12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
1
BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TAO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP. HCM
ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
2
NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH
MỞ ĐẦU
HÌNH THỨC ĐÁNH GIÁ VÀ TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHẦN I
GIỚI THIỆU CHUNG: KHÁI NIỆM VÀ NGUYÊN LÝ
PHẦN II
KỸ THUẬT VÀ PHƯƠNG PHÁP
PHẦN III
QUY ĐỊNH VÀ THỦ TỤC ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG
MÔI TRƯỜNG.
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
3
MỞ ĐẦU
A/ HÌNH THỨC ĐÁNH GIÁ
1. Tham gia đầy đủ các giờ giảng trên lớp: 10 %
2. Bài tập nhóm: 30 %.
� Bài tập số 1: 15%.
� Bài tập số 2: 15%.
3. Kiểm tra cuối khoá: 60%
B/ TÀI LIỆU THAM KHẢO
? Lê Trình 2000, Đánh giá tác động môi trường: Phương pháp và ứng dụng, Nhà xuất bản khoa học và kỹ thuật, Tp. HCM.
? Lê Trình 1999, Quan trắc và kiểm soát ô nhiễm môi trường nước, Nhà xuất bản khoa học Kỹ thuật Tp. HCM.
? Cục Môi trường 1999, Hướng dẫn lập báo cáo đánh giá tác động môi trường,
Http://www.nea.gov.vn/html/khungphaply/all.htm
? Glasson, J., Therivel, R. & Chadwick, A. 1999, Introduction to Environmental Impact Assessment, 2nd edn, UCL Press, London
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
4
MỞ ĐẦU
B/ TÀI LIỆU THAM KHẢO (Tiếp)
? Lee, N & George, C. (eds) 2000, Environmental Assessment in Developing and Transitional Countries: Principles, Methods and Practice, University of Manchester, UK.
? Duggin, J. D. 1999, Impact Assessment in Natural Resources Management: Book A- Introdcution: Concepts and Principles, University of New England, Armidale, NSW
? Duggin, J. D. 1999, Impact Assessment in Natural Resources Management: Book B- Legislation and Procedures, University of New England, Armidale, NSW
? Duggin, J. D. 1999, Impact Assessment in Natural Resources Management: Book C- Techniques and Methods, University of New England, Armidale, NSW
? Duggin, J. D. 1999, Impact Assessment in Natural Resources Management: Book D - EIA by Resourse Sector, University of New England, Armidale, NSW

12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
5
PHẦN I: GIỚI THIỆU CHUNG - KHÁI NIỆM VÀ NGUYÊN LÝ
CHƯƠNG I. GIỚI THIỆU CHUNG
1.1. MÔI TRƯỜNG, PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG VÀ BỀN VỮNG SINH
THÁI
1.2. MÂU THUẪN GIỮA PHÁT TRIỂN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG.
1.3 MỘT SỐ DẠNG ĐẶC THÙ VỀ ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG

CHƯƠNG II: MỤC ĐÍCH CỦA ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI
TRƯỜNG - ĐTM.
2.1. CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG
2.2. CÁC GIẢI PHÁP VÀ VẤN ĐỀ ĐỒNG HÀNH VỚI CHIẾN LƯỢC
THỰC HIỆN ĐTM
2.3. KẾT HỢP ĐTM VỚI QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG.
2.4. ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
6
PHẦN I: GIỚI THIỆU CHUNG - KHÁI NIỆM VÀ NGUYÊN LÝ(Tiếp)
2.4.1. ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG SINH THÁI.
2.4.2. ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG XÃ HỘI (SOCIAL
IMPACT ASSESSMENT/SIA).
2.4.3. THÔNG TIN TÁC ĐỘNG (IMPACT COMMUNICATION)
2.5. CÁC DẠNG ĐTM
CHƯƠNG III: BẢN CHẤT CỦA CÁC HỆ MÔI TRƯỜNG
3.1 CÁCH TIẾP CẬN MỘT CÁCH HỆ THỐNG ĐỐI VỚI ĐTM
3.2. CÂN BẰNG HỆ SINH THÁI
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
7
PHẦN I: GIỚI THIỆU CHUNG - KHÁI NIỆM VÀ NGUYÊN LÝ(Tiếp)
3.3. TÍNH ỔN ĐỊNH VÀ TÍNH ĐÀN HỒI CỦA HỆ SINH THÁI
3.4. MIỀN ẢNH HƯỞNG
CHƯƠNG IV: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG VÀ QUY TRÌNH BAN HÀNH QUYẾT ĐỊNH.
4.1. VAI TRÒ CỦA ĐTM TRONG VIỆC XÂY DỰNG VÀ BAN HÀNH CHÍNH SÁCH.
4.2. VAI TRÒ CỦA ĐTM TRONG QUY HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT.
4.3. ĐTM VÀ NGUYÊN LÝ PHÒNG NGỪA.
4.4. THAM GIA CỦA CÔNG CHÚNG TRONG QUÁ TRINH ĐTM.
4.4.1. Ý KIẾN CỦA CCỘNG ĐỒNG ĐỐI VỚI NHỮNG VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG.
4.4.2. NÂNG CAO MỨC ĐỘ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG.
4.4.3. NGUYÊN TẮC VÀ LỢI ÍCH CỦA VIỆC CỘNG ĐỒNG THAM GIA ĐTM
4.4.4. PHƯƠNG PHÁP THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG.
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
8
PHẦN II: KỸ THUẬT VÀ PHƯƠNG PHÁP
CHƯƠNG V: CHỈ THỊ VÀ CHỈ SỐ MÔI TRƯỜNG
5.1. CHỈ THỊ MÔI TRƯỜNG (ENVIRONMENTAL INDICATOR)
5.2. CHỈ SỐ MÔI TRƯỜNG (ENVIRONMENTAL INDEX)
CHƯƠNG VI: KỸ THUẬT ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG
MÔI TRƯỜNG.
6.1. MỞ ĐẦU
6.2. CÁC KỸ THUẬT ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG.
6.2.1. PHƯƠNG PHÁP MÔ TẢ (AD-HOC AND DESCRIPTIVE METHODS)
6.2.2. PHƯƠNG PHÁP LIỆT KÊ (CHECKLIST).
6.2.3. PHƯƠNG PHÁP MA TRẬN (MATRICES).
6.2.4. PHƯƠNG PHÁP CHỒNG BẢN ĐỒ
6.2.5. PHƯƠNG PHÁP MẠNG LƯỚI VÀ SƠ ĐỒ CHUỔI (NETWORKS
AND FLOW DIAGRAMS).
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
9
PHẦN II: KỸ THUẬT VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐTM
(Tiếp)


