MÔN VẬT LÍ LỚP 9










1. Đường truyền của hai tia sáng đặc biệt qua thấu
kính phân kì:

O





F

F'



∆

+Tia tới song song với trục chính thì tia ló kéo dài đi qua

tiêu điểm F.
+Tia tới đến quang tâm thì tia ló tiếp tục truyền thẳng

2. Em có một kính cận thị. Làm thế nào để biết kính
đó là thấu kính hội tụ hay phân kì?

Kính cận là thấu kính phân kì, có thể nhận biết bằng cách:
- Phần rìa của thấu kính dày hơn phần ở giữa.
- Đặt thấu kính này gần dòng chữ, nhìn qua thấu kính thấy hình ảnh
dòng chữ nhỏ hơn so với khi nhìn trực tiếp vào dòng chữ đó.

3. Phân biệt thấu kính hội tụ và thấu kính phân kì?

THẤU KÍNH HỘI TỤ
- Phần rìa mỏng hơn phần
giữa.

THẤU KÍNH PHÂN KÌ
- Phần rìa dày hơn phần
giữa.

3. Phân biệt thấu kính hội tụ và thấu kính phân kì?

THẤU KÍNH HỘI TỤ
- Chùm sáng tới song song, cho
chùm tia ló hội tụ.

THẤU KÍNH PHÂN KÌ
- Chùm sáng tới song song,
cho chùm tia ló phân kì.

3.Phân biệt thấu kính hội tụ và thấu kính phân kì?
THẤU KÍNH HỘI TỤ

-Đưa lại gần trang sách thấy
chữ lớn hơn dòng chữ thật
trên trang sách

THẤU KÍNH PHÂN KÌ
-Đưa lại gần trang sách thấy
chữ nhỏ hơn dòng chữ thật
trên trang sách

4.Cho một trục chính ∆ của một thấu kính, S là

một điểm sáng, S' là ảnh của S


I

S'.

o



F'



∆

S.





F



a/ S' là ảnh thật hay ảo?
b/ Thấu kính đã cho là hội tụ hay phân kì?
c/ Xác định quang tâm O, tiêu điểm F, F' của
thấu kính.

Bài 45: ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KÌ
I. Đặc điểm ảnh của một vật tạo bởi TKPK
1. Thí nghiệm:
Quan sát ảnh của một vật tạo bởi
thấu kính phân kì
Bố trí thí nghiệm như hình 45.1SGK
C1: Hãy làm thí nghiệm để chứng tỏ
rằng không thể hứng được ảnh của
vật trên màn với mọi vị trí của vật .
C2: Làm thế nào để quan sát được ảnh
của vật tạo bởi TK phân kì?
Ảnh đó là ảnh thật hay ảnh ảo?
Cùng chiều hay ngược chiều với vật?
8

Bài 45: ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KÌ
I . ĐẶC ĐIỂM CỦA ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI TKPK

C1. Hãy làm thí nghiệm để chứng tỏ rằng không thể hứng được
ảnh của vật trên màn với mọi vị trí của vật.

f

f

Trường hợp 1: Giữ nguyên ngọn nến – Di chuyển màn hứng

Bài 45: ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KÌ
I . ĐẶC ĐIỂM CỦA ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KÌ

C1. Hãy làm thí nghiệm để chứng tỏ rằng không thể hứng được
ảnh của vật trên màn với mọi vị trí của vật.

f

f

Trường hợp 2: - Di chuyển ngọn nến lại gần Tiêu cự
- Di chuyển màn hứng

Bài 45: ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KÌ
I . ĐẶC ĐIỂM CỦA ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI TKPK

C1. Hãy làm thí nghiệm để chứng tỏ rằng không thể hứng
được ảnh của vật trên màn với mọi vị trí của vật.

f

f

Trường hợp 3: - Di chuyển ngọn nến đi qua Tiêu cự
- Di chuyển màn hứng

Bài 45: ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KÌ
I . ĐẶC ĐIỂM CỦA ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KÌ

C1. Hãy làm thí nghiệm để chứng tỏ rằng không thể hứng được
ảnh của vật trên màn với mọi vị trí của vật.

f

f

Trường hợp 3: - Di chuyển ngọn nến đi qua Tiêu cự
- Di chuyển màn hứng

Bài 45: ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KÌ

Vật

ảnh ảo
của vật

Bài 45 - ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KÌ

I. Đặc điểm ảnh của một vật tạo bởi thấu kính phân kì:
1. Thí nghiệm:
2. Nhận xét:


Vật sáng đặt ở mọi vị trí trước thấu kính phân kì luôn
cho ảnh ảo, cùng chiều, nhỏ hơn vật.



Muốn quan sát ảnh ảo tạo bởi thấu kính phân kì, ta phải
đặt mắt trên đường truyền của chùm tia ló.

