BỘ SÁCH CÁNH DIỀU

PHẦN 1: NĂNG LƯỢNG VÀ SỰ BIẾN ĐỔI
CHỦ ĐỀ 2: ÁNH SÁNG
BÀI 5: SỰ KHÚC XẠ ÁNH SÁNG QUA THẤU KÍNH.

BÀI 5: SỰ KHÚC XẠ ÁNH SÁNG QUA THẤU KÍNH.
I. THẤU KÍNH
1. Các loại thấu kính
- Thấu kính là một khối trong suốt, giới hạn bởi hai mặt cong hoặc 1 mặt phẳng và
một mặt cong.

Một số thấu kính phổ biến được sử dụng trong đời sống hàng ngày: Kính
cận, Kính lão, Kính lúp, Kính hiển vi, Ống kính máy ảnh, Kính áp tròng,
Kính mát, Kính hồng ngoại, Kính chống tia UV, …

Thấu
kính
phân
kì

Thấu
kính
hội tụ

BÀI 5: SỰ KHÚC XẠ ÁNH SÁNG QUA THẤU KÍNH.
I. THẤU KÍNH
1. Các loại thấu kính
- Thấu kính là một khối trong suốt, giới hạn bởi hai mặt cong hoặc 1 mặt phẳng và
một mặt cong.
- Thấu kính có phần rìa mỏng hơn phần giữa khi đặt trong không khí là thấu kính
hội tụ. Thấu kính này có tác dụng làm hội tụ chùm sáng tới song song.
- Thấu kính có phần rìa dày hơn phần giữa khi đặt trong không khí là thấu kính
phân kì. Thấu kính này có tác dụng làm phân kì chùm sáng tới song song.

Kính lúp ở hình 5.1 là thấu kính hội tụ.Vì kính lúp là thấu kính hội tụ, nên khi ánh
sáng đi qua nó sẽ hội tụ tại 1 điểm và chiếu sáng lên một diện tích nhỏ hơn, làm
tăng cường năng lượng tại điểm tập trung và tạo ra nhiệt độ cao hơn, từ đó có thể
làm cháy lá khô.

Bạn bị cận đang đeo thấu kính phân kì.

BÀI 5: SỰ KHÚC XẠ ÁNH SÁNG QUA THẤU KÍNH.
I. THẤU KÍNH
1. Các loại thấu kính
- Thấu kính là một khối trong suốt, giới hạn bởi hai mặt cong hoặc 1 mặt phẳng và
một mặt cong.
- Thấu kính có phần rìa mỏng hơn phần giữa khi đặt trong không khí là thấu kính
hội tụ. Thấu kính này có tác dụng làm hội tụ chùm sáng tới song song.
- Thấu kính có phần rìa dày hơn phần giữa khi đặt trong không khí là thấu kính
phân kì. Thấu kính này có tác dụng làm phân kì chùm sáng tới song song.
2. Nguyên lí hoạt động của thấu kính
- Thấu kính rìa mỏng, các lăng kính có đáy hướng về phía trục đối xứng nên chùm
tia ló hội tụ.
- Thấu kính rìa dày, các lăng kính có đáy hướng ra xa trục đối xứng nên chùm tia ló
phân kì.
3. Trục chính và quang tâm của thấu kính

Trục chính

Quang tâm

BÀI 5: SỰ KHÚC XẠ ÁNH SÁNG QUA THẤU KÍNH.
I. THẤU KÍNH
2. Nguyên lí hoạt động của thấu kính
3. Trục chính và quang tâm của thấu kính
- Trục chính là đường thẳng đi qua điểm chính giữa của thấu kính và vuông góc với
thấu kính.
- Quang tâm là một điểm nằm trên trục chính ở trong thấu kính sao cho các tia sáng
đi qua đó đều truyền thẳng