6.2.6. PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LƯỢNG HOẶC PHƯƠNG PHÁP CHỈ
SỐ (QUANTITATIVE OR INDEX METHODS)
6.2.6.1. HỆ THỐNG ĐÁNH GIÁ MÔI TRƯỜNG BATTELLE.
6.2.6.2. PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ NHANH


12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
10

PHẦN III: QUY ĐỊNH VÀ THỦ TỤC ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG

CHƯƠNG VII: YÊU CẦU ĐTM CỦA VIỆT NAM VÀ MỘT
SỐ TỔ CHỨC QUỐC TẾ
7.1. MỞ ĐẦU
7.2. YÊU CẦU VỀ ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG CỦA VIỆT NAM.
7.3. VÍ DỤ VỀ HƯỚNG DẪN LẬP BÁO CÁO ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG.
7.3.1. DỰ ÁN CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG.
7.4. YÊU CẦU CỦA MỘT SỐ TỔ CHỨC/QUỐC GIA VỀ ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG.
CHƯƠNG VIII: KHẢO SÁT VÀ QUAN TRẮC TRONG ĐÁNH GIÁ
TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG
8.1. VAI TRÒ CỦA CÔNG TÁC KHẢO SÁT & QUAN TRẮC TRONG ĐTM
8.2. NỘI DUNG CỦA CÔNG TÁC KHẢO SÁT & QUAN TRẮC.
8.3. PHƯƠNG PHÁP QUAN TRẮC MÔI TRƯỜNG TRONG ĐTM.
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
11











