Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh (Lí Bạch)

Ngắm trăng (Hồ Chí Minh)

Cảnh khuya (Hồ Chí Minh)

Đồng chí (Chính Hữu)

Tiết 61,62:

Ánh trăng
- Nguyễn Duy -

I 、 TÌM HIỂU CHUNG

ÁNH TRĂNG – NGUYỄN DUY
Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ
Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa

Từ hồi về thành phố
quen ánh điện, cửa gương Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
vầng trăng đi qua ngõ
như người dung qua đường như là đồng là bể
như là sông là rừng
Thình lình đèn điện tắt
Trăng cứ tròn vành vạnh
phòng buyn-đinh tối om
kể chi người vô tình
vội bật tung cửa sổ
ánh trăng im phăng phắc
đột ngột vầng trăng tròn
đủ cho ta giật mình.
TP. Hồ Chí Minh, 1978

1. Tác giả
- Nguyễn Duy sinh năm 1948, tên
khai sinh là Nguyễn Duy Nhuệ
- Quê: Thanh Hóa.
- Là nhà thơ quân đội trưởng thành
trong cuộc kháng chiến chống Mỹ
cứu nước.

NHÀ THƠ NGUYỄN DUY

THƠ NGUYỄN DUY

“Thơ Nguyễn Duy đưa ta về một thế giới
quen thuộc. Nguyễn Duy đặc biệt thấm thía
cái cao đẹp của những con người, những
cuộc đời cần cù gian khổ, không tuổi không
tên. Đọc thơ Nguyễn Duy thấy anh hay cảm
xúc, suy nghĩ trước những chuyện lớn,
chuyện nhỏ quanh mình. Cái điều ở người
khác có thể chỉ là chuyện thoáng qua thì ở
anh, nó lắng sâu và dường như đọng lại.”
( Hoài Thanh- Báo Văn nghệ ngày 14-

2. Tác phẩm
a. Hoàn cảnh sáng tác:
- Viết năm 1978 ở thành phố Hồ Chí Minh
- In trong tập “Ánh trăng”
b. Mạch cảm xúc:
Theo trình tự thời gian (Quá khứ  Hiện tại)

C. Thể thơ, PTBD
Năm chữ.
- Thể thơ:
- Phương thức biểu đạt: Tự sự kết hợp với
biểu cảm.

d.Bố cục
Đoạn 1: 2 khổ đầu

Đoạn 2: Tiếp …
nồng nàn yêu nước

Đoạn 3:
Còn lại

Vầng trăng trong
quá khứ

Vầng trăng trong
hiện tại

Cảm xúc và suy
ngẫm của tác giả

Nội dung chính

II. TÌM HIỂU
VĂN BẢN

.1.

Vầng trăng trong quá khứ

Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ
Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa

đồng
Hồi nhỏ

sông
bể

Hồi chiến tranh

Sống hoà
hợp, thân
thiết với
thiên nhiên
ở rừng

Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở
ở rừng
rừng
vầng trăng
tri kỉ
kỉ
trăng thành
thành tri

Trăng là tri kỉ
 Liệt kê, điệp ngữ “với” , nhân hoá
Trăng với người là đôi bạn tri kỉ, thân thiết, ân tình, gắn với
những thăng trầm và gian lao của đất nước.

- NT: So sánh
 Sống gần gũi chan hoà với
thiên nhiên, với vầng trăng
Vầng trăng không những trở
thành bạn tri kỉ, mà đã trở
thành “vầng trăng tình
nghĩa” biểu tượng cho quá
khứ nghĩa tình.

“Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa

- Những câu thơ ngắn với giọng tâm tình, thủ thỉ (hồi nhỏ, hồi
chiến tranh) cộng với biện pháp tu từ liệt kê (đồng, sông, bể)
đã gợi lại một tui thơ sống gắn bó, gần gũi với thiên nhiên.
- Điệp từ “với” được lặp lại ba lần để nhấn mạnh sự gắn bó,
thắm thiết giữa con người và thiên nhiên.
- Hình ảnh “hồi chiến tranh ở rừng”:
+ Gợi liên tưởng đến sự trưởng thành của nhân vật trữ tình, từ
cậu bé thiếu niên nay đã vác súng ra chiến trường.
+ Gợi về những năm tháng gian khổ, ác liệt thời chiến tranh.
- Nghệ thuật nhân hóa “vầng trăng thành tri kỉ”:
+ Gợi liên tưởng đến những đêm hành quân hay phiên gác giữa
rừng, có vầng trăng chiếu rọi.
+ Trăng như trở thành người bạn thân thiết, tri âm, tri kỉ, luôn
đồng cảm cộng khổ để chia sẻ những vui buồn đời lính.

