu nhóm thiên hà (hay Đại thiên hà). Siêu nhóm thiên hà địa phương có tâm nằm ở Nhóm Trinh Nữ và chứa tất cả các nhóm bao quanh, trong đó có Nhóm thiên hà địa phương của chúng ta.
* Một thiên hà có thể va chạm với các thiên hà láng giềng trong cùng nhóm thiên hà với xác suất khá lớn (do khoảng cách giữa chúng khá nhỏ).
Củng cố
Câu 1: Mặt Trời thuộc loại sao nào sau đây?
A. Sao chắt trắng.
B. Sao khổng lồ (hay sao kềnh đỏ).
C. Sao nơtron.
D. Sao trung bình giữa sao chắt trắng và sao khổng lồ.
Củng cố
Câu 2: Đường kính của một thiên hà vào khoảng?
A. 10000 năm ánh sáng.
B. 100000 năm ánh sáng.
C. 1000000 năm ánh sáng.
D. 10000000 năm ánh sáng.
Củng cố
Câu 3: Sao là gì?

Câu 4: Nêu vắn tắt một số sao đặc biệt.

Câu 5: Thiên hà là gì? Nêu các loại thiên hà.

Câu 6: Thiên Hà của chúng ta thuộc loại gì? Trình bày sơ lược về Thiên Hà của chúng ta.