Bài ca ngất ngưởng
Nguyễn Công Trứ
II. Đọc - hiểu văn bản:
1. Quan điểm sống ngất ngưởng khi làm quan
“Vũ trụ nội mạc phi phận sự,
Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng.
Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông,
Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng.
Lúc bình Tây, cờ đại tướng,
Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên.”

“Vũ trụ nội mạc phi phận sự”
- Là một câu thơ chữ Hán → gợi sự trang trọng, thái độ kiêu hãnh
→ Thái độ của bậc quân tử có tài kinh bang tế thế, sự dõng dạc, tự tin và ý thức sâu sắc về vai trò, trách nhiệm của chính mình.
- Là quan niệm sống tiến bộ, phương châm hành thế xuất xứ từ những bậc Nho gia.
“Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng”
- Danh xưng độc đáo : “Hi Văn”
+ “Hi”: Hiếm có, hi hữu
+ “Văn”: Văn chương
- “Tài bộ”: Tài hoa → Đề cao tài năng xuất chúng, hơn người.
→ Giọng văn khoa trương nhưng không gây khó chịu
- “Vào lồng”: a. Gợi sự trói buộc, giam hãm của những khuôn phép .
b. Đặt tài năng sánh ngang với trời đất

→ Tài năng văn chương hiếm có
- Thủ pháp liệt kê
→ Đảm nhận nhiều chức vụ, cả văn lẫn võ
- Khoe tài năng hơn người
+ Giỏi văn chương (Thủ khoa, Tham tán,…)
+ Tài quân sự (thao lược, “cờ đại tướng”,…)
- Thay đổi chức vị liên tục → Con đường làm quan lận đận.
 Sự nghiệp không thuận lợi, song lại chứng tỏ được tài năng hơn người của nhà thơ. Đấy là cách chơi ngông dựa trên bản lĩnh, tài năng và sự nghiệp của chính mình.
 Sáu câu thơ đầu là lời tự thuật chân thành của nhà thơ lúc làm quan, khẳng định tài năng và lí tưởng trung quân, lòng tự hào về phẩm chất, năng lực và thái độ sống tài tử, phóng khoáng, khác đời, ngạo nghễ của một người có khả năng xuất chúng hay thái độ sống của người quân tử bản lĩnh, kiên trì lí tưởng.

2. Quãng đời khi cáo quan về hưu.
“Chẳng Trái, Nhạc cũng vào phường Hàn, Phú
Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung
Trong triều ai ngất ngưởng như ông!”
- “ Chẳng Trái,Nhạc.... đạo sơ chung”:Sử dụng điển cố, ví mình sánh ngang với những người nổi tiếng,có sự nghiệp hiển hách nhưu Trái Tuân, Hàn Kì, Phú Bật,....
- Nguyễn Công Trứ đã tự khẳng định mình là con người trung thần, làm tròn đạo vua tôi, điều này góp phần khẳng định thêm quan niệm về trí làm trai của tác giả ở đầu bài thơ.
- Tự hào khẳng định tài năng và công lao của mình một cách đĩnh đạc hào hùng.
- “Trong triều ai ngất ngưởng như ông”: vừa hỏi vừa khẳng định vị trí đầu triều về cách sống “ngất ngưởng”.
 Tuyên ngôn khẳng định cá tính, sự mong muốn vượt ngoài quan điểm đạo đức Nho gia thông thường. Đối với ông, ngất ngưởng phải có thực danh và thực tài. Vậy cái ngất ngưởng của ông không phải tiêu cực mà sự khẳng định bản thân của mình, là bản lĩnh dám sống ở đời, và một phong cách sống tài hoa tài tử.