GIỚI THIỆU CHUNG:
KHÁI NIỆM VÀ NGUYÊN LÝ
PHẦN I
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
12

CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU CHUNG

1.1. MÔI TRƯỜNG, PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG VÀ BỀN VỮNG
SINH THÁI.
MÔI TRƯỜNG LÀ GÌ? THẾ NÀO LÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG VÀ BỀN VỮNG SINH THÁI?
1.1.1. Định nghĩa về môi trường và tài nguyên.
? "Môi trường là tất cả những gì xung quanh tôi!" (Anhxtanh).
? Định nghĩa về môi trường lần đầu tiên được thảo luận tại Hội nghị Liên Hiệp Quốc về môi trường nhân văn (UNCHE), tháng 6, 21972 cho rằng "Môi trường làkhông gian vật chất nơi con người đang sinh sống".
? Một số đại biểu Hội nghị, đặc biệt là các đại biểu từ các nước đang phát triển, không thống nhất với định nghĩa trên và cho rằng "môi trường là toàn bộ các vấn đề tự nhiên và kinh tế xã hội trong quá trình phát triển"
? Luật bảo vệ môi trường năm 1994 của Việt nam định nghĩa:"Môi trường bao
gồm các yếu tố vật chất nhân tạo và yếu tố tự nhiên quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên".
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
13
CHƯƠNG I. GIỚI THIỆU CHUNG
(Tiếp)
☻ Ñeå thuaän tieän trong nghieân cöùu vaø thöïc tieån öùng duïng khoa hoïc veà moâi tröôøng,ñònh nghóa sau ñaây ñöôïc thoáng nhaát söû duïng
“Moâi tröôøng laø caùc yeáu toá vaät chaát töï nhieân vaø nhaân taïo (lyù hoïc, hoaù hoïc vaø sinh
hoïc) cuøng toàn taïi tron moät khoâng gian bao quanh con ngöôøi, caùc yeáu toá ñoù quan
heä maät thieát, töông taùc laãn nhau vaø taùc ñoäng leân caùc caù theå sinh vaät hay con
ngöôøi deå cuøng toàn taïi vaø phaùt trieån. Toång hoaø cuûa caùc chieàu höôùng phaùt trieån
cuûa töøng nhaân toá naøy quyeát ñònh chieàu phaùt trieån cuûa caù theå sinh vaät cuûa heä sinh
thaùi vaø con ngöôøi.”
✪ Caùc yeáu toá vaät chaát vaø nhaân taïo trong ñònh nghóa naøy bao haøm:
☛ Toå hôïp caùc ñieàu kieän vaät lyù, hoaù hoïc vaø sinh hoïc aûnh höôûng ñeán söï sinh tröôûng vaø phaùt trieån cuûa moät caù theå hay moät coäng ñoàng.
☛ Toå hôïp caùc ñieàu kieän xaõ hoäi vaø vaên hoaù aûnh höôûng ñeán baûn chaát cuûa moät caù theå hay moät coäng ñoàng.
☛ Moâi tröôøng bao goàm caùc yeáu toá khoâng soáng (abiotic: ñaát, nuôùc, khoâng khí…) vaø caùc yeáu toá soáng (biotic: con ngöôøi, vi khuaån , ñoäng thöïc vaät…)
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
14
CHƯƠNG I. GIỚI THIỆU CHUNG
(Tiếp)
☂ Ñònh nghóa veà taøi nguyeân
Taøi nguyeân laø caùc daïng vaät chaát ñöôïc taïo thaønh trong suoát quaù trình hình thaønh
vaø phaùt trieån cuûa töï nhieân, cuoäc soáng sinh vaät vaø con ngöôøi. Caùc daïng vaät chaát
naøy cung caáp nguyeân – nhieân vaät lieäu, hoã trôï vaø phuïc vuï cho caùc nhu caàu phaùt
trieån kinh teá – xaõ hoäi cuûa con ngöôøi.
1.1.2. Phaùt trieån beàn vöõng phaùt trieån beàn vöõng sinh thaùi (Sustainable development and ecologically sustainable development).
Phaùt trieån beàn vöõng laø söï phaùt trieån laøm thoaû maõn caùc nhu caàu hieän taïi nhöng khoâng gaây khoù khaên cho theá heä töông lai thoaû maõn nhu caàu cuûa hoï.
☛ Ñònh nghóa treân veà söï phaùt trieån beàn vöõng ñaëc tröng bôûi 2 quan ñieåm chính sau ñaây.
✒ Söï nhaän thöùc veà nhu caàu, ñaëc bieâït laø caùc nhu caàu thieát yeáu cuûa ngöôøi ngheøo ñeå ñöa ra caùc öu tieân phaùt trieån.
✒ Söï hieän thöïc hoaù khaû naêng cuûa con ngöôøi ñeå ñaùp öùng caùc nhu caàu trong khi giôùi haïn taøi nguyeân laø haïn cheá.
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
15
CHƯƠNG I. GIỚI THIỆU CHUNG
(Tiếp)
☂ Ñònh nghóa veà beàn vöõng sinh thaùi
“Söû duïng, baûo toàn vaø phaùt trieån caùc nguoàn taøi nguyeân cuûa coäng ñoàng sao cho
caùc quaù trình sinh thaùi, caùc quaù trình maø cuoäc soáng con ngöôøi phuï thuoäc vaøo,
ñöôïc duy trì vaø toång chaát löôïng cuoäc soáng hieän taïi vaø töông lai coù theå ñöôïc naâng
cao/ using, conserving and enhancing the community’s resources so that
ecological processes, on which life depends, are maintained, and the total
quality of life, now and in the future can be increased ” (Commonwealth of
Australia 1992).
☂ 4 boán muïc tieâu cô baûn ñeå ñaït ñöôïc phaùt trieån sinh thaùi beàn vöõng:
❶ Naâng cao phuùc lôïi xaõ hoäi cuõng nhö söï giaøu coù veà kinh teá cho caù nhaân vaø
coäng ñoàng nhöng khoâng aûnh höôûng ñeán söï thònh vöôïng cuûa töông lai;
❷ Taïo söï bình ñaúng trong vaø giöõa caùc theá heä;
❸ Nhaän thöùc ñöôïc caùc vaán ñeà mang tính toaøn caàu caàn phaûi giaûi quyeát; vaø
❹ Baûo toàn ña daïng sinh hoc vaø duy trì caùc quaù trình cuõng nhö heä sinh thaùi.
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
16
1.2. MÂU THUẪN GIỮA PHÁT TRIỂN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

1.2.1 ÑÒNH NGHÓA VEÀ PHAÙT TRIEÅN VAØ CAÙC MAËT TÍCH CÖÏC, HAÏN
CHEÁ CUÛA PHAÙT TRIEÅN
☂ Ñònh nghóa veà phaùt trieån
“Phaùt trieån khoâng chæ coù nghóa laø cung caáp dòch vuï xaõ hoäi
vaø aùp duïng caùc coâng ngheä môùi maø noù bao haøm caû vieäc thay
ñoåi trong nhaän thöùc, haønh ñoäng vaø caùch ñoái xöû cuûa caùc caù
nhaân vaø trong moái quan heä giöõa caùc caù nhaân cuõng nhö
caùc nhoùm ngöôøi trong xaõ hoäi. Caùc thay ñoåi naøy nhaát thieát
phaûi ñöôïc xuaát phaùt töø baûn thaân caùc caù nhaân, caùc nhoùm
ngöôøi trong xaõ hoâïi vaø khoâng bò aùp ñaët bôûi caùc ngoaïi löïc” (Burkey 1993)
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
17
1.2. MÂU THUẪN GIỮA PHÁT TRIỂN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
☂ Tính tích cöïc
☛ Phaùt trieån laø xu höôùng taát yeáu
☛ Phaùt trieån giuùp nhaân loaïi thoûa maõn ñöôïc nhu caàu ngaøy caøng
taêng cuûa con ngöôøi caû veà maët vaät chaát laãn tinh thaàn.
☂ Haïn cheá
☛ Tieâu toán nhieàu taøi nguyeân daãn ñeán caïn kieät hoaëc suy thoaùi
nhieàu loaïi taøi nguyeân thieân nhieân, ñaëc bieät laø loaïi taøi nguyeân
khoâng theå phuïc hoài.
☛ Phaùt thaûi ra moâi tröôøng nhieàu loaïi chaát thaûi coù khoái löôïng vaø
ñoäc tính cao, gaây oâ nhieãm moâi tröôøng nghieâm troïng.
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
18
1.2. MÂU THUẪN GIỮA PHÁT TRIỂN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG


Hoaït ñoäng coâng nghieäp


Sản phẩm
Tái chế các sản phẩm hư hỏng
Nguyên nhiên liệu & nước
Không khí, nước & thực phẩm
Chất thải không phải SP.
(Lỏng, khí và rắn)
Chất thải là sản phẩm
(Sau khi đã sử dụng)
MÔI TRƯỜNG SẠCH
Con ngươi� tiêu thụ,� tích luỹ và bài tiết
MÔI TRƯỜNG BỊ Ô NHIỄM
1.2.2. SƠ ĐỒ BIỂU THỊ SỰ BIẾN ĐỔI MÔI TRƯỜNG DO HOẠT ĐỘNG CỦA CON
NGƯỜI
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
19
1.2. MÂU THUẪN GIỮA PHÁT TRIỂN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
1.2.3 SƠ DỒ BIỂU THỊ MỐI LIÊN HÊ� GIỮA QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ Xà HỘI
Các ngành:
Sinh vật học
Sinh thái học
Khoa học về đất
Địa lý học
Địa mạo học
Thuỷ động học
Khoa học về hồ
Khío hậu học
Các ngành:
Xã hội học
Kinh tế học
Khoa học chính t.
Tâm lý xã hội
Nhân khẩu học
Nhân loại học
Sức khoẻ cộng đ.
Môi trường n.tạo
Sử dụng
và quản
lý của
nhân loại
Hệ sinh thái

Cấu trúc và chức
năng
Xã hội

Cấu trúc và hoạt động
Tác động môi trường
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
20
1.2. MÂU THUẪN GIỮA PHÁT TRIỂN VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
1.2.3 SƠ ĐỒ BIỂU THỊ BỐN THÀNH PHẦN PHẢI ĐƯỢC XEM XÉT TRONG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG, ĐTM & QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG
Môi trường
Chính trị
Kinh tế
Xã hội
Social welfare

Mỗi vị trí của khối tứ diện nhấn mạnh một thành phần, trong khi 3 thành phần còn lại tạo thành một đế vững chắc cho quyết định.
Mức độ tầm quan trọng của mỗi thành phần có thể thay đổi tuỳ theo nhu cầu của xã hội.

12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
21
1.2.2. MỘT SỐ SỰ CỐ MÔI TRƯỜNG TRONG QUÁ TRÌNH PHÁT
TRIỂN

? Tháng 12 năm 1930: Thung lũng sông Meuse (Bỉ) bị bao trùm bởi màn sương mù do khói thải công nghiệp dẫn đến hàng ngàn người bị nhiễm độc đường hô hấp và 600 người bị chết.

? Năm 1952, ở Lon Đon do áp suất không khí cao và kém đối lưu trong nhiều ngày làm môi trường không khí bị ô nhiễm dẫn đến 3000 người chết.

? Năm 1961-1967 ở Yokaichi (Nhật) môi trường không khí bị ô nhiễm do khí thải (chủ yếu là SO2) từ các liên hiệp hoá dầu đã làm cho hàng ngàn người chết và nhiẽm nhiều loại bênh.

? Năm 1984, do rò rỉ hơn 40 tấn hoá chất sử dụng để sản xuất thuốc bảo vệ thực vật đã làm 8000 người ở Bholpal - Ấn độ chết và gần 500.000 người bị nhiễm nhiều loại bệnh.

? Năm 1986 tại Ucrina xảy ra vụ Chernobyl làm hàng trăm ngàn người bị chết và bị nhiễm phóng xạ.


12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
22
1.3. MỘT SỐ DẠNG ĐẶC THÙ VỀ ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG
☂ Cuøng vôùi söï xuaát hieän vaø söû duïng roäng raõi ÑTM treân toaøn theá giôùi, coù nhieàu daïng ñaùnh giaù taùc ñoäng chi tieát khaùc cuõng ñöôïc xaây döïng vaø söû duïng. Do ñònh nghóa “moâi tröôøng” bao gooøm caû thaønh phaàn sinh lyù vaø kinh teá xaõ hoäi neân coù nhieàu tröôøng hôïp caùc daïng ñaùnh giaù taùc ñoäng naøy ñöôïc xem laø moät phaàn ñaëc bieät cuûa ÑTM.

❶ Ñaùnh giaù taùc ñoäng veà caùc loaøi (Species Impact Assessment/SIS):
SIS ñaùnh giaù taùc ñoäng cuûa moät döï aùn leân caùc loaøi ñoäng thöïc vaät vaø sinh
thaùi.
❷ Ñaùnh giaù taùc ñoäng xaõ hoäi (Social Impact Assessment/SIA): SIA ñaùnh giaù
taùc ñoäng leân con ngöôøi vaø xaõ hoäi
❸ Ñaùnh giaù taùc ñoäng veà söùc khoeû (Health Impact Assessment/HIA): HIA
ñaùnh giaù taùc ñoäng leân söùc khoeû con ngöôøi.
❹ Ñaùnh giaù taùc ñoäng cuûa caùc quy ñònh (Regulatory Impact
Assessment/RIS): RIS laø ñaùnh giaù taùc ñoäng cuûa caùc chính sach, quy ñònh
leân xaõ hoäi
❺ Ñaønh giaù voøng ñôøi (Life Cycle Assessment): Söû duïng nguyeân lyù:
”Cradle – to grave”..
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
23

CHƯƠNG II: MỤC ĐÍCH CỦA ĐÁNH GIÁ TÁC
ĐỘNG MÔI TRƯỜNG - ĐTM.