14

Bài 45: ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KÌ
II. Cách dựng ảnh:
C3 : Dựa vào kiến thức đã học ở bài trước; hãy nêu cách dựng ảnh
của vật AB qua thấu kính phân kì; biết AB vuông góc với trục
chính, A nằm trên trục chính.
B

A

F

O

F
'

 Từ điểm B ta vẽ đường truyền của hai tia sáng đặt biệt, ¶nh B'
lµ giao ®iÓm cña chïm tia lã kÐo dµi
 Tõ B' h¹ vu«ng gãc xuèng trôc chÝnh, c¾t trôc chÝnh t¹i A', A'
15
lµ ¶nh cña ®iÓm A

Bài 45: ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KÌ
I. Đặc điểm ảnh của một vật tạo bởi thấu kính phân kì

II. Cách dựng ảnh:

C4 : Vật AB vuông góc với trục chính của TKPK
A nằm trên trục chính. OA = 24cm ; f = OF = OF' = 12cm
* Dựng ảnh A'B' của AB

B
A

I

B'
F' A' 0

F
16

Bài 45: ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KÌ
II. Cách dựng ảnh:
C4 : Vật AB vuông góc với trục chính của TKPK
* Dựa vào hình vẽ, lập luận ảnh này luôn nằm trong khoảng tiêu
cự OF.
K
I
B
B
B'B'
B'
F'
A
A
A'A'0
F A'

- Khi tịnh tiến AB luôn vuông góc với trục chính tại mọi vị trí, tia BI là
không đổi, cho tia ló IK kéo dài luôn đi qua tiêu điểm F.
- Tia BO luôn cắt tia IK kéo dài tại B' nằm trong đoạn FI. Chính
vì vậy A'B'
Thí nghiệm
luôn ở trong khoảng tiêu cự OF.

Bài 45: ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KÌ

Đặc điểm ảnh của một vật tạo bởi thấu kính phân kì
Vật sáng đặt ở mọi vị trí trước thấu kính phân kì luôn
cho ảnh ảo, cùng chiều, nhỏ hơn vật.

Cách dựng ảnh của một vật tạo bởi thấu kính phân kì
- Từ điểm B ta vẽ đường truyền của hai tia sáng đặt biệt,
ảnh B' lµ giao ®iÓm cña chïm tia lã kÐo dµi
- Từ B' h¹ vu«ng gãc xuèng trôc chÝnh, c¾t trôc chÝnh t¹i
A', A' lµ ¶nh cña ®iÓm A. Vậy A'B' là ảnh của AB.

Bài 45 - ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KÌ
III. Độ lớn của ảnh ảo tạo bởi các thấu kính
C5 : f = OF = OF' = 12cm; OA = 8cm B'
* Ảnh ảo tạo bởi thấu kính
hội tụ:
 Ảnh ảo, cùng chiều
và lớn hơn vật

* Ảnh ảo tạo bởi thấu
kính phân kì:
Ảnh ảo, cùng
chiều và nhỏ hơn vật


B


F A

A'

B

O



F/

B'


F A A' O



F/

Bài 45: ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KÌ

Độ lớn của ảnh ảo tạo bởi các thấu kính:
•Ảnh ảo tạo bởi thấu kính hội tụ: cùng chiều và lớn hơn
vật, nằm xa thấu kính hơn vật
•Ảnh ảo tạo bởi thấu kính phân kì:cùng chiều và nhỏ
hơn vật, nằm gần thấu kính hơn vật

Bài 45: ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KÌ

IV. Vận
C6 : dụng
Hãy cho biết ảnh ảo của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ và
thấu kính phân kì có đặc điểm gì giống nhau, khác nhau. Từ đó hãy
nêu cách nhận biết nhanh chóng một thấu kính là hội tụ hay phân kì.
Giống nhau: Ảnh ảo, cùng chiều với vật
Khác nhau:
-TKHT: ảnh ảo, lớn hơn vật và cách xa thấu kính hơn vật.
-TKPK: ảnh ảo, nhỏ hơn vật và gần thấu kính hơn vật.

Cách nhận biết: Đưa vật gần thấu kính thấy ảnh cùng chiều nhỏ
hơn vật đó là thấu kính phân kì. Ảnh cùng chiều lớn hơn vật đó là
thấu kính hội tụ.

Bài 45: ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KÌ

IV. Vận
dụng

C8 : Trả lời câu hỏi phần mở bài: Bạn Đông bị cận thị nặng.
Nếu bỏ kính ra, ta nhìn thấy mắt bạn to hơn hay nhỏ hơn
khi nhìn mắt bạn lúc đang đeo kính ?
Trả lời: Bạn Đông bị cận thị nặng. Nếu bạn bỏ kính ra, ta
nhìn thấy mắt bạn to hơn khi nhìn mắt bạn lúc đang đeo
kính, vì kính của bạn là thấu kính phân kì. Khi ta nhìn mắt
bạn qua thấu kính phân kì, ta đã nhìn thấy ảnh ảo của mắt,
nhỏ hơn mắt khi không đeo kính.

Bài 45: ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KÌ

IV. Vận
dụng:

Tóm tắt
AB = 6mm = 0,6cm
OA = d = 8cm
OF=OF'= f = 12cm
A'B' = ? cm
OA' =?

I

B
B'


F

/

A

A'

O



F

Bài 45: ẢNH CỦA MỘT VẬT TẠO BỞI THẤU KÍNH PHÂN KÌ

Bài giải

OAB OA ' B '
OIF ' A ' B ' F '



OI
OF '

A' B ' A' F '

=> OA.(OF' – OA') = OA'. OF'

B'

h' = 6mm = 0,6cm
d = 8cm
f = 12cm
d' = ? cm
d' =?
OAB OA ' B '

OIF ' A ' B ' F '

I

B



A'

OI
OF '

A' B ' A' F '

F

A

O

F'