Bài 8 -Tồn tại xã hội và ý thức xã hội

Mục tiêu :
- Nắm được nội dung các KN tồn tại xã hội (TTXH) và ý thức xã hội (YTXH) , nhận thức được mối quan hệ biện chứng giữa TTXH và YTXH .
- Vẽ được sơ đồ phương thức sản xuất (PTSX) .
- Coi trọng vai trò quyết định của TTXH đối với YTXH và tác động tích cực trở lại của YTXH đối với TTXH .
Triết học M.Lê-nin
Đời sống vật chất
Đời sống tinh thần
Tồn tại xã hội
ý thức xã hội
1 - Tồn tại xã hội (TTXH).
? Thế nào là xã hội !
Là hình thức sinh hoạt chung có tổ chức của loài người ở một trình độ phát triển nhất định của lịch sử , xây dựng trên cơ sở một phương thức sản xuất (PTSX) nhất định .
VD :
- Xã hội Cộng sản nguyên thuỷ .
- Xã hội Chiếm hữu nô lệ .

? Vậy " TTXH là gì " !

???
XH Tồn tại
LĐSX
Con người
Môi trường
cách thức sx
PTSX
Môi trường tự nhiên
Dân số
PTSX
3
yếu
tố
TTXH là toàn bộ sinh hoạt vật chất và những điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội , bao gồm môi trường tự nhiên , dân số và phương thức sản xất .
Quyết định
Vậy :
a- Môi trường tự nhiên .
MTTN
khí hậu
Môi trường
động vật
Cây trồng
Khoáng sản
Đất đai
Sông ngòi
Bao gồm : Đất đai , rừng núi , sông ngòi , khí hậu , khoáng sản , .
Tình hình môi trường tự nhiên ở nước ta hiện nay ra sao ?
MTTN có ảnh hưởng quan trọng đến đời sống của con người và sự tiến bộ của xã hội , mức ảnh hưởng của nó đến đâu lại tùy thuộc vào trình độ văn hoá , khoa học và kỹ thuật của con người , tuỳ thuộc vào tính chất của các chế độ xã hội .
- Sự tác động của con người vào tự nhiên sẽ làm cho tự nhiên biến đổi như thế nào ?
Như
vậy :
1 - Tác động hợp lý : Làm cho tự nhiên ngày càng phong phú .
2- Khai thác tuỳ tiện , không cải tạo làm cho TN nghèo nàn , cạn kiệt .
b - Dân số .
? Trên thế giới có những nước rất khan hiếm tài nguyên , khoáng sản , nhưng lại có nền kinh tế phát triển , theo em tại sao !
Có phải dân số đông -> xã hội sẽ phát triển ?
? Dân số :
= số dân của một nước (Quốc gia) đang hiện diện !
Dân số nước ta : > 80 Tr. người . Tốc độ tăng hàng năm ~ 1.68% .
Dân số
Dân số không hoạt động
Dân số hoạt động
Lao động
tạo ra
sản phẩm
Không
tạo
ra
sản phẩm
Dân số
Kinh tế
Cân đối
Thuyết "Nhân mãn"
của Man -tuýt
Nhân khẩu thừa !
Dân số ?
Điều kiện
tất yếu
thường xuyên
của sự tồn tại và phát triển xã hội .
Có ảnh hưởng
rất lớn
đến sự phát triển mọi mặt
của đất nước .
Không
phải là
nhân tố
quyết
định !
Tiết 2 :
C- Phương thức sản xuất (PTSX) .
Xã hội PK
Tồn tại
PTSX PK
PTSX ???
Để làm ra
lúa gạo
-làm đất
-gieo cấy
-chăm bón
-thu hoạch
Cách thức
SX
PTSX
Là cách thức con người làm ra của cải vật chất trong những giai đoạn lịch sử nhất định .
Phương thức sản xuất
Quan hệ sản xuất
Lực lượng sản xuất
Người
lao
động
Tư liệu sản xuất
Tư
liệu
lao
động
Đối
tượng
lao
động
Quan
hệ sở
hữu
về
tư
liệu
sản
xuất
Quan
hệ
trong
tổ chức
và
quản
lý
sản
xuất
Quan
hệ
trong
phân
phối
sản
phẩm
LLSX bao gåm 2 yÕu tè :
Ng­êi lao ®éng vµ T­ liÖu SX
® ®©y chÝnh lµ sù thèng nhÊt gi÷a TLSX vµ ng­êi sö dông t­ liÖu
Êy ®Ó SX ra CCVC .
NLĐ là một yếu tố quan trọng của LLSX . Gồm :
Sức lao động ; Tay nghề ; Kỹ năng ; Trình độ .
TLSX gồm có : TLLĐ và đối tượng lao động .
TLLĐ gồm :
công cụ lao động :
máy móc và các thiết
bị , phương tiện vật
chất khác như nhà kho ,
sân bãi , đường xá .
-Trong TLLĐ thì CCLĐ
Là quan trọng nhất .
ĐTLĐ gồm :
Đất đai , các loại quặng
trong lòng đất (có sẵn)
; có loại đối tượng là
sản phẩm do con người
tạo ra như Cafe ,
Cao su , .
QHSX là quan hệ giữa
người với người trong
quá trình sản xuất ra
của cải vật chất ,
bao gồm các quan hệ
sở hữu , quản lý và
phân phối .
Quan hệ sở hữu về
TLSX :
TLSX thuộc về ai ?
(cá nhân , một số người
hay toàn XH ?)
Quan hệ trong tổ chức
và quản lý : Ai là
người đặt ra kế hoặch
và điều hành sản xuất ?
Quan hệ trong
phân phối sản phẩm :
quy mô và phương thức
nhận phần CCVC giữa
các thành viên trong
quá trình sản xuất ?
Quan hệ
Mối quan hệ giữa
LLSX và QHSX :
- LLSX luôn luôn thay
đổi để phát triển .
- QHSX thay đổi chậm
hơn , nhưng khi LLSX
đã phát triển lên một
trình độ mới thì QHSX
cũng phát triển để phù
hợp với LLSX mới !
Tồn tại xã hội
Các yếu tố
Vai trò
Mối quan hệ
Ví dụ
1- Môi trường
tự nhiên .

