Làm thế nào để cái chai rỗng phát ra
âm thanh ?
Khi thổi vào phía trên
miệng chai rỗng, chúng
ta có thể nghe được âm
thanh phát ra.

Âm thanh phát ra truyền đến tai chúng ta
như thế nào?

CHỦ ĐỀ 4: ÂM THANH


Mô tả sóng âm

 Độ to và độ cao của âm
 Phản xạ âm

Tiết: 52, 52
BÀI 12 MÔ TẢ SÓNG ÂM
1. SÓNG ÂM:
a. Tìm hiểu về sóng âm
Thí nghiệm 1: Tạo ra và cảm nhận âm thanh
- Chuẩn bị:

- Tiến hành TN: Tạo ra và cảm nhận âm thanh

Tiến hành TN:
a. Gảy dây đàn => Chạm tay vào dây
=> Nêu cảm nhận

b. Gõ nhẹ trống => Chạm tay vào mặt
trống => Nêu cảm nhận

c. Gõ âm thoa => Chạm tay vào âm thoa
=> Nêu cảm nhận

a. Gảy dây đàn => Chạm tay vào dây
=> Nêu cảm nhận
=> Dây đàn

phát ra âm
thanh và có
sự rung động

Sự rung động ( chuyển động ) qua
lại vị trí cân bằng của dây đàn, gọi
là dao động.

b. Gõ nhẹ trống => Chạm tay vào mặt
trống => Nêu cảm nhận

=> Mặt trống phát ra âm thanh và có sự dao động

c. Gõ âm thoa => Chạm tay vào âm thoa
=> Nêu cảm nhận

=> Âm thoa phát ra âm thanh và có sự dao động

Dây đàn, mặt trống, âm thoa khi phát ra âm
thanh, chúng có đặc điểm gì giống nhau?
=> Khi phát ra âm thanh
chúng đều dao động

Chọn từ thích hợp điền vào chỗ trống dao động, âm thanh

- Các rung động ( chuyển động ) qua lại vị trí cân
dao động

bằng là ..............
âm thanh

- Vật dao động phát ra ................gọi là nguồn âm.

Hình ảnh các dao động lan truyền
trong môi trường vật chất

=> Các dao động từ nguồn âm lan truyền trong
môi trường gọi là sóng âm.

Sóng âm được phát ra bởi các vật đang dao động.

Thực hiện các hoạt động sau và chỉ ra bộ phận
dao động phát ra âm thanh trong mỗi trường hợp.
a) Căng dây chun (dây

thun) trên hộp rỗng (hình a)
rồi gảy vài lần vào dây chun.
=> Bộ phận dao động: dây chun
b) Thổi vào còi (hình b).
=> Bộ phận dao động: viên bi
trong còi

2. MÔI TRƯỜNG TRUYỀN ÂM

Âm thanh phát ra truyền đến tai chúng ta
như thế nào?

Sóng âm là một dạng năng lượng cơ học
được truyền đi trong môi trường vật chất.
Trong chất khí, sóng âm được tạo ra bởi sự
dao động của các phân tử khí

Âm thanh có truyền
được trong chất khí . Vậy
âm thanh có thể truyền
được trong các môi
trường khác không ? Lấy
ví dụ minh họa.

Thí nghiệm 2: Tìm hiểu sự truyền sóng âm trong chất rắn
- Bạn A áp tay vào cạnh
bàn, trong khi bạn B dùng
tay gõ nhẹ vào mặt bàn.
- Bạn C đứng cạnh bạn A.

1. Bạn A có nghe được tiếng gõ không ?
=> Bạn A có nghe được tiếng gõ.
2. Âm thanh do bạn B gõ truyền đến tai bạn A qua
môi trường nào?
=> Âm thanh do bạn B gõ truyền đến tai bạn A qua
môi trường chất rắn.

- Bạn A áp tay vào cạnh
bàn, trong khi bạn B dùng
tay gõ nhẹ vào mặt bàn.
- Bạn C đứng cạnh bạn A.

Âm thanh do bạn B gõ truyền đến tai bạn A qua môi
trường nào?
=> Âm thanh do bạn B gõ truyền đến tai bạn A qua
môi trường chất rắn.