- Hình ảnh so sánh, ẩn dụ “trần trụi với thiên nhiên”, “hồn
nhiên như cây cỏ: 
+ Gợi vẻ đẹp bình dị, vô tư, trong sáng của vầng trăng.
+ Đó cũng là cốt cách, vẻ đẹp hoang sơ, mộc mạc trong tâm
hồn của người lính. 
    Trăng hiện diện như hình ảnh của quá khứ, là hiện thân của kí
ức chan hòa tình nghĩa. Bởi sự gắn bó tình nghĩa ấy, nhân vật
trữ tình đã tự tâm niệm “sẽ không bao giờ quên”.
- Từ “ngỡ” như báo hiệu những chuyển biến trong câu chuyện
cũng như trong tình cảm của con người.
    =>Trong quá khứ, dẫu hoàn cảnh đầy những khó khăn, khắc
nghiệt, trăng vẫn đồng hành trên mỗi bước đường và trở thành
người bạn tri kỉ để chia sẻ mọi niềm vui, nỗi buồn, vầng trăng
đã trở thành biểu tượng cho quá khứ nghĩa tình thủy chung.

.2.

Vầng trăng ở hiện tại
Từ hồi về thành phố
quen ánh điện cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dưng qua đường.
Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn

Đất nước hòa bình
Hồi về thành phố

Xa rời cuộc sống giản dị
Sống sung túc, tiện nghi

Trăng bị
lãng quên,
chỉ còn là dĩ
vãng

 Nghệ thuật đối lập, nhân hóa, so sánh
 Con người đã lãng quên quá khứ, đổi thay tình cảm

Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn

 Tình huống gặp lại trăng đầy bất ngờ

 Tính từ gợi tả “thình lình”, “đột ngột”
 Ngạc nhiên, ngỡ ngàng
 Ba động từ “vội, bật, tung” đặt liền nhau
 Khẩn trương, hối hả đi tìm nguồn sáng

Tâm
trạng
ngỡ
ngàng, bối rối, suy
ngẫm: con người
thay đổi nhưng trăng
vẫn vẹn nguyên,
thủy chung.

Quá
khứ

Hiện tại

Nhận
xét

Thời gian

Không gian

Hồi nhỏ

Đồng, sông, bể

Hồi chiến tranh

Rừng

Hồi về thành
phố (Hòa
Bình)

Phòng buynđinh

Sự thay đổi khách quan,
tất yếu và cũng bình
thường

Trăng

Con người

Tri kỉ, tình
nghĩa

Sống: Trần trụi, hồn
nhiên, ngỡ không
bao giờ quên

Đi qua ngõ

- Quen ánh điện,
cửa gương
- Trăng : người
dưng qua đường

Sự thay đổi do ý thức chủ
quan, không nên có và
đáng trách

2. Vầng trăng trong hiện tại:
- Song, trước sự xoay vần của thời gian, sự biến đổi của hoàn cảnh đã
khiến cho mọi thứ trở nên thay đổi:
“Từ hồi về thành phố
Quen ánh điện, cửa gương
Vầng trăng đi qua ngõ
Như người dưng qua đường”
+ Tác giả đã tạo ra sự đối lập trong hoàn cảnh sống của
con người giữa hiện tại và quá khứ: Từ những nhà tranh, vách nứa chốn
rừng sâu, nước độc, nay trở về trong những tòa nhà khang trang, hiện đại
của thành phố.
+ “quen ảnh điện cửa gương” là cách nói hoán dụ để tô
đậm cuộc sống đầy đủ, tiện nghi, khép kín trong căn phòng hiện đại, xa rời
thiên nhiên.
+ Hình ảnh nhân hóa, so sánh “vầng trảng đi qua ngõ/
như người dưng qua đường” diễn tả sự thay đổi trong tình cảm của con
người: vầng trăng thì vẫn tròn đầy, thủy chung tình, nghĩa nhưng con
người thì hững hờ, thờ ơ không nhận ra.
    =>Câu thơ mang một ý nghĩa khái quát: Khi hoàn cảnh