2- Dân số .


3- PTSX .
Điều kiện sinh
sống tất yếu ,
thường xuyên
Không có MT
TN thì không
có xã hội .
Không có DT
của nước VN thì k.có VN .
Điều kiện tất yếu ,thường xuyên
ảnh hưởng to
lớn đến sự phát triển .
Dân trí cao thì đất nước phát triển (ng. lại)
Quyết định bản chất một chế độ xã hội
PTSX tiến bộ thì chế độ xã hội tiến bộ (ngược lại)
PTSX TBCN
? Chế độ xã hội : CNTB .
Bài 8 : Tiết 3 .
2- ý thức xã hội .
a- ý thức xã hội là gì ?

- Quan niệm , quan điểm
của các cá nhân trong xã hội.
- Các hiện tượng tình cảm
Tâm lý .
- Các quan điểm
và các học thuyết :
Chính trị , pháp quyền ,
Tôn giáo , đạo đức ,
Nghệ thuật , khoa học , triết học
ý
thức
xã hội
Tồn
tại
xã hội
Phản
ánh
ý thức xã hội là cái phản ánh tồn tại xã hội

- Quan niệm , quan điểm
của các cá nhân trong xã hội.
- Các hiện tượng tình cảm
Tâm lý .
- Các quan điểm
và các học thuyết :
Chính trị , pháp quyền ,
Tôn giáo , đạo đức ,
Nghệ thuật , khoa học , triết học
b- Hai cấp độ của ý thức xã hội .
- Tâm lý xã hội :
Tâm trạng
Thói quen
Tình cảm
Điều kiện sống :
Hình thành tự phát
Chưa khái quát thành lý luận
Thu nhập
Nhà ở
Phương tiện
Hoàn cảnh
.
- Hệ tư tưởng :
Toàn bộ những quan niệm , quan điểm
Chính trị
Đạo đức
Pháp quyền
Lý luận
Được hình thành
tự giác
Tâm lý xã hội
Hệ tư tưởng
Hình thành tự phát
Hình thành tự giác
Chưa khái quát thành lý luận
Khái quát thành lý luận
Phản ánh
chưa sâu sắc
Phản ánh sâu sắc .
(Mang tính giai cấp )
So sánh
3- Mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội .
? Bàn về mối quan hệ giữa TTXH và YTXH có nhiều ý kiến khác nhau :
Sự tồn tại và phát triển của XH là do ý chí của con người , do các học thuyết về chính trị , tôn giáo , đạo đức quyết định ?
Kinh tế là lực lượng duy nhất quyết định sự phát triển của XH , các học thuyết về chính trị , đạo đức , triết học , nghệ thuật . không có vai trò đáng kể ?
Theo TH M.Lênin :
Sản xuất vật chất là nền
tảng để phát triển xã hội .
Các học thuyết về chính trị ,
đạo đức , tôn giáo , .có tác
động trở lại sự phát triển .
Còn
a- TTXH quyết định YTXH .
? Tại sao TTXH lại quyết định YTXH mà không phải YTXH quyết định TTXH :
TTXH là vật chất .
YTXH là phi vật chất .
Vật chất quyết định ý thức .
ý thức là cái phản ánh thế giới vật chất .
? Đối với con người thì việc tồn tại xã hội của họ quyết định ý thức của họ hay ý thức quyết định tồn tại của họ .
Con người tồn tại ? ý thức của họ được hình thành .
 Cã con ng­êi råi míi cã ý thøc cña con ng­êi .
C.M¸c : “ Kh«ng ph¶i ý thøc cña con ng­êi quyÕt ®Þnh tån t¹i cña hä ; tr¸i l¹i , tån t¹i x· héi cña hä quyÕt ®Þnh ý thøc cña hä ”.
TTXH quyÕt ®Þnh YTXH .
Suy ra :
b- Sự tác động trở lại của YTXH đối với TTXH .
Trong mỗi xã hội khi tồn tại ? Xuất hiện một hình thái ý thức riêng của " nó " .
Hình thái ý thức này có tính độc lập tương đối đối với TTXH .
VD :
XH TBCN ? ý thức của giai cấp Tư sản hình thành .
ý thức của g/c Tư sản ? XH TBCN .
Như vây:
YTXH đã tác động trở lại TTXH .
Bài tập : Khi bàn về quan hệ giữa TTXH và YTXH , em tán thành ý kiến nào sau đây :
a- Đi-đờ-rô (1713-1784) , nhà Triết học người Pháp cho rằng : Thượng đế chỉ là sự thần thánh hoá các điều kiện sống thực của con người .
b- Phoi-ơ-bắc nói một cách hình ảnh : Người trong cung điện thì suy nghĩ khác người trong túp lều .
c- Trong tất cả chuyển biến lịch sử , sự chuyển biến về chính trị là quan trọng nhất , quyết định sự phát triển của xã hội .
d- Nhân tố kinh tế là nhân tố quyết định duy nhất trong lịch sử .
đ- Mọi học thuyết về đạo đức có từ trước đến nay , xét đến cùng , đều là sản phẩm của tình hình kinh tế lúc bấy giờ .
đ
b
a