2.1. CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG.
? Chất lượng môi trường
"Chất lượng môi trường là thuật ngữ biểu thị mục tiêu có liên quan đến hành vi ứng xử và
tương tác giữa các đặc tính môi trường và con người - xã hội sử dụng môi trường đo"�
(Huebner and Paul 1979)
"Environmental quality is a behaviour -related function concerned with the interaction of
environmental characteristics and characteristics of individuals and or society viewing
each environment" (Huebner and Paul 1979)
? Tải lượng tới hạn (Critical loads)
"Tải lượng tới hạn được đinh nghĩa là lượng ước tính của một hoặc nhiều tác nhân gây ô
nhiễm tồn tại hoặc phát thải ra môi trường mà dưới mức đó ảnh hưởng có hại sẽ không
xảy ra cho môi trường" (Brodin and Kuylenstierna 1992).
"a quantitative estimate of an exposure to one or more pollutants below which significant
harmful on specified sensitive elements of the environment do not occur according to our
present knowledge" (Brodin and Kuylenstierna 1992)
Stop here for TC03 MT 25-4-2005
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
24
2.1. CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG
Tải lượng tới hạn (hạn định) được xác định dựa trên sự hiểu biết của chúng ta và sự định lượng khả năng đồng hoá của mỗi hệ môi trường hoặc các thành phần của hệ môi trường. Khi lượng chất gây ô nhiễm vượt quá tải lượng hạn định thì ảnh hưởng tiêu cực sẽ xảy ra đối với hệ.
? Tải lượng mục tiêu/mong muốn đạt được (Target loads)
Thực tế, vận hành của hệ sinh thái rất phức tạp và mối liên hệ giữa tải lượng chất ô nhiễm và phản ứng của hệ sinh thái với tải lượng chất ô nhiễm rất khó xác định. Vì vậy, khái niệm tải lượng mục tiêu được sử dụng. Tải lượng mục tiêu là giá trị dùng để xác định mức độ tải lượng chất gây ô nhiễm cộng đồng có thể chấp nhận được và cho phép thải ra một môi trường nào đó.
? Năng lực tải hay khả năng đồng hoá của hệ sinh thái.
Mỗi hệ sinh thái đều có khả năng tự làm sạch và đồng hoá các tác nhân gây ô nhiễm. Mức độ đồng hoá của hệ sinh thái phụ thuộc vào dạng của hệ, điều kiện và mức độ cũng như độc tính của tác nhân gây ô nhiễm. Ví dụ, nước ở một số ao, hồ bị ô nhiễm nhẹ bởi kim loại nặng hoặc nitơ sau một thời gian sẽ tự phục hồi và chất lượng của hệ sinh thái trong nước không bị ảnh hưởng
Stophẻe for TC02QL -11/10/04
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
25
CHƯƠNG II: MỤC ĐÍCH CỦA ĐÁNH GIÁ TÁC
ĐỘNG MÔI TRƯỜNG - ĐTM
2.2. CÁC GIẢI PHÁP VÀ VẤN ĐỀ ĐỒNG HÀNH VỚI CHIẾN
LƯỢC THỰC HIỆN.
2.2.1 SƠ ĐỒ MỐI LIÊN HỆ GIỮA CÔNG CỤ TRONG QUẢN LY �VA KẾT QUẢ�
Công cụ chính sách môi trường
Công cụ chính sách kinh tế - xã hội
Kết quả về môi trường
Kết quả về kinh tế - xã hội
Kết quả trực tiếp
Kết quả gián tiếp
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
26
2.2. CÁC GIẢI PHÁP VÀ VẤN ĐỀ ĐỒNG HÀNH VỚI CHIẾN
LƯỢC THỰC HIỆN
2.2.2 CHIẾN LƯỢC LỒNG GHÉP ĐTM TRONG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG
? Chiến lược lồng ghép ĐTM như là một phần bắt buộc trong quá trình chuẩn bị và ban hành quyết định về thực hiện một dự án, chương trình đã được nhiều nước trên thế giới thực hiện từ giữa thập kỷ 1970. Mục tiêu của việc lồng ghép này là đảm bảo:
Ảnh hưởng về môi trường không bị bỏ qua bởi các nhà đề xuất dự án, chương trình; và
Cácvấn đề về môi trường được xem xét bởi nhiều nhánh và cấp chính quyền khi chuẩn bị ban hành quyết định về một dự án, chương trình nào đó.
? Tuy vây, cho đến nay việc lồng ghép ĐTM vào quá trình ban hành quyết định vẫn còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu thêm. Cụ thể là một số vấn đề sau:
Dạng dự án nào đòi hỏi phải thực hiện ĐTM và chuẩn bị EIS (Báo cáo tác động môi trường);
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
27
2.2.2 CHIẾN LƯỢC LỒNG GHÉP ĐTM TRONG QUẢN LÝ MÔI
TRƯỜNG
Những thông tin nào cần cho việc chuẩn bị EIS và sử dụng như thế nào trong quá trình chuẩn bị và xét duyệt;
Ai là người chịu trách nhiệm làm EIS (người đề xướng dự án, chuyên gia tư vấn, ban ngành của chính quyền, các nhóm độc lập.)
Nội dung và những phần cần trình bày trong EIS cũng như phân rõ trách nhiệm các đơn vị xem xét EIS (phần nào được xem xét bởi các cơ quan quản lý nhà nước, phần nào do cộng đồng xem xét,và phần nào thuộc trách nhiệm của toà án.).
Vào giai doạn nào của qua strình quy hoạch dự án, EIS cần được chuẩn bị và nộp cho đơn vị ban hành quyết định để xem xét, đánh giá.
Cơ quan nào thẩm định báo cáo ĐTM (EIS) (cơ quan nhà nước có thẩm quyền về kiểm soát phát thải, quy hoạch sử dụng đất, cơ quan quản lý nguồn tài nguyên.)
Tham gia của cộng đồng ở mức độ và phạm vi nào.
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
28
2.2.2 CHIẾN LƯỢC LỒNG GHÉP ĐTM TRONG QUẢN LÝ MÔI
TRƯỜNG
☂ Muïc tieâu cuûa ñaùnh giaù taùc ñoâïng moâi tröôøng laø nhaèm caûi thieän chaát löôïng
moâi tröôøng baèng caùch söû duïng quaù trình ban haønh quyeát ñònh cuûa chính quyeàn
nhö laø chieán löôïc thöïc hieän. Tuy vaäy, ÑTM thöïc hieän ñieàu naøy vôùi “phong thaùi
phaûn öùng/reactive manner” hôn laø”phong thaùi thuaän/proactive manner”. Baûn
chaát “phaûn öùng/reactive) cuûa ÑTM thöôøng bò chæ trích vaø coù nhieàu chieán löôïc
quaûn lyù moâi tröôøng ñaõ ñöôïc ñeà xuaát thay theá. Sau gaàn moät thaäp kyû aùp duïng
ÑTM, Holling (1978) ñaõ chæ trích caùch tieáp caän mang tính phaûn öùng cuûa ÑTM
nhö sau:
“Maëc daàu troïng taâm cuûa quyeån saùch naøy laø ñaùnh giaù moâi tröôøng, nhöng
quan ñieåm cuûa toâi laø quy trình neân thay ñoåi. Moái baän taâm veà moâi tröôøng hieän
nay thöôøng ñöôïc giaûi quyeát trong moät nghieân cöùu, xem xeùt ñònh saún cuûa moät
chính saùch ñöôïc thieát keá moät caùch ñoäc laäp. Chuùng toâi cho raèng, caùch tieáp caän coù
tính phaûn öùng naøy seõ caûn trôû caùc doanh nghieäp hoaït ñoäng kinh teá coù hieäu quaû vaø