- Tác giả đã đặt con người vào một tình huống bất ngờ:
“Thình lình đèn điện tắt
Phòng buyn - đinh tối om
Vội bật tung cửa sổ 
Đột ngột vầng trăng tròn”
+ Hai từ “thình lình”, “đột ngột” và cách đảo trật tự
cú pháp đã góp phần diễn tả thật chính xác, ấn tượng về một sự việc đột
ngột, bất thường “đèn điện tắt... tối om”.
+ Ba động từ mạnh “vội”, “bật”, “tung” đã diễn tả hành
động khẩn trương, vội vàng của nhân vật trữ tình.
+ Hình ảnh “vầng trăng tròn” đột ngột xuất hiện chiếu rọi
vào căn phòng tối om đã tạo nên một sự đối lập: giữa ánh sáng và bóng
tối. Chính khoảnh khắc bất ngờ ấy đã tạo nên bước ngoặt trong mạch cảm
xúc và sự “bừng tỉnh” trong nhận thức của nhân vật trữ tình: vầng trăng
kia vẫn tròn, “đồng, bể, rừng” kia đâu có mất, tất cả vẫn đồng hành cùng
con người, chỉ có điều con người có nhận ra hay không.
    Đây là khổ thơ quan trọng trong cấu tứ toàn bài, là sự

Làng quê

Núi rừng

Thành phố

Tuổi thơ

Người lính

Công chức

Cuộc sống hiện đại thay đổi theo chiều hướng tích cực dễ làm con
người quên đi quá khứ khổ đau, đánh mất những giá trị tốt đẹp vốn có.

.3.

Suy ngẫm của tác giả

Ngửa mặt lên nhìn
mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng
Trăng cứ tròn vành
vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng
phắc

- Mặt nhìn mặt:
- Rưng rưng

người trăng, đối
diện, đàm tâm
từ láy gợi tả, diễn tả nỗi
xúc động nghẹn ngào

- Hình ảnh lặp lại : đồng, bể, sông, rừng
Þ Cấu trúc thơ song hành (như là, là)
cùng với phép so sánh, liệt kê + giọng
thơ xúc động, nhịp thơ hối hả
Þ Tâm trạng xúc động, xao xuyến, kỉ
niệm được đánh thức

Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng

Hình ảnh thơ

Ý nghĩa biểu tượng.

Trăng cứ tròn vành vạnh

Quá khứ đẹp đẽ, vẹn nguyên, thuỷ chung, không
phai mờ.

ánh trăng im phăng phắc

Bao dung, độ lượng nhưng vô cùng nghiêm khắc.

ta giật mình

Nhớ lại quá khứ;tự vấn lương tâm;ân hận xót xa,
tự trách mình; tự hoàn thiện mình.

Vầng trăng trong bài thơ

- Thiên nhiên hồn nhiên, tươi mát, là người bạn
thân thiết trong cuộc đời con người.
- Là biểu tượng của quá khứ nghĩa tình, là vẻ đẹp
bình dị, vĩnh hằng của cuộc sống.

Quá khứ
Tình nghĩa tri kỉ

TRĂNG

Ngỡ không bao giờ
quên

Hiện tại
Vầng trăng tròn

Vô tình lãng quên

NGƯỜI

Suy ngẫm
Tròn vành vạnh; Im
phăng phắc  Thủy
chung, vị tha

Giật mình
 Tự hoàn thiện

Tự nhắc nhở mình, nhắc nhở mọi người về thái độ sống “uống nước nhớ nguồn”.

