NGỮ VĂN 7
Tập 1

Bài 2
Đọc hiểu văn bản:
Mẹ

 Em đã đọc hoặc đã học bài thơ 4
chữ nào? Hãy đọc một đoạn trong
bài thơ cho cả lớp cùng nghe.
 Khi nhắc đến mẹ của mình, điều
em cảm thấy tự hào là gì?

Con biết câu thơ, bài hát câu chuyện nào nói về
tình cảm của mẹ không?
• Dấu chân mẹ dãi dầm thân cát bụi 
Gánh tình thương rong ruổi giữa chợ đời.
• Dù đi trăm suối nghìn sông 
Cũng không ra khỏi tấm lòng mẹ tôi
• Mẹ già như chuối chín cây
Như xôi nếp một như đường mía lau

I. TÌM HIỂU
CHUNG

1. Kiến thức ngữ văn: thơ 4 chữ, 5 chữ

Thơ 4 chữ, 5 chữ

Mỗi dòng 4 chữ,
ngắt nhịp 2/2, 1/3
Mỗi dòng 5 chữ,
ngắt nhịp 2/3, 3/2

Các dòng có thể
ngắt nhịp khác nhau
Vần: chân/lưng;
liền/cách; hỗn hợp
Bài thơ có thể có
nhiều vần

2. Tác giả, Tác phẩm

 Đỗ Trung Lai (1950), quê quán xã Phùng Xá, huyện
Mỹ Đức, tỉnh Hà Tây, nay là Hà Nội.
 Là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, hội viên Hội
Nhà văn Việt Nam từ năm 1991.
 Tác phẩm đã xuất bản: Đêm sông Cầu (thơ, 1990),
Anh em và những người khác (thơ, 1990),…

2. Tác giả, Tác phẩm

❖ Xuất xứ: trích tập thơ Đêm sông Cầu (2003).
Bài thơ được viết theo thể loại nào? Em hãy chỉ ra
đặc điểm của bài thơ về số tiếng và nhịp các dòng
thơ, vần của bài thơ.
Bài thơ viết về ai và về điều gì? Ai là người đang
bày tỏ cảm xúc, tình cảm, suy nghĩ trong bài thơ?

2. Tác phẩm
❖ Thể loại: thơ bốn chữ.
• Số tiếng: mỗi dòng thơ 4 tiếng.
• Nhịp thơ linh hoạt 2/2, 1/3.
• Gieo vần cách – dễ thuộc, dễ nhớ.
❖ Phương thức biểu đạt: biểu cảm.
❖ Bài thơ viết về mẹ và những tình cảm yêu
thương của người con dành cho mẹ.

II. TÌM HIỂU CHI TIẾT

1. Hình ảnh người mẹ

▪ Hình ảnh người mẹ được đối chiếu với hình ảnh nào?
▪ Tại sao, tác giả chọn hình ảnh cây cau để đối chiếu
với người mẹ?

▪ Liệt

kê những từ ngữ được tác giả dùng để nói về

“mẹ” và “cau” trong bài thơ.

▪ Để

thể hiện hình tượng “mẹ” và “cau”, tác giả sử

dụng những biện pháp tu từ nào? Tác dụng của BPTT
đó?

1. Hình ảnh người mẹ
Hình ảnh người mẹ

đối chiếu

Hình ảnh cây cau

▪ Là hình ảnh quen thuộc, gắn
⇒ Hình ảnh mẹ được đặt bên
cạnh một hình ảnh quen thuộc
trong văn hóa Việt Nam.

với làng quê, thường xuất
hiện trong dân gian.

▪ Tượng trưng cho tình nghĩa
thủy chung của con người.

 Hình dáng của mẹ: sử dụng nghệ thuật tương phản, đối lập giữa hai hình ảnh mẹ và
cau.

Mẹ

Cau

Ngày một thấp

Ngày càng cao

Đầu bạc trắng

Ngọn xanh rờn

Lưng còng

Thân thẳng

⇒ Theo thời gian, cây cau ngày càng phát triển, cao lớn, xanh tốt
nhưng mẹ ngày càng già đi.
⇒ Hình ảnh mẹ và cây cau được đặt cạnh nhau cho thấy sự đối lập
tương phản và nỗi xót xa của người con khi mẹ ngày càng già

1. Hình ảnh người mẹ
Miếng cau của mẹ bổ có sự thay đổi như thế
nào qua thời gian? Hành động đó nói lên điều
gì?
❖ Hành động của mẹ:
•

Khi con còn bé: bổ cau làm tư.

•

Hiện tại: Cau bổ tám mẹ còn ngại to.