II. SỰ KHÚC XẠ CỦA MỘT SỐ TIA SÁNG QUA THẤU KÍNH

BÀI 5: SỰ KHÚC XẠ ÁNH SÁNG QUA THẤU KÍNH.
I. THẤU KÍNH
II. SỰ KHÚC XẠ CỦA MỘT SỐ TIA SÁNG QUA THẤU KÍNH
- Tia tới đi qua quang tâm của thấu kính thì truyền thẳng.
- Tia tới song song với trục chính của thấu kính thì tia ló (hoặc đường kéo dài của
tia ló) đi qua tiêu điểm chính của thấu kính.
- Tiêu điểm chính là điểm cắt nhau (hoặc
đường kéo dài cắt nhau) của chùm tia ló
ứng với chùm tia tới song song với trục
chính của thấu kính.
- Tiêu cự là khoảng cách từ quang tâm
đến tiêu điểm chính của thấu kính.

F

- Dựa vào hình biểu diễn ta thấy, tia ló có phương loe rộng trên đường
truyền nên thấu kính là thấu kính phân kì.
- Ta kéo dài tia ló sao cho đường kéo dài cắt trục chính, cắt trục chính tại
đâu thì đó là tiêu điểm F.

Do chiết suất của thấu kính phụ thuộc vào màu sắc ánh sáng nên tiêu cự f
của thấu kính phụ thuộc vào màu sắc ánh sáng chiếu tới nó.

Thấu kính Fresnel là một loại thấu kính có bề mặt ghép lại từ các phần của
mặt cầu, nhờ vào cấu trúc đặc biệt này, thấu kính Fresnel không chỉ giúp giảm trọng
lượng và kích thước của thấu kính, giúp giảm lượng ánh sáng bị hấp thụ mà vẫn giữ
được các tính chất khúc xạ cần thiết. Chùm sáng ló ra khỏi thấu kính trở nên rộng
hơn, định hướng một cách hiệu quả và có cường độ sáng tương đối ổn định trên
toàn bộ bề rộng của chùm sáng.

BÀI
5:
SỰ
KHÚC
XẠ
ÁNH
SÁNG
QUA
THẤU
KÍNH.
Bài 1: Dùng thấu kính hội tụ để chắn chùm ánh sáng mặt trời (chùm
sáng song song). Nếu sau thấu kính không có vật chắn sáng thì
A. chùm sáng ló hội tụ tại một điểm và dừng lại ở đó.
B. chùm sáng ló hội tụ tại một điểm, sau đó lại phân kì ra xa.
C. chùm sáng ló phân kì ra xa, sau đó lại đi song song.
D. chùm sáng ló hội tụ, sau đó lại đi song song ra xa.
Bài 2: Phát biểu nào sau đây sai?
A. Thấu kính thuỷ tinh có rìa mỏng đặt trong không khí có tác dụng hội
tụ ánh sáng. B. Thấu kính thuỷ tinh có rìa dày đặt trong không khí có
tác dụng phân kì ánh sáng. C. Thấu kính hội tụ luôn tạo ra chùm sáng ló
hội tụ sau thấu kính.
D. Thấu kính phân kì luôn tạo ra chùm sáng ló phân kì sau thấu kính.
Bài 3: Phát biểu nào sau đây đúng?
A. Kính lúp là một thấu kính hội tụ.
B. Kính đeo mắt luôn là thấu kính.
C. Kính tiềm vọng được làm từ thấu kính.

BÀI 5: SỰ KHÚC XẠ ÁNH SÁNG QUA THẤU KÍNH.
Bài 4: Em hãy ghép ô chữ ở cột A với ô chữ ở cột B để được phát biểu đúng.
Cột A
Cột B
1. Thấu kính

a) có tác dụng tập trung ánh sáng mặt trời là thấu kính hội tụ

2. Quang tâm của  b) cho chùm sáng ló phân kì nếu chùm sáng tới song song.
thấu kính
3. Thấu kính phân c) là giao điểm của chùm sáng ló ứng với chùm tới song song
kì
với trục chính.
4. Trục chính của d) là một khối trong suốt, giới hạn bởi hai mặt cong hoặc một
thấu kính
mặt phẳng, một mặt cong.
5. Tiêu điểm của e) là điểm ở trong thấu kính mà mọi tia sáng tới thấu kính đi
thấu kính hội tụ
qua điểm đó đều truyền thẳng.
f) là đường thẳng đi qua quang tâm của thấu kính và nối tâm
của hai mặt cầu giới hạn thấu kính.