3. Cảm xúc và suy ngẫm của nhân vật trữ tình:
Từ tình huống bất ngờ, đã mở ra những dòng cảm xúc mãnh
liệt của nhân vật trữ tình:
“Ngửa mặt lên nhìn mặt
Có cái gì rưng rưng”
- Tư thế “ngửa mặt lên nhìn mặt” là tư thế tập
trung chú ý, mặt đối mặt.
- Từ “mặt” ở cuối câu thơ là từ nhiều nghĩa, tạo nên
sự đa dạng cho ý thơ: 
+ Khuôn mặt đó là khuôn mặt của tri kỉ mà nhân
vật trữ tình đã lãng quên.
+ Mặt đối mặt đó còn là quá khứ đối diện với hiện
tại, tình nghĩa thủy chung đối diện với vô tình lãng quên.
- Cuộc đối thoại không lời trong khoảnh khắc,
phút chốc ấy đã khiến cho cảm xúc dâng trào. Cụm từ “rưng

Giọt nước mắt như khiến con người ta trở nên thanh thản hơn, trong sáng hơn để rửa trôi đi những
ý nghĩ, lo toan thường nhật đe kỉ niệm ùa về:
“Như là đồng là bể
Như là sông là rừng”
- Cấu trúc song hành (như là... là...), cộng với biện pháp tu từ so
sánh (như), điệp ngữ (như là, là) và liệt kê (đồng, bể, sông, rừng) diễn tả những dòng kí ức về
một thời gắn bó, chan hòa với thiên nhiên bỗng từ từ ùa về.
Khổ thơ cuối thể hiện những suy ngẫm và triết lí sâu sắc của nhà thơ:
“Trăng cứ tròn vành vạnh
Kể chi người vô tình
Ánh trăng im phăng phắc 
Đủ cho ta giật mình”
- Hình ảnh “trăng cứ tròn vành vạnh”:
+ Diễn tả vầng trăng tròn đầy, tỏa sáng giữa thiên nhiên bao la.
+ Bên cạnh đó, còn tượng trưng cho vẻ đẹp của quá khứ nghĩa tình, vẫn tròn
đầy, trọn vẹn mặc cho con người thay đổi, vô tình.
- Nghệ thuật nhân hóa “ảnh trăng im phăng phắc” gợi đến một cái nhìn
nghiêm khắc song cũng đầy bao dung độ lượng. Sự im lặng ấy khiến cho nhân vật trữ tình “giật
mình” thức tỉnh.
- Từ “giật mình” chính là một sự sáng tạo của Nguyễn Duy trong ý thơ:
+ Giật mình là cảm giác tâm lí của một người biết suy nghĩ chợt nhận ra sự vô
tình, bạc bẽo, nông nổi trong cách sống của mình.
+ Giật mình là để nhớ lại quá khứ, để ăn năn tự trách, tự thấy cần phải thay đổi
cách sống.

Có ý kiến cho rằng “Bài thơ chỉ hợp
với thế hệ ông bà mình thôi, bây giờ
ở thế kỉ 21 rồi, gần như cuộc sống
nhiều người đã no đủ, chiến tranh
cũng không còn thì bài thơ chả có
mấy ý nghĩa nữa.” Em hãy nêu ý
kiến của mình.

III 、 Tổng
kết

Ai nhanh h¬n
HÌNH THỨC NGHỆ THUẬT TIÊU BIỂU
HÌNH ẢNH XUYÊN SUỐT
THỂ THƠ
BIỆN PHÁP TU TỪ
GIỌNG ĐIỆU
KẾT CẤU

HÃY CHỌN VÀ ĐIỀN TRONG
CÁC TỪ SAU ĐÂY VÀO Ô
TRỐNG SAO CHO ĐÚNG NHẤT?

Tâm tình, sâu lắng
Đằm thắm, ngọt ngào
Năm chữ
Ánh trăng
Chặt chẽ, theo mạch
cảm xúc.
Điệp ngữ, nhân hoá, ẩn
dụ, so sánh
Theo từng lời ru

01

Thơ 5 chữ, giọng điệu tâm
tình

02

NGHỆ
THUẬT

03
04

Kết hợp hài hòa tự sự & trữ tình

Sử dụng nhiều BPTT đặc sắc
Sáng tạo hình ảnh vầng trăng

NỘI DUNG

Kể về năm tháng
gian lao tươi đẽ đã
qua của cuộc đời
người lính, nhắc nhở ta
về thái độ sống
“Uống nước nhớ
nguồn”.