12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
29
2.2.2 CHIẾN LƯỢC LỒNG GHÉP ĐTM TRONG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG
vi phạm các chuẩn mực môi trường thiết yếu. Chúng tôi đề xuất một quy trình
thay thế trong quản lý và thiết lập chính sách môi trường, chiến lược này lồng
ghép các vấn đề kinh tế, môi trường và xã hội vào giai đoạn đầu tiên của dự
án / Although the focus of this book is environmental assessment, its central
massage is that the process itself should be replaced. Environmental concerns
now often dealt with in a fixed review of an independently designed policy. We
argue that this reactive approach will inhibit laudable economic enterprises as
well as violate critical environmental constraints. We offer as an alternative the
process of adaptive environmental management and policy design, which
integrates environmental with economic and social understanding at the very
beginning of the design process (Holling 1978)
? ĐTM sẽ không phát huy tác dụng nếu dự đoán và đánh giá thiếu chính xác.
Vì vậy, thực hiện ĐTM chuẩn xác và có trách nhiệm sẽ là mộtyếu tố quan trọng
để nâng cao chất lượng môi trường.

12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
30
2.3. KẾT HỢP ĐTM VỚI QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG


☂ Thöïc hieän ñaùnh giaù taùc ñoäng moâi tröôøng khoâng neân chæ aùp duïng ôû giai ñoaïn thaåm ñònh maø phaûi nôùi roäng töø giai ñoaïn thaåm ñònh döï aùn ñeán giai ñoaïn quaûn lyù döï aùn ngay töø khi döï aùn ñi vaøo hoaït ñoäng.

☂ Thoâng thöôøng nhöõng ngöôøi ñeà xöôùng döï aùn phaùt trieån thöôøng “xem” ÑTM laø moät trong nhöõng raøo caûn caûn trôû hoï ñaït ñöôïc söï chaáp nhaän cho pheùp tieán haønh döï aùn töø nhöõng caáp coù thaåm quyeàn. Vì vaäy, caùc nhaø deà xöôùng neân thay ñoåi thaùi ñoä vaø xaùc ñònh ÑTM laø cô sôû ñeå vaïch chieán löôïc quaûn lyù moâi tröôøng coù hieäu quaû nhaèm ñem laïi lôïi ích laâu daøi cho xaõ hoäi.
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
31
2.4 ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG
2.4.1 MỘT SỐ ĐỊNH NGHĨA ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG
Khái niệm về đánh giá tác động môi trường (ĐTM)/Environmental Impact
Assessment, rất rộng và cho đến nay hầu như chưa có một định nghĩa thống
nhất:
? ĐTM là quá trình nghiên cứu nhằm dự báo các hậu quả về mặt môi trường
của một dự án phát triển (Chương trình môi trường của Liên Hiệp Quốc/UNEP).
? ĐTM là xác định, dự báo vàđánh giá tác động của một dự án, một chính sách đến môi trường (Uỷ Ban Kinh Tế Châu Á Thái Bình Dương/ESCAP)
? ĐTM là một phần của quy hoạch dự án và được tiến hành để xác định và đánh giá các hậu quả môi trường quan trọng và đánh giá các yếu tố xã hội liên quan đến quá trình thiết kế và hoạt động của dự án. (Bộ Môi trường & Tài nguyên Philippines)
? ĐTM là một nghiên cứu để xác định, dự báo, đánh giá và thông báo về tác động môi trường của một dự án và nêu ra các biện pháp giảm thiểu trước khi thẩm định và thực hiện dự án (Bộ Khoa học, Công nghệ & Môi triường Malaysia)