BÀI 5: SỰ KHÚC XẠ ÁNH SÁNG QUA THẤU KÍNH.
Bài 5: Phát biểu nào sau đây sai?
A. Mọi tia sáng tới song song với trục chính của thấu kính đều hội tụ tại tiêu điểm
của thấu kính.
B. Mọi tia sáng qua quang tâm của thấu kính đều truyền thẳng.
C. Tia sáng tới song song với trục chính của thấu kính hội tụ sẽ cho tia ló đi qua tiêu
điểm của thấu kính.
D. Tia sáng tới song song với trục chính của thấu kính phân kì sẽ cho tia ló có
đường kéo dài đi qua tiêu điểm của thấu kính.

Bài 6: a) Trong các phát biểu sau đây, phát biểu nào đúng (Đ), phát biểu nào là sai (S).
STT

Phát biểu

1

Tia sáng trắng đi trùng với trục chính tới thấu kính sẽ cho tia ló bị gãy
khúc tại vị trí quang tâm.

2

Tia sáng đơn sắc đi song song với trục chính tới thấu kính hội tụ sẽ cho
tia ló cắt trục chính tại tiêu điểm.

3

Với một thấu kính đặt trong không khí, tiêu cự của thấu kính không phụ
thuộc vào màu sắc của ánh sáng chiếu tới.

4

Chùm ánh sáng mặt trời chiếu song song với trục chính của thấu kính hội
tụ sẽ hội tụ tại tiêu điểm của thấu kính.

5

Chùm ánh sáng mặt trời chiếu song song với trục chính của thấu kính
phân kì sẽ tập trung năng lượng ánh sáng tại tiêu điểm của thấu kính.

6

Khi ánh sáng truyền qua thấu kính, năng lượng của chùm sáng ló bằng
năng lượng của chùm sáng tới.

b) Nếu phát biểu sai, viết lại để được phát biểu đúng.

Đ

S

BÀI 5: SỰ KHÚC XẠ ÁNH SÁNG QUA THẤU KÍNH.
Bài 7: Thấu kính hội tụ được coi như ghép từ nhiều
lăng kính có đáy hướng về phía trục chính MN của
thấu kính như hình 5.1.
Nếu dùng một tia sáng trắng, chiếu song song với
trục chính đến thấu kính thì chùm tia ló sẽ có đặc
điểm gì? Em hãy dùng hình vẽ để giải thích.
Bài 8: Ở hình 5.2, xy là trục đối xứng của thiết bị
khúc xạ ánh sáng (lăng kính hoặc thấu kính) được
đặt trong hộp kín. Hộp có hai khe hẹp để ánh sáng
vào và ra khỏi hộp. Dùng đèn laser chiếu vào một
khe hẹp trên hộp kín thì thấy tia ló ra ở khe đối diện
như hình 5.2.
Thiết bị được đặt trong hộp có hình dạng như thế
nào? Em hãy dùng hình vẽ để giải thích.

thiết bị khúc xạ ánh sáng (lăng kính hoặc
5: SỰ
KHÚC
XẠhộp
ÁNHkín.
SÁNG
QUA THẤU KÍNH.
thấu kính)BÀI
được
đặt
trong
Hộp
có bốn khe hẹp đối diện để ánh sáng vào
và ra khỏi hộp. Dùng đèn chiếu hai tia
laser chiếu vào hai khe hẹp trên hộp kín
thì thấy các tia ló ra ở khe đối diện như
hình 5.3.
Thiết bị được đặt trong hộp có hình dạng
như thế nào? Em hãy dùng hình vẽ để
giải thích.
Bài 10: Chiếu một chùm ba tia laser song
song tới một thấu kính hội tụ thứ nhất có
tiêu cự f1 = 12 cm như hình 5.4. Cần phải
đặt một thấu kính hội tụ thứ hai có tiêu
cự f2=8 cm như thế nào để chùm tia ló ở
thấu kính thứ nhất chiếu tới thấu kính