Đọc văn
BÀI CA NGẤT NGƯỞNG
Nguyễn Công Trứ
I. Tìm hiểu chung:
1.Tác giả
2.Tác phẩm
II. Đọc - hiểu văn bản:
1. Đọc- giải thích
2. Tìm hiểu văn bản.
2.1/ 6 câu thơ đầu
2.2/ 10 câu tiếp
2.3/ 2 câu cuối
III. Tổng kết
1.Nghệ thuật
2. Nội dung
ĐỀ CƯƠNG BÀI HỌC
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
- Nguyễn Công Trứ (1778 – 1858), biệt hiệu là Hi Văn, xuất thân trong gia đình Nho học ở Hà Tĩnh.
- Có điều kiện tham gia sinh hoạt hát ca trù ở làng cổ Đạm.
- Là người có tài năng, khí phách nhưng thăng trầm trên đường công danh.
- Sáng tác : Hiện còn 50 bài thơ, 60 bài ca trù, 1 bài phú.
Hát ca trù hay hát ả đào là một bộ môn nghệ thuật truyền thống ở phía Bắc Việt Nam, kết hợp hát cùng một số nhạc cụ dân tộc. Ca trù thịnh hành từ thế kỉ XV, từng là một loại ca trong cung đình và được giới quý tộc và học giả yêu thích.
2.Văn bản
- Sáng tác năm 1848 khi tác giả cáo quan về hưu.
- Thể loại : hát nói- thể thơ tự do, phóng túng. Kết hợp giữa thể lục bát song thất lục bát với kiểu nói lối của hát chèo.
II. ĐỌC –HIỂU VĂN BẢN
1. Đọc- giải thích
- Giọng điệu: tự hào, sảng khoái, tự tin
- Nghĩa đen: Tư thế ngả nghiêng, không vững chắc.

- Quan niệm sống “ ngất ngưởng” của Nguyễn Công Trứ: vươn lên trên thế tục, được sống là chính mình

→ Cảm hứng chủ đạo của bài thơ.
* Ý nghĩa từ “ ngất ngưởng”
Vũ trụ nội mạc phi phận sự
Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng
Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông
Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng
Lúc Bình Tây cờ Đại tướng
Có khi về Phủ Doãn Thừa Thiên
Đô môn giải tổ chi niên
Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng
Kìa núi nọ phau phau mây trắng
Tay kiếm cung mà nên dạng từ bi
Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì
Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng
Được mất dương dương người thái thượng
Khen chê phơi phới ngọn đông phong
Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng
Không Phật, không tiên, không vướng tục
Chẳng Trái, Nhạc cũng vào phường Hàn, Phú
Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung
Trong triều ai ngất ngưởng như ông
Ngất ngưởng khi làm quan
Ngất ngưởng khi hưu quan
Ngất ngưởng khi tự đánh giá tổng kết cuộc đời
- Mỗi từ ngất ngưởng gắn liền với quãng đời nào của nhà thơ, qua đoạn thơ nào?
2. Tìm hiểu bài thơ
a. 6 câu đầu (Ngất ngưỡng khi làm quan)
Vũ trụ nội mạc phi phận sự
Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng
Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông
Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng
Lúc Bình Tây cờ Đại tướng
Có khi về Phủ Doãn Thừa Thiên
- Từ khái niệm ngất ngưởng nêu trên, hãy cho biết NCT ngất ngưỡng như thế nào trong thời kì làm quan? Thể hiện qua các biện pháp nghệ thuật nào?
2. Tìm hiểu bài thơ
a. 6 câu đầu (Ngất ngưỡng khi làm quan)
Vũ trụ nội mạc phi phận sự
→ Câu thơ chữ Hán trang trọng, dung lối nói phủ định để khẳng định vai trò quan trọng của kẻ làm trai theo quan niệm phong kiến.
- Đã mang tiếng ở trong trời đất
Phải có danh gì với núi sông
Chí làm trai nam, bắc, đông, tây
Cho phỉ sức anh hùng trong bốn bể
2. Tìm hiểu bài thơ
a. 6 câu đầu (Ngất ngưỡng khi làm quan)
Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng
Bản lĩnh Nguyễn Công Trứ
* 4 câu tiếp
Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc đông
Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng
Lúc bình Tây, cờ đại tướng,
Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên.
Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc đông
Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng
Lúc bình Tây, cờ đại tướng,
Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên.
Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc đông
Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng
Lúc bình Tây, cờ đại tướng,
Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên.
2. Tìm hiểu bài thơ
b. 10 câu tiếp (Ngất ngưởng khi “ đô môn giải tổ”)
Đô môn giải tổ chi niên
Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng.
Kìa núi nọ phau phau mây trắng,
Tay kiếm cung mà nên dáng từ bi,
Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì
Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng.
Được mất dương dương người thái thượng,
Khen chê phơi phới ngọn đông phong.
Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng,
Không phật, không tiên, không vướng tục.
2. Tìm hiểu bài thơ
b. 10 câu tiếp (Ngất ngưởng khi “ đô môn giải tổ”)
- Cái ngất ngưởng khi đã về hưu của NCT được thể hiện như thế nào khi về hưu?