12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
32
2.4 ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG (Tiếp)
2.4.1 MỘT SỐ ĐỊNH NGHĨA ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI
TRƯỜNG
? Ngân hàng thế giới (WB) và một số tổ chức quốc tế sử dụng thuật ngữ
đánh giá môi trường/EA bao gồm các nội dung xem xét về môi trường đối với
các dự án, chương trình hoặc chính sách.

? Luật Bảo vệ môi trường của Việt nam do Quốc hội thông qua ngày 27 tháng
12 năm 1993 và được ban hành theo sắc lệnh số 29-L/CTN của Chủ tịch nước
ngày 10 tháng 01 năm 1994 định nghĩa:
"ĐTM là quá trình phân tích, đánh giá, dự báo ảnh hưởng đến môi trường của
các dự án quy hoạch phát triển KT-XH của các cơ sở sản xuất, kinh doanh,
công trình kinh tế, khoa học, kỹ thuật, y tế, văn hoá, xã hội, an ninh- quốc
phòng vàcác công trinhg khác, đề xuất các giải pháp thích hợp về bảo vệ môi
trường"

12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
33
2.4 ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG (Tiếp)
☂ Ñònh nghóa ñöôïc xem laø ñaày ñuû vaø phuø hôïp nhaát do Harvey ñöa ra naêm 1995
nhö sau:

“Ñaùnh giaù taùc ñoäng moâi tröôøng laø quaù trình xaùc ñònh, ñaùnh giaù vaø döï
baùo caùc taùc ñoäng moâi tröôøng tieàm taøng (bao goàm caùc taùc ñoäng ñòa-sinh-
hoaù, kinh teá - xaõ hoäi vaø vaên hoaù) cuûa caùc döï aùn, chính saùch vaø chöông
Trình vaø thoâng tin ñeán caùc nhaø hoaïch ñònh chính saùch tröôùc khi ban
haønh quyeát ñònh veà döï aùn, chính saùch hoaëc chöông trình ñoù”
(Harvey 1995)
Stop here for TC01QL

“Environmental impact assessment is a process of identifying and
predicting the potential environmental impacts ) including bio-
geophysical, socio-economic and cultural) of proposed projects, policies
and programs and communicating this information to decision makers
before they make their decisions on the proposed actions” (Harvey 1995)

12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
34
2.4.2 MUÏC TIEÂU CÔ BAÛN CUÛA ÑTM
☂ Tuy coù nhieàu ñònh nghóa khaùc nhau veà ÑTM, nhöng taát caû caùc ñònh nghóa ñeàu höôùng tôùi caùc muïc tieâu sau: Stop here foû DH 02 MT

❶ Xaùc ñònh, moâ taû taøi nguyeân vaø caùc giaù trò moâi tröôøng coù khaû naêng bò taùc
ñoäng do döï aùn, haønh ñoäng hoaëc chöông trình phaùt trieån.
Khi thöïc hieän muïc ñích naøy, ñoøi hoûi phaûi coù söï hieåu bieát lyù thuyeát cuõng nhö thöïc
tieån veà caáu truùc cuõng nhö chöùc naêng cuûa heä sinh thaùi seõ xaåy ra nhö theá naøo khi
thöïc hieän döï aùn vaø taùc ñoäng sinh thaùi (AÛnh höôûng sinh thaùi laø söï thay ñoåi trong
caáu truùc cuûa heä sinh thaùi toàn taïi tröôùc vaø sau khi bò thay ñoåi do thöïc hieän döï aùn).
Ngoaøi ra, vò trí vaø øcaùc “ñieåm” caùc taùc ñoäng coù theå xaûy ra cuõng caàn xaùc ñònh.
caùc taùc ñoäng/aûnh höôûng coù theå:
☛ AÛnh höôûng tieâu cöïc hoaëc tích cöïc ñoái vôùi heä sinh thaùi vaø xaõ hoäi;
☛ AÛnh höôûng tröïc tieáp, giaùn tieáp, thöù caáp hoaëc caáp 3, 4..
☛ AÛnh höôûng thoaùng qua (transient), aûnh höôûng boät phaùt (intermittent), aûnh
höôûng mang tính ngaén haïn, daøi haïn…
☛ Nhöõng taùc ñoäng naøo heä sinh thaùi seõ coù phaûn öùng ngay vaø nhöõng taùc ñoäng
heä sinh thaùi phaûn öùng chaäm