Phát huy truyền thống uống nước nhớ nguồn

Chia sẻ một vài
kỉ niệm đẹp của
em gắn với hình
ảnh trăng

Thảo luận nhóm (5')

Nhóm 1 + 2: So sánh ý
nghĩa hình ảnh vầng
trăng trong hai bài thơ
Đồng chí và Ánh trăng.

Nhóm 3 + 4: Bài thơ có
nhan đề là “Ánh trăng”
trong khi đó xuyên suốt
các khổ thơ tác giả đều
dùng từ “vầng trăng”, em
hãy lí giải ?

ĐỒNG CHÍ
Giống

Khác

ÁNH TRĂNG

Đều lấy vẻ đẹp trong thiên nhiên là ánh trăng để xây dựng
hình ảnh thơ.
- Trăng là biểu tượng cho vẻ
- Trăng khơi nguồn cho việc
đẹp, sức mạnh tình đồng chí bày tỏ thái độ, tình cảm của con
trong kháng chiến chống Pháp. người với hiện tại và quá khứ.
- Là hình tượng thơ đậm chất
lãng mạn.

- Là hình ảnh xuyên suốt thể
hiện chủ đề bài thơ.

ÁNH TRĂNG – NGUYỄN DUY
Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ
Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa

Từ hồi về thành phố
quen ánh điện, cửa gương Ngửa mặt lên nhìn mặt
vầng trăng đi qua ngõ
có cái gì rưng rưng
như người dung qua đường như là đồng là bể
như là sông là rừng
Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
Trăng cứ tròn vành vạnh
vội bật tung cửa sổ
kể chi người vô tình
đột ngột vầng trăng tròn
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình.

Vầng trăng

Ánh trăng

Vầng trăng là biểu
tượng của cuộc sống,
của thiên nhiên, quá
khứ nghĩa tình

Ánh trăng là ánh sáng triết lí về cuộc sống.
Ánh sáng ấy có thể len lỏi vào những nơi
khuất tối trong tâm hồn con người để lay
thức họ, giúp họ nhận ra những điều sai trái,
hướng con người đến vớ những giá trị tốt đẹp

Mang ý nghĩa biểu
tượng sâu sắc

Thể hiện được tư tưởng chủ đề cũng
như tính chất triết lí của bài thơ rõ nhất

5

CHÚC MỪNG ĐỘI BẠN THỎ
CONGRATULATIONS RABBIT TEAM

CHÚC MỪNG ĐỘI BẠN CỌP
CONGRATULATIONS TIGER TEAM

5

4

4

3

3

AI LÊN CAO HƠN

2

2

1

1

overtop

RABBIT TEAM

Tư tưởng của nhà thơ gửi gắm trong bài
thơ này là gì?
Con người có thể vô tình, lãng quên tất cả,
nhưng thiên nhiên, quá khứ nghĩa tình thì
luôn tròn đầy bất diệt.

RABBIT TEAM

Từ “ngỡ” trong câu “ngỡ không bao
giờ quên” đồng nghĩa với từ nào?

Nghĩ

RABBIT TEAM

Mối quan hệ giữa vầng trăng và con
người trong quá khứ là gì?

Tình cảm thân thiết, gắn bó, nghĩa tình

RABBIT TEAM

Ánh trăng là bài thơ được viết cùng
thể loại với bài thơ nào sau đây:
Cảnh khuya; Đập đá ở Côn Lôn;
Lượm; Đêm nay Bác không ngủ?
Đêm nay Bác không ngủ
(Thể thơ: năm chữ)

RABBIT TEAM

Các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong
khổ thơ thứ nhất là gì?

Liệt kê, điệp ngữ, nhân hóa

TIGER TEAM
Nêu ý nghĩa của từ “hồi” trong khổ thơ đầu tiên

Mở ra quãng thời gian dài trong quá khứ,
đồng thời là dấu mốc thời gian từ ấu thơ cho
tới lúc trưởng thành

TIGER TEAM

Bài thơ được sáng tác trong hoàn
cảnh nào?
1978 ở Hồ Chí Minh, sau 3 năm giải phóng
miền Nam thống nhất đất nước