BÀI 4: PHÂN TỬ, ĐƠN CHẤT,
HỢP CHẤT.

Học xong bài này chúng ta:
- Nêu được khái niệm phân tử, đơn chất,
hợp chất.
- Đưa ra được một số ví dụ về đơn chất,
hợp chất.
- Tính được khối lượng phân tử theo đơn
vị amu.

TIẾT 1
BÀI 4: PHÂN TỬ, ĐƠN CHẤT,
HỢP CHẤT.

I. Phân tử 
1. Khái niệm phân tử
- Phân tử là hạt đại diện cho chất, gồm một số
nguyên tử gắn kết với nhau bằng liên kết hoá
học & thể hiện đầy đủ tính chất hoá học của
chất.
- Các phân tử của một chất giống nhau về thành
phần & hình dạng.

Câu hỏi 1: Kể tên các loại hoa có mùi thơm
Câu hỏi 2: Kể tên các loại quả chin có mùi thơm
Các loài hoa có mùi thơm như: hoa hồng, hoa lan, hoa huệ ,
hoa ly, hoa sữa….
Các loài quả khi chín có mùi thơm như: mít, sầu riêng,cam…

• Nhóm:…………… Tên thành viên: ….............................................
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
• Yêu cầu: Quan sát video,nghiên cứu thông tin trang 28,29 SGK,
thảo nhóm để trả lời các câu hỏi sau:
• CH1: Phân tử iodine, đường, nước gồm những nguyên tử nào liên
kết với nhau?
• CH2: Giải thích một số hiện tượng sau:
• a) Khi mở lọ nước hoa hoặc mở lọ đựng một số loại tinh dầu sẽ
ngửi thấy có mùi thơm
• b) Quần áo sau khi giặt xong, phơi trong không khí một thời gian
sẽ khô
• CH3: Khi nói về nước, có hai ý kiến như sau:
• (1) Phân tử nước trong nước đá, nước lỏng và hơi nước là giống
nhau
•

Ví dụ 1: Nước được hợp thành từ các phân
tử có hai nguyên tử H, một nguyên tử O &
có dạng gấp khúc.
Hình 1: Mô hình
phân tử của
nước
- Mỗi phân tử gồm nhiều nguyên tử liên kết với nhau.
- Trong một phân tử, các nguyên tử có thể giống hoặc khác
nhau.

Ví dụ 2:
Phân tử đường ăn gồm 12 nguyên
tử C, 22 nguyên tử H & 11 nguyên
tử O liên kết với nhau.
Phân tử iodine gồm hai nguyên tử
I liên kết với nhau.

• CH1: Phân tử iodine gồm hai nguyên tử liên kết với nhau
• Phân tử đường gồm nhiều nguyên tử C,H,O liên kết với nhau
• Phân tử nước gồm hai nguyên tử H và một nguyên tử O liên kết với nhau
CH2: 
a) Nước hoa được tạo thành từ những chất có mùi thơm. Khi mở lọ nước hoa
hoặc mở lọ đựng một số loại tinh dầu, các phân tử tạo nên mùi thơm tách ra
và tỏa vào không khí. Do đó, ta ngửi thấy mùi thơm
b) Khi phơi quần áo trong không khí một thời gian sẽ khô. Đó là do các phân tử
nước tách ra và tỏa vào không khí

CH3: Theo em ý kiến đúng là: (1) Phân tử nước trong nước đá,
nước lỏng và hơi nước là giống nhau
Vì dù là nước đá, nước lỏng và hơi nước đều cấu tạo từ các
phân tử nước (2 nguyên tử H và 1 nguyên tử O). Chúng chỉ
khác nhau ở độ bền liên kết giữa các phân tử nước với nhau

• CH4: Phân tử là hạt đại diện cho chất, gồm một số nguyên tử gắn kết với nhau
bằng liên kết hóa học và thể hiệ đầy đủ tính chất hóa học của chất.