Hoàn thành kết luận sau:

rắn
Sóng âm truyền được trong môi trường chất
…………

 Đề

xuất một thí nghiệm khác để chứng tỏ
sóng âm truyền được trong chất rắn.
=> Bạn

A đứng trong phòng, áp tai vào cửa,
bạn B đứng ngoài dùng tay gõ nhẹ vào cửa.
Vậy, bạn A nghe thấy tiếng gõ của bạn B
qua cánh cửa. Do sóng âm truyền qua môi
trường chất rắn.

VẬN DỤNG

Thí nghiệm 3: Tìm hiểu sự truyền âm trong môi
trường chất lỏng
- Cho đồng hồ đang đổ chuông
vào cốc thủy tinh, bọc kín cốc
để nước không lọt vào.
- Buộc dây vào cốc, treo cốc
trong một bình nước.
- Áp tai vào thành bình để nghe

1. Sóng âm có truyền được trong nước không ? 
=> Sóng âm có truyền được trong nước
2. Khi tai nghe thấy âm thanh, sóng âm đã truyền
đến tai qua những môi trường nào? 
=> Khi tai nghe thấy âm thanh, sóng âm đã truyền đến
tai qua những môi trường: chất lỏng, chất rắn, chất khí

 Hãy

tìm một ví dụ chứng tỏ sóng âm có
truyền được trong nước.
=> Khi bơi trong nước, người ta cũng nghe
được âm thanh của người trên bờ.

Hoàn thành kết luận sau:

Sóng âm truyền được trong các môi trường
chất
rắn, chất lỏng, chất khí
.......................................

Thí nghiệm 4: Tìm hiểu sự truyền âm trong
môi trường chân không.
Đặt một chiếc đồng hồ báo
thức trong một bình thủy
tinh kín.
Cho đồng hồ kêu rồi rút dần
không khí trong bình ra thấy.
Khi không khí trong bình
càng ít, tiếng đồng hồ nghe
càng nhỏ
.  => Sóng âm không truyền được trong môi
trường chân không

3. GIẢI THÍCH SỰ TRUYỀN SÓNG ÂM
TRONG KHÔNG KHÍ.

Sóng âm trong không khí được lan truyền bởi
sự dao động (dãn, nén) của các lớp không khí.

Dựa vào nội dung giải thích sự lan truyền sóng
âm phát ra từ một cái loa trong không khí , em
hãy giải thích sự lan truyền sóng âm phát ra từ
một cái trống trong không khí.
Trả lời :
- Khi mặt trống phát ra âm thanh, sóng âm từ mặt
trống dao động; làm lớp không khí tiếp xúc với nó
dao động: nén, dãn và truyền cho lớp kế tiếp.
- Cứ thế, trong không khí xuất hiện các lớp không
khí liên tục nén, dãn xen kẽ nhau, làm âm thanh
được truyền đi xa.

BÀI TẬP
Bài 1: Một số loài côn trùng như ruồi,
muỗi, ong khi bay sẽ phát ra tiếng vo ve.
Tiếng vo ve ấy được phát ra từ bộ phận
nào của chúng? Giải thích.

Trả lời:

Tiếng vo ve ấy được phát ra từ đôi cánh của chúng.
Giải thích:
- Khi bay, đôi cánh của các loài côn trùng đập liên
tục, phát ra âm thanh.
- Âm thanh này sẽ truyền qua môi trường không khí
và đến tai người nghe.

Bài 2: Nêu một số ví dụ chứng tỏ sóng âm có
thể truyền đi trong chất lỏng.
Trả lời:
+ Cá bơi dưới nước, ta có thể nghe được tiếng
động trên bờ.
=> Như vậy sóng âm có thể truyền qua nước (chất
lỏng)
+ Đàn cá heo bơi dưới nước, khi chúng kêu,
người trên bờ có thể nghe tiếng kêu của chúng
phát ra.
=> Chứng tỏ sóng âm truyền qua được chất lỏng.

Bài 3: Trong thí nghiệm nhu hình bên, khi người ta gõ
vào một âm thoa đặt gần đó cũng dao động theo.
Thí nghiệm này chứng tỏ điều gì?

Trả lời:
Thí nghiệm này chứng tỏ sóng âm truyền được
qua chất rắn, không khí và sóng âm có thể phản
xạ lại được.