NGỮ VĂN 11 - TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI

Nội dung của
video là gì?

NGỮ VĂN 11 - TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI
TIẾT 16,17
BÀI CA NGẮN ĐI TRÊN BÃI CÁT
Cao Bá Quát
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả:

- Cao Bá Quát (1809 ?–1855), tự
Chu Thần, hiệu Cúc Đường, Mẫn
Hiên. Người Bắc Ninh (nay là Hà
Nội).
- Cao Bá Quát là người có tài cao,
nổi tiếng văn hay chữ tốt và có uy
tín lớn trong giới trí thức đương
thời (thần Siêu thánh Quát)
- Ông là người có khí phách hiên
ngang, có tư tưởng tự do, ôm ấp
hoài bão lớn, mong muốn sống có
ích cho đời.

NGỮ VĂN 11 - TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI
2. Văn bản:
a. Hoàn cảnh sáng tác:
-Hoàn cảnh trực tiếp: Trong
những chuyến đi thi Hội ở
Huế, nhà thơ đi qua nhiều
tỉnh miền Trung như Quảng
Bình, Quảng Trị đầy cát
trắng và đã sáng tác bài thơ
này.
-Bối cảnh xh, thời đại: Chế
độ pk nhà Nguyễn bảo thủ,
trì trệ; chế độ thi cử rất
nghiệt ngã, nhiều bất
công.
b. Thể loại:
Thể ca hành( thơ cổ Trung Quốc được
tiếp thu vào Việt Nam ).

NGỮ VĂN 11 - TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN

NGỮ VĂN 11 - TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Hình tượng bãi cát:
a. Hình ảnh tả thực:

Bãi cát lại bãi cát dài”: dài, nối tiếp nhau
như vô tận.
- Đi một bước như lùi một bước”: Con đường
khó đi, vượt qua phải gian nan, mệt mỏi, dễ
nản chí.
+ Đi trên bãi cát bị lún có cảm giác như bị
lùi lại.
+ So với đường đất, đi khó và mệt mỏi hơn.
-

NGỮ VĂN 11 - TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Hình tượng bãi cát:
b. Hình ảnh tượng trưng:

-Hình tượng “bãi cát” và “đường đi” chỉ:
+Cuộc đời: nhà thơ nói riêng, cuộc sống rộng lớn nói
chung  khó khăn, gian khổ.
+Đường đời: không bằng phẳng, lắm chông gai-con
đường công danh.
-“Phía Bắc ...
Phía Nam ...

Vừa là khung cảnh gợi cảm giác ngột

ngạt, bó buộc Vừa là biểu tượng cho ý
niệm: cuộc đời bế tắc, ngột ngạt.

 Hình tượng bãi cát dài là biểu tượng của “đường đời” không
bằng phẳng, đầy gian khổ, chông gai và “cuộc đời” mệt mỏi,
chán nản, bế tắc.
 Hình tượng bãi cát là một sáng tạo riêng, mới mẻ, độc đáo.

NGỮ VĂN 11 - TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI
2. Hình tượng “khách”-người đi trên bãi cát:
a. Hoàn cảnh xuất hiện:
- Không gian: bãi cát dài bất tận  đường xa, bị bao
vây bởi núi sông, biển
- Thời gian: mặt trời lặn vẫn còn đi.
- Tình thế: Đi một bước như lùi một bước (đi trên cát
chân bị lún xuống như lùi lại); không dừng được
=> Sự tất tả, bươn chải dấn thân để mưu cầu công
danh, sự nghiệp.

NGỮ VĂN 11 - TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI
2. Hình tượng “khách”-người đi trên bãi cát:
b. Tâm trạng của khách:

- Bãi cát lại bãi cát dài”
+ Câu thơ: nhịp chậm rãi
+ Từ lại: như nối tiếp, dài ra

- Đi một bước như lùi một bước
Mặt trời đã lặn chưa dùng được”
+ Đường đi dài, lại khó khăn
+ Giờ nghỉ ngơi mà phải tất tả

 Câu thơ như tiếng thở dài
ngao ngán, chán nản, mệt
mỏi

 Đó là lí do ngao ngán,
chán nản, mệt mỏi.

NGỮ VĂN 11 - TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI
- “Không học được tiên ông phép ngủ,
Trèo non lội suối giận khôn vơi”
+ Giọng thơ như lời trách móc
+ Khách trách mình: tự hành hạ thân
xác để theo đuổi công danh.

 Tự trách bản
thân.

- “Xưa nay phường danh lợi
 Khách chán ghét con
Tất tả trên đường đời
đường mưu cầu danh lợi
Đầu gió hơi men thơm quán rượu
tầm thường.
Người say vô số tỉnh bao người”
 Suy ngẫm của khách: kẻ ham danh lợi giống như người
đời thấy hơi rượu thì đổ xô đến bởi danh lợi cũng là thứ rượu
làm say lòng người

NGỮ VĂN 11 - TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI
- “Bãi cát dài…ơi…”
+ Câu hỏi tu từ “Tính sao đây? “ cũng
là câu cảm thán thể hiện tâm trạng băn
khoăn, day dứt giữa việc đi tiếp hay
dừng lại.
+ Khúc đường cùng : ý nghĩa biểu
tượng → nỗi tuyệt vọng của tác giả.

Hoang mang,

bế tắc, tuyệt
vọng.

- “Anh đứng làm chi trên bãi cát?..”
+ Xoáy sâu vào những nỗi niềm đớn
đau, day dứt, giằng xé nội tâm của
Hỏi cuộc đời,
nhân vật trữ tình.
hỏi XH, hỏi chính
bản thân mình.
+ Lời thức tỉnh, giục giã bản thân
của người đi trên cát phải quyết định
dứt khoát, tìm con đường đi mới cho
cuộc đời.
Hình tượng kẻ sĩ cô độc, lẻ loi đầy
trăn trở nhưng kì vĩ, vừa quả quyết
vừa tuyệt vọng trên con đường đi tìm
chân lí đầy chông gai.

NGỮ VĂN 11 - TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI
III . TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật:
- Sử dụng thơ cổ thể; hình ảnh có tính biểu tượng.
- Thủ pháp đối lập, sáng tạo trong dùng điển tích.
2. Ý nghĩa văn bản:
Bài thơ là khúc bi ca mang đậm tính nhân văn của mộtcon người
cô đơn, tuyệt vọng trên đường đời.

NGỮ VĂN 11 - TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI

NGỮ VĂN 11 - TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI
LUYỆN TẬP

HS làm việc cá nhân trả lời câu hỏi và
thảo luận nhóm để hoàn thiện sơ đồ
tư duy bài học.

NGỮ VĂN 11 - TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI
VẬN DỤNG

Sau khi học xong bài thơ, em thử lí
giải tại sao CBQ lại khởi nghĩa chống
lại triều đình nhà Nguyễn? Em rút ra
được bài học gì cho bản thân sau khi
học xong tác phẩm này.
- Xuất phát từ bản thân: Là con người
học rộng, biết nhiều  Nhận thấy sự
xuống cấp của xã hội phong kiến nên
muốn thay đổi cuộc sống để tạo ra
một xã hội mới, trọng dụng người tài.
- Xuất phát từ xã hội: thực trạng xã
hội phong kiến khủng hoảng trầm
trọng.

NGỮ VĂN 11 - TRƯỜNG THPT NGUYỄN TRÃI

Xin cám ơn!