Phát biểu nào sau đây là đúng?
1. Các nguyên tử trong một phân tử luôn
giống nhau.
2. Các nguyên tử trong một phân tử luôn
khác nhau.
3. Các nguyên tử trong một phân tử có thể
giống nhau hoặc khác nhau.

2. Khối lượng phân tử 
Khối lượng phân tử (kí hiệu
là M) bằng tổng khối lượng các
nguyên tử có trong phân tử. Đơn
vị của khối lượng phân tử là
amu.

Ví dụ 3: Cách xác định khối lượng phân tử
nước.
Bước 1: Xác định số lượng nguyên tử của mỗi
nguyên tố. Phân tử nước gồm 2 nguyên tử H & 1
nguyên tử O.
Bước 2: Có khối lượng của từng nguyên tử (H: 1
amu, O: 16 amu), khối lượng phân tử nước là:
M nước = 2 x 1 + 1 x 16 = 18 (amu)

Từ mô hình phân tử của carbon dioxide, cho biết
khối lượng của phân tử carbon dioxide là bao nhiêu?
Biết rằng khối lượng nguyên tử carbon là 12 amu,
oxygen là 16 amu.

A. 32 amu.

B. 44 amu.

C. 28 amu.

D. 16 amu.

Hướng dẫn giải:
Phân tử carbon dioxide gồm 1 nguyên tử C
& 2 nguyên tử O.
Khối lượng phân tử carbon dioxide là:
1 x 12 + 2 x 16 = 44 amu.

 Về nhà nghiên cứu
mục:
 MỤC II . BÀI 4
 Sưu tầm về: Mục trang làm dưới

dạng bài trình chiếu ( Làm xong gửi
nhóm Zalo KHTN của lớp )

TIẾT 2
BÀI 4: PHÂN TỬ, ĐƠN CHẤT,
HỢP CHẤT.

II. Đơn chất: 
Đơn chất là những chất được tạo thành từ một
nguyên tố hoá học.
Hình 2: Mô hình phân tử một số đơn chất

Một nguyên tố thường chỉ tạo nên một đơn chất,
tuy nhiên một số nguyên tố tạo nên nhiều dạng đơn
chất khác nhau.

Ví dụ 4: Mỗi chất trong hình 2 đều do một nguyên tố
hoá học tạo nên, do đó khí hydrogen, khí nitrogen &
kim loại copper đều là các đơn chất.
- Ở điều kiện thường, trừ mercury ở thể lỏng, các
đơn chất kim loại khác đều ở thể rắn.
- Tên của các đơn chất thường trùng với tên của các
nguyên tố tạo nên chất đó, trừ một số nguyên tố tạo
ra được hai hay nhiều đơn chất.

Ví dụ 5: 
Than & kim cương là các đơn chất
được tạo ra từ cùng một nguyên tố
carbon.
Khí oxygen & khí ozone là các đơn
chất được tạo ra từ cùng một nguyên tố
oxygen.

Ví dụ 6:
+ Carbon tạo nên các dạng đơn chất như than chì, kim
cương, ...
+ Oxygen tạo nên các dạng đơn chất như khí oxygen &
khí ozone.

- Đơn chất được phân thành kim loại, phi kim, khí
hiếm, tạo nên từ nguyên tố kim loại, phi kim, khí
hiếm tương ứng.
- Trạng thái của các đơn chất ở điều kiện thường:
+ Kim loại: thể rắn (trừ mercury ở thể lỏng)
+ Phi kim: thể rắn (iodine, sulfur, ...), thể lỏng
(bromine), thể khí (hydrogen, nitrogen,...)
+ Khí hiếm: thể khí.

 Về nhà nghiên cứu
mục:
 MỤC III . BÀI 4
 Sưu tầm về: Mục trang làm dưới

dạng bài trình chiếu ( Làm xong gửi
nhóm Zalo KHTN của lớp )

TIẾT 3
BÀI 4: PHÂN TỬ, ĐƠN CHẤT,
HỢP CHẤT.