+ Nhóm 1,3: làm rõ cách về hưu, ăn chơi của NCT có gì đáng chú ý ?

+ Nhóm 2,4: Phân tích quan niệm, thái độ sống của NCT?
THẢO LUẬN NHÓM:
2. Tìm hiểu bài thơ
b. 10 câu tiếp (Ngất ngưởng khi “ đô môn giải tổ”)
Đô môn giải tổ chi niên
Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng.
Kìa núi nọ phau phau mây trắng,
Tay kiếm cung mà nên dáng từ bi,
Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì
Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng.
Được mất dương dương người thái thượng,
Khen chê phơi phới ngọn đông phong.
Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng,
Không phật, không tiên, không vướng tục.
→câu thơ chữ Hán: thoát khỏi ràng buộc
→trái khoáy, trêu ngươi
→khác người
→nhịp thơ ngắn, dồn
dập: sống theo ý mình
→ Sống bản lĩnh, cá tính, vượt lên trên lễ giáo
để sống chính là mình
- Qua tìm hiểu em hãy nêu cách hiểu đầy đủ về quan niệm sống ngất ngưỡng của NCT?
Đô môn giải tổ chi niên
Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng.
Kìa núi nọ phau phau mây trắng,
Tay kiếm cung mà nên dáng từ bi,
Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì
Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng.
Được mất dương dương người thái thượng,
Khen chê phơi phới ngọn đông phong.
Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng,
Không phật, không tiên, không vướng tục.
Đô môn giải tổ chi niên
Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng.
Kìa núi nọ phau phau mây trắng,
Tay kiếm cung mà nên dáng từ bi,
Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì
Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng.
Được mất dương dương người thái thượng,
Khen chê phơi phới ngọn đông phong.
Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng,
Không phật, không tiên, không vướng tục.
Đô môn giải tổ chi niên
Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng.
Kìa núi nọ phau phau mây trắng,
Tay kiếm cung mà nên dáng từ bi,
Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì
Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng.
Được mất dương dương người thái thượng,
Khen chê phơi phới ngọn đông phong.
Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng,
Không phật, không tiên, không vướng tục.
Đô môn giải tổ chi niên
Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng.
Kìa núi nọ phau phau mây trắng,
Tay kiếm cung mà nên dáng từ bi,
Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì
Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng.
Được mất dương dương người thái thượng,
Khen chê phơi phới ngọn đông phong.
Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng,
Không phật, không tiên, không vướng tục.
2. Tìm hiểu bài thơ
c. 2 câu cuối. ( ngất ngưỡng khi tổng kết cuộc đời)
Chẳng Hàn, Nhạc, cũng phường Hàn, Phú
Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung.
Trong triều ai ngất ngưởng như ông!
- NCT đã khẳng định mình như thế nào trong 2 câu cuối?
2. Tìm hiểu bài thơ
c. 2 câu cuối. ( ngất ngưỡng khi tổng kết cuộc đời)
→ điển tích: coi mình sánh ngang với các bậc anh hùng
Chẳng Hàn, Nhạc, cũng phường Hàn, Phú
Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung.
Trong triều ai ngất ngưởng như ông!
→ Ý thức sâu sắc về tài năng, phẩm chất, giá trị của
mình
III. TỔNG KẾT
Đặc sắc trong nghệ thuật của bài hát nói, và giá trị nội dung của tp?
1 . Nghệ thuật
- Thể hát nói có hình thức tự do, phù hợp với quan niệm mới mẻ về phong cách sống của Nguyễn Công Trứ.
- Phóng túng trong việc biến đổi nhịp điệu.
- Ngôn ngữ sinh động giàu sức gợi hình, gợi cảm.
2. Nội dung
- Bài thơ xây dựng hình tượng kẻ sĩ mang ‎ vị trào phúng và thể hiện một quan niệm sống tiến bộ.
CỦNG CỐ- LIÊN HỆ
- Phong cách sống ngất ngưỡng của NCT có giống với lối sống lập dị của một số người hiện đại không?
- Muốn thể hiện phong cách sống và bản lĩnh độc đáo cần có những phẩm chất, năng lực gì ? Cần làm gì để có những phẩm chất năng lực đó ?
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Nắm vững kiến thức đã học.
- Học thuộc lòng, phân tích bài ca.
- Chuẩn bị bài: Bài ca ngắn đi trên bãi cát:
+ Dự án nhóm 1: tác giả, hoàn cảnh ra đời của bài hành, thể loại
+ Soạn câu hỏi SGK