⇒ Tác giả mượn hình ảnh nhai trầu quen
thuộc để khắc họa người mẹ. Miếng trầu
bổ nhỏ gợi ra tuổi già móm mém của mẹ.

Nhận xét
 Bài thơ Mẹ triển khai qua hai hình tượng sóng đôi: mẹ và cau một thứ cây rất gần gũi trong đời sống làng quê.
 Nhà thơ khai thác thủ pháp nghệ thuật đối lập qua từng khổ
thơ, đem đến cho người đọc sự cảm nhận gần gũi giữa cau và
mẹ:

Lưng mẹ còng rồi
Cau thì vẫn thẳng
Cau - ngọn xanh rờn
Mẹ - đầu bạc trắng

Nhận xét
 Dân gian có câu: "Gần đất xa trời" nhằm nói lên sự già nua,
cái chết đang đến gần.
 Sự gần đất của mẹ theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng, thể
hiện sự nuối tiếc khi quỹ thời gian của mẹ không còn nhiều.
Mẹ như ngọn đèn trước gió, như chuối chín cây, thời khắc
con không còn mẹ đang đến ngày một gần.

HOẠT ĐỘNG CẶP ĐÔI
❑ Qua những câu thơ miêu tả dáng hình mẹ, em cảm nhận được tình cảm gì ở
người con?
❑ Tìm và phân tích các câu thơ thể hiện tình cảm của người con dành cho mẹ.
❑ Câu thơ “Một miếng cau khô/ Khô gầy như mẹ” sử dụng biện pháp tu từ gì?
❑ Em có hiểu nội dung của hai dòng thơ cuối bài như thế nào?

2. Tình cảm của người con dành cho mẹ

❖ Cảm xúc của người con: Nỗi buồn, xót xa trước tuổi già của mẹ.

❖ Câu thơ “Một miếng cau khô/Khô gầy như mẹ” sử dụng biện pháp tu từ
so sánh: Hình ảnh người mẹ ví như miếng cau khô gầy.
⇒ Thời gian đã bào mòn tất cả, chỉ nay mai mẹ không còn trên thế gian
nữa, nhà thơ không khỏi ứa nước mắt trước hình hài của mẹ.
❖ Tình cảm của người con:
• Con nâng trên tay: sự trân trọng, nâng niu miếng trầu - hình ảnh tượng
trưng cho mẹ.

Qua hình ảnh miếng cau khô, ta cảm nhận
được nỗi niềm của con dành cho mẹ. Con
thấu hiểu những khó nhọc, cay đắng của đời
mẹ, trân trọng những hi sinh mẹ đã dành cho
con nhưng không khỏi đau đớn trước những
vất vả của mẹ.

2. Tình cảm của người con dành cho mẹ
Với sự xót xa, con tự vấn trời đất cũng
là tự vấn bản thân mình: Sao mẹ ta
già?
Câu hỏi tu từ thể hiện sự vô vọng, sự bất lực của người con
không thể níu kéo thời gian chậm lại, níu kéo mẹ ở lại mãi mãi
bên con.
"Mây bay về xa" như mái tóc mẹ hòa vào mây trắng. Lời thơ mở
ra dư âm nghẹn ngào, nỗi xúc động rưng rưng.

III. TỔNG KẾT

1. Nội dung, ý nghĩa
▪ Bài thơ mượn hình ảnh cây cau quen thuộc để khắc họa mẹ.
▪ Qua đó thể hiện sự vất vả của cuộc đời mẹ, tình yêu thương
chân thành của con dành cho mẹ và sự đau đớn, buồn tủi
khi quỹ thời gian của mẹ không còn nhiều, dường như ngày
con xa mẹ đang đến gần.

2. Nghệ thuật

Thể thơ bốn chữ.

Lời thơ giản dị, tự nhiên.

Hình ảnh thơ gần gũi.

Trong số những hình ảnh tác giả
dùng để khắc họa hình tượng người
mẹ, em thích nhất hình ảnh nào?

Quan sát người thân trong gia đình của mình
qua năm tháng, em thấy họ có những thay đổi
như thế nào? Em có cảm xúc gì khi nhận ra
những thay đổi ấy. Hãy viết một đoạn văn
(khoảng 6 - 8 dòng) nêu lên những cảm nhận
của em về sự thay đổi của người thân.

Ôn lại kiến thức đã học

Học thuộc lòng bài thơ Mẹ

Soạn trước bài: Ông đồ

Like fanpage Hoc10 Học 1 biết 10 để nhận thêm nhiều tài liệu giảng dạy
theo đường link:

Hoc10 – Học 1 biết 10
Hoặc truy cập qua QR code