III. Hợp chất 
Hợp chất là những chất do hai hoặc
nhiều nguyên tố hoá học tạo thành.
Hình 3: Mô hình phân tử một số hợp chất

Ví dụ 7: + Nước là hợp chất chứa hai nguyên tố H & O;
+ Calcium carbonate là hợp chất chứa ba nguyên tố Ca, C
& O;
+ Protein là hợp chất phức tạp chứa rất nhiều nguyên tố C,
H, O, N, P.
+ Các hợp chất như nước, calcium carbonate, carbon
dioxide, ... là hợp chất vô cơ.
+ Các hợp chất như methane, ethanol, protein, ... là hợp
chất hữu cơ.

Ví dụ 8: 
Khí carbon dioxide được tạo thành từ nguyên
tử của hai nguyên tố carbon & oxygen.
Khí hydrogen chloride được tạo thành từ
nguyên tử của hai nguyên tố hydrogen &
chlorine.
Khí ammonia được tạo thành từ nguyên tử
của hai nguyên tố nitrogen & hydrogen.

Các chất sau đây là đơn chất hay
hợp chất?
- Khí hydrogen: đơn chất
- Khí oxygen:  đơn chất
đơn chất
- Nước: 
- Đường ăn:  hợp chất
- Kim cương:  đơn chất

Ghép nối những từ còn thiếu vào trong
phát biểu sau:
“ Phân tử là  …
5 đại diện cho … ,
2 gồm

một số … liên
kết với nhau bằng …
4  &
3
thể hiện đầy đủ … của
chất."  
1
1. tính chất hóa học, 2. chất, 3. nguyên
tử, 4. liên kết hóa học, 5. hạt

Chọn các phát biểu đúng trong những phát
biểu sau đây:
Trong một phân tử, các nguyên tử có thể giống
nhau hoặc khác nhau.
Cốc nước để ngoài không khí một thời gian sẽ bay
hơi do các phân tử nước tách ra và lan toả trong
không khí.
Các phân tử của một chất giống nhau về thành
phần và hình dạng.
Phân tử nước trong nước đá, nước lỏng & hơi nước là
khác nhau.
Hướng dẫn giải:

Hãy cho biết những chất nào là đơn chất, hợp chất
trong số các chất sau:
1. Đơn chất. 2. Hợp chất
- Kim loại magnesium được tạo thành từ nguyên tố Mg.
Magnesium là . 1
- Acetic acid có trong giấm ăn được tạo thành từ các
nguyên tố C, H & O. Acetic acid là . 2
- Khí ozone có trong bầu khí quyển giúp bảo vệ Trái Đất
khỏi tia cực tím, được tạo thành từ nguyên tố O. Ozone là .1
- Muối ăn được tạo thành từ hai nguyên tố Na & Cl. Muối
ăn là . 2

Đơn chất nào được tạo ra trong quá trình
quang hợp của cây xanh & có vai trò quan
trọng đối với sự sống của con người?

Oxygen.
Carbon dioxide.
Nitrogen.
Hydrogen.

Các dạng đơn chất khác nhau nhưng đều do
một nguyên tố tạo thành được gọi là các dạng thù
hình của nhau. Trong số các chất sau đây, những
chất nào là thù hình của nhau?
1. Photphorus đỏ
2. Khí ozone
16,
25,
34
3. Kim cương
4. Than chì
5. Khí oxygen
6. Photphorus trắng

Cho mô hình phân tử các chất sau:

Biết rằng khối lượng nguyên tử hydrogen, nitrogen
& chlorine lần lượt là 1, 14, 35,5 amu. Tính khối
dẫn hydrogen
giải: chloride &
lượng các phânHướng
tử nitrogen,
ammonia.
M nitrogen = 14 x 2 = 28 amu
28
- Khối lượng phân tử nitrogen là  … amu.
36,5
M 
 =
1
+
35,5
=
36,5
amu
- Khối
lượng
phân
tử
hydrogen
chloride
là 
…  amu.
hydrogen chloride
17
- Khối lượng phân tử ammonia là  … amu.

Cho mô hình phân tử các chất sau:

Hướng dẫn giải:
M nitrogen = 14 x 2 = 28 amu
M hydrogen chloride = 1 + 35,5 = 36,5 amu
M 
 = 1 x 3 + 14 = 17 amu

Cho các chất sau: copper, aluminium, than chì,
ethanol, lactic acid.
- Đơn chất kim loại thường được dùng để làm dây
dẫn điện là  .
- Đơn chất được dùng để chế tạo lõi bút chì là  .
- Hợp chất có trong sữa chua là  .
- Đơn chất được dùng để sản xuất giấy bạc là  .
- Hợp chất có nhiều trong nước hoa, cồn rửa tay sát
khuẩn là  .

- Đơn chất kim loại thường được dùng để làm
dây dẫn điện là  copper  .
- Đơn chất được dùng để chế tạo lõi bút chì
là  than chì  .
- Hợp chất có trong sữa chua là  lactic acid  .
- Đơn chất được dùng để sản xuất giấy bạc
là  aluminium  .
- Hợp chất có nhiều trong nước hoa, cồn rửa tay
sát khuẩn là  ethanol  .

Phân tử ascorbic acid là thành phần chính của
vitamin C, được tạo thành từ 6 nguyên tử carbon,
8 nguyên tử hydrogen & 6 nguyên tử oxygen. Biết
rằng nguyên tử khối của hydrogen, carbon &
oxygen lần lượt là 1, 12, 16 amu.
hợp chất
a. Ascorbic acid là ...
b. Phân tử khối của ascorbic acid là 176
 …  amu.

Chọn phát biểu đúng.
Phân tử của các đơn chất chỉ được tạo thành từ
một nguyên tử.
Phân tử của tất cả các hợp chất chỉ chứa hai
nguyên tử của hai nguyên tố khác nhau.
Muối ăn (sodium chloride) là đơn chất được tạo
thành từ hai nguyên tố sodium & chlorine.
Phân tử của các hợp chất được tạo thành từ hai
hay nhiều nguyên tố hoá học

Monosodium glutamate là thành phần chính của
bột ngọt (mì chính), được dùng để tăng hương vị của
thức ăn. Thành phần các nguyên tử có mặt trong phân
tử monosodium glutamate được biểu diễn trong bảng
sau:
Nguyên tử

Phân
tử
khối
của
monosodium
glutamate là
…  
169 amu.

Nguyên tử

Số lượng

Carbon
Hydrogen
Nitrogen
Sodium
Oxygen

5
8
1
1
4

khối (amu)
12
1
14
23
16

Dựa vào H 4.3,
tính khối lượng phân
tử của fluorine &
methane

Hướng dẫn giải:
Xét phân tử Fluorine: 
Phân tử Fluorine được cấu tạo từ 2 nguyên tử F
(19 amu) => Vậy khối lượng phân tử Fluorine:
MFluorine = 19 x 2 = 38 amu
* Xét phân tử Methane: 
Phân tử Methane được cấu tạo từ 1 nguyên tử C
(12 amu) & 4 nguyên tử H (amu) => Vậy khối lượng
phân tử Methane: MMethane = 12x1 + 1x 4 = 16 amu

Hợp chất

Đơn chất

Hợp chất

1. Phân tử là hạt đại diện cho chất, gồm
một số nguyên tử liên kết với nhau bằng
liên kết hóa học & thể hiện đầy đủ
tính
chất hóa học của chất.
2. Khối lượng phân tử là tổng khối lượng
của các nguyên tử có trong phân tử. Đơn
vị của khối lượng phân tử là amu.
3. Đơn chất là chất được tạo thành từ một
nguyên tố hóa học.
4. Hợp chất là chất được tạo thành từ hai