12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
35
2.4.2 MUÏC TIEÂU CÔ BAÛN CUÛA ÑTM
☛ Xaùc suaát cuûa söï xaûy ra caùc taùc ñoäng (Probability of the impact occurring); vaø
☛ Taùc ñoäng coù theå khaéc phuïc, taùc ñoäng khoâng theå khaéc phuïc
❷ Xaùc ñònh vaø döï baùo cöôøng ñoä, quy moâ cuûa caùc taùc ñoäng coù theå coù (taùc ñoäng
tieàm taøng) cuûa döï aùn, haønh ñoäng hoaëc chöông trình phaùt trieån ñeán moâi tröôøng
(töï nhieân vaø KT-XH). Muïc ñích xaùc ñònh vaø döï baùo cöôøng ñoä taùc ñoäng laø öôùc
tính khoái löôïng hoaëc kích thöôùc taùc ñoäng ñaõ xaùc ñònh (löôïng chaát thaûi töø caùc khu
coâng nghieäp, möùc ñoä boài laéng caùc loøng hoà…). Phaïm vi vaø cöôøng ñoä caøng taêng
khi ñieåm caân baênngf cuûa heä sinh thaùi vöôït xa ñieåm caân baèng abn ñaàu (xem theâm
phaàn caân baèng vaø ñaøn hoài cuûa heä sinh thaùi). Döï ñoaùn coù theå döïa treân kinh
nghieäm thöïc tieån ñaùnh giaù moâi tröôøng, qua thí nghieäm, qua moâ hình…
☛ Khi thöïc hieäïn döï baùo cöôøng ñoä hoaëc quy moâ taùc ñoäng moâi tröôøng do vieäc
thöïc hieän döï aùn caàn phaûi xem xeùt “phaïm vi taùc ñoäng/nhöõng taùc ñoäng xaûy ra
ngoaøi vò trí vaät lyù cuûa döï aùn” (ví duï: vieäc cho pheùp söû duïng moät loaïi thuoác tröø
saâu naøo ñoù coù theå daãn ñeán aûnh höôûng söùc khoeû coäng ñoàng). Thöïc teá cho thaáy
ñaây laø moät khía caïnh/yeáu toá thöôøng bò boû quabôûi nhöõng ngöôøi thöïc hieän ÑTM.
Stop here for TC03 QL 9/5/2005
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
36
2.4.2 MUÏC TIEÂU CÔ BAÛN CUÛA ÑTM (Tieáp)

? Đề xuất và phân tích các phương án thay thế để giảm thiểu tác động nhưng
vẫn đảm bảo yêu cầu phát triển kinh tế xã hội. Khi tiến hành đánh giá tác động
môi trường, những người đánh giá có thể đề xuất các phương án thay thế như:
thực hiện hay không thực hiên dự án; thực hiện theo đúng thiết kế hay phải thay
đổi.

? Đề xuất các biện pháp quản lý và công nghệ để giảm thiểu tác động tiêu
cực của các dự án, chính sách.

? Đề xuất chương trình quan trắc và giảm thiểu tác động.
Do đánh giá tác động hầu như là công tác dự báo, xét đoán trên cơ sở ssự hiểu
biết chưa hoàn chỉnh vì vậy công tác quan trắc là hết sức quan trọng. Thực ra,
quan trắc nhằm tìm hiểu những điều chưa chắc chăn về:
? Cách mà hệ sinh thái vận hành (ecosystem functions) trước khi có dự án;


12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
37
2.4.2 MUÏC TIEÂU CÔ BAÛN CUÛA ÑTM

☻ So saùnh möùc ñoä chính xaùc caùc taùc ñoäng döï ñoaùn vôùi thöïc teá xaûy ra khi döï aùn ñi vaøo vaän haønh;
☻ Khaû naêng thöïc hieän döï aùn tuaân thuû theo caùc tieâu chuaån vaø quy ñònh veà moâi
tröôøng.
❻ Ñeà xuaát keá hoaïch quaûn lyù moâi tröôøng (Environmental Management
Plan/EMP) ñoái vôùi döï aùn, chöông trình hoaëc chính saùch.
Ñaùnh giaù taùc ñoäng moâi tröôøng baét buoäc phaûi thöïc hieän ñoäc laäp vôùi quaù trình ban haønh quyeát ñinh vì vaäy laïp keá hoaïch cho quaûn lyù moâi tröôøng phaûi laø moät boä phaän khoâng theå taùch rôøi cuûa ÑTM. Thöïc chaát quan traéc moâi tröôøng vaø kieåm taùon moâi tröôøng chæ laø moät boä phaän cuûa quaûn lyù. Do ñoù chieán löôïc phaûi coù khaû naêng cho pheùp thay theá vaän haønh döï aùn khi caùc aûnh höôûng tieâu cöïc xaûy ra nhôø

12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
38
2.5 CÁC DẠNG BÁO CÁO ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG
Thông thường kết quả đánh giá tác động môi trường được trình bày trong các bản báo
cáo.Tuỳ theo mức độ chi tiết trình bày trong bản báo cáo, tên gọi của các bản báo cũng
được đặt cho phù hợp.

? Liên bang Úc quy định, đối với những dự án, chương trình.. có khả năng gây tác động
lớn, mức độ tác động cao và những dự án đang có nhiều tranh cải phải tiến hành đánh giá
tác động môi trường. Kết quả đánh giá tác động môi trường được trình bày dưới dạng
"Tuyên bố tác động môi trường/Environmental Impact Statement-EIS). Đối với những dự
án mà các cấp có thẩm quyền xét thây kông gây nhiều tranh cải, khả năng gây ra ít tác
động và các tác động không trầm trọng thì chỉ cần làm "Tổng quan các yếu tố môi
trường/Review of Environmental Factors-REF).
? Tuyên bố tác động môi trường (Environmental Impact Statement-EIS)
Mặc dầu hình thức và yêu cầu về một bản EIS có khác nhau chút ít