Bài 42.
ẢNH HƯỞNG CỦA
ÁNH SÁNG LÊN
ĐỜI SỐNG SINH VẬT

Ảnh hưởng của ánh
sáng lên đời sống
thực vật.

NỘI DUNG
BÀI HỌC
Ảnh hưởng của ánh
sáng lên đời sống
động vật.

I. Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống thực vật

Em có nhận xét gì về hình thái
của cây? Giải thích.

Hình thái cây thông mọc xen nhau trong rừng (a) và cây thông
mọc riêng rẽ nơi quang đãng (b) có gì khác nhau?

Cây mọc trong rừng có ánh sáng chiếu vào các cành phía
trên nhiều hơn các cành phía dưới

Cây thông mọc trong rừng

Cây thông mọc nơi quang đãng

- Thân cao, thẳng

- Mọc nơi trống trải
- Ánh sáng mạnh
- Thân thấp, nhiều cành và
tán rộng

- Cành chỉ tập trung ở phần
ngọn, các cạnh phía dưới héo
và rụng sớm.

Hãy giải thích vì sao các cành phía dưới của cây sống trong
rừng lại sớm rụng?

 Cây mọc trong rừng ánh sáng chiếu vào cành phía trên
nhiều hơn cành phía dưới => khả năng quang hợp của lá
cành phía dưới yếu, tạo ít chất hữu cơ => héo dần và sớm
rụng..

Cây lúa ngoài sáng

Cây lá lốt ngoài ánh sáng

Cây lá lốt dưới bóng

Quan sát một số hình ảnh, hoàn thành nội dung bảng 42.1
Ánh sáng ảnh hưởng những đặc điểm nào của cây?
Những đặc
điểm của cây

Đặc điểm
hình thái:
- Lá
- Thân
Đặc điểm
sinh lí:
- Quang hợp
- Thoát hơi
nước

Khi cây sống nơi quang đãng

- Phiến lá nhỏ, hẹp, nhạt
màu.
- Thân thấp, cành nhiều.

Khi cây sống trong bóng râm,
dưới tán cây khác, trong nhà…

- Phiến lá lớn, màu sẫm.
- Chiều cao bị hạn chế bởi
chiều cao của tán cây phía
trên, ít cành.

Điều kiện: Ánh sáng mạnh
-Cường độ quang hợp cao

- Cường độ quang hợp yếu.

- Cây điều tiết thoát hơi
nước linh hoạt.

- Cây điều tiết thoát hơi nước
kém.

I. Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống thực vật

Ánh sáng ảnh hưởng
đến hình thái và hoạt động
sinh lí của thực vật như:
Quang hợp, Hô hấp và
thoát hơi nước … của
cây.
Giải thích cách xếp lá trên thân
của cây lá lốt?

Lá xếp ngang để nhận được
nhiều ánh sáng

I. Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống thực vật

Ánh sáng ảnh hưởng
đến hình thái và hoạt động
sinh lí của thực vật như:
Quang hợp, Hô hấp và
thoát hơi nước …của cây.

Giải thích cách xếp lá trên thân
của cây lúa?

Lá xếp nghiêng tránh tia
nắng chiếu thẳng góc

Cây lúa nơi quang đãng
Cây lá lốt trong bóng râm
Nhận xét về cách xếp lá của 2 cây trên?
Lá xếp ngang để nhận
Lá xếp nghiêng tránh
được nhiều ánh sáng.
nắng chiếu thẳng
Vậy sự khác nhau giữa hai cách xếp lá có ý nghĩa gì?

=> Giúp thực vật thích nghi với môi trường sống

Cây ưa sáng

Nhóm cây ưa sáng:
gồm những cây sống
nơi quang đãng, ánh
sáng nhiều
Cây ngô
Cây đậu xanh

Cây thanh long.

Cây ớt

Cây lúa

Cây dưa hoàng kim

Cây sầu riêng

Cây dưa hấu

Cây mai vàng

Cây ưa bóng

Cây lan Ý

Cây rau càng cua

Cây ráy

Rau diếp cá

Cây ưa bóng

Cây phong lan

Cây vạn niên thanh

Nhóm cây ưa bóng: Gồm
những cây sống nơi có ánh
sáng yếu, ánh sáng tán xạ
như dưới tán cây khác, đặt
trong nhà, ..
Cây đại phú gia

Dựa vào khả năng thích nghi với điều kiện ánh sáng khác
nhau, người ta làm gì để tăng năng suất cây trồng?

- Trồng cây với mật độ
phù hợp.
- Trồng xen canh cây
ưa sáng và cây ưa
bóng giúp phát triển
nông nghiệp.

I. Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống thực vật
- Cây có tính hướng sáng.
- Ánh sáng ảnh hưởng đến sự biến đổi hình thái (hình dạng,
màu sắc) và hoạt động sinh lý (quang hợp, hô hấp, hút nước)
của thực vật.
- Thực vật được chia thành 2 nhóm chính:
+ Nhóm cây ưa sáng: gồm những cây sống nơi quang đãng,
ánh sáng nhiều.
VD: lúa, ngô, thông, vạn niên thanh,…
+ Nhóm cây ưa bóng: Gồm những cây sống nơi có ánh sáng
yếu, ánh sáng tán xạ như dưới tán cây khác, đặt trong nhà…
VD: lá lốt, kim tiền, hoa phong lan,.

Thí nghiệm

Vào đêm trăng sáng, tìm một tổ kiến và quan sát kiến bò
trên đường mòn nhờ ánh sáng mặt trăng. Đặt trên đường
đi của kiến một chiếc gương nhỏ để phản chiếu ánh sáng,
sau đó theo dõi hướng bò của kiến. Có 3 khả năng có thể
xảy ra:
A. Kiến sẽ tiếp tục bò theo hướng cũ.
Sai!
B. Kiến sẽ bò theo nhiều hướng khác nhau.
C. Kiến sẽ bò theo hướng ánh sáng do gương
phản chiếu.

Sai!
Đúng!

- Em chọn khả năng nào trong 3 khả năng trên?
- Qua thí nghiệm trên, hãy cho biết ánh sáng có ảnh hưởng đến hoạt
động nào của động vật?

I. Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống thực vật.
II. Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống động vật.
? Kể tên những động vật hoạt động ban ngày
? Kể tên những động vật hoạt động ban đêm, sống trong đất, đáy
biển, sống trong hang.

Chim di trú

Kiến du mục

Ong tìm mật

Động vật ưa sáng
Khỉ

Vịt

Động vật ưa tối

Rắn

Dơi

Chim đi ăn vào lúc mặt trời mọc

Chích chòe

Chào mào

Chim kiếm ăn vào ban đêm
Sếu
đầu đỏ

Diệc
3 màu

H 42.3 – Thằn lằn phơi nắng vào các thời điểm khác nhau trong ngày
Tất cả hoạt động trao đổi chất trong các tế bào của thằn lằn sản sinh ra không đủ năng
lượng để duy trì một thân nhiệt ổn định và vì thế chúng còn được gọi là “động vật máu
lạnh” . Vì vậy, chúng dựa trên việc thu và mất nhiệt từ môi trường để điều chỉnh nhiệt độ
bên trong của chúng bằng cách di chuyển ra chỗ có ánh nắng hay chỗ có bóng râm . Có
thể nói, thằn lằn thay đổi tư thế phơi nắng là để điều chỉnh nhiệt độ trong cơ thể

Ảnh hưởng đến sinh sản của động vật

Chim “kết đôi” vào mùa xuân

Gà đẻ trứng vào ban ngày

Hoàn thành bài tập sau bằng cách ghép cột tương ứng, thích
hợp

Cột A
1. Nhóm
động vật ưa
sáng.
2. Nhóm
động vật ưa
tối.
Đáp án:

Cột B
a. Những động vật hoạt động ban đêm.
b. VD: giun đất, ếch, thằn lằn, dơi,….
c. Những động vật hoạt động ban ngày.
d. Động vật sống trong hang, trong đất.
e. VD: chích chòe, trâu, gà, bìm bịp, …
f. Động vật sống ở vùng nước sâu (đáy
biển).

1 – c, e
2 – a, d, f, b

I. Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống thực vật.
II. Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống động vật.
- Ánh sáng tạo điều kiện cho động vật nhận biết các vật và
định hướng di chuyển trong không gian. Ánh sáng là nhân
tố ảnh hưởng tới hoạt động, khả năng sinh trưởng và sinh
sản của động vật.
* Nhóm động vật ưa sáng: những động vật hoạt động ban
ngày.
VD: …………………………………………………………
* Nhóm động vật ưa tối: những động vật hoạt động ban
đêm, sống trong đất, đáy biển, sống trong hang.
VD: ……………………………………………………….

Ánh sáng
Động vật

Thực vật

Hình thái,
sinh lí

Khả năng nhận biết,
định hướng di chuyển,
sinh trưởng, sinh sản,..

Chia 2 nhóm

Chia 2 nhóm
Thực vật ưa bóng

Thực vật ưa sáng

Động vật ưa sáng
Động vật ưa tối

Chọn đáp án đúng nhất

Câu 1: Khi trồng cây nơi có ánh sáng không đều thì tán lá
của cây sẽ:
a. Phát triển đều về mọi hướng.
b. Phát triển mạnh về nơi có ánh sáng nhiều.
c. Phát triển mạnh về nơi có ánh sáng yếu hơn.
d. Phát triển theo chiều thẳng đứng.
Câu 2: Động vật thích nghi với điều kiện chiếu sáng khác
nhau nên được chia thành hai nhóm:
a. Động vật chịu hạn và ưa ẩm.
b. Động vật ưa bóng và ưa sang.
c. Động vật ưa sáng và ưa tối.
d. Động vật ưa ẩm và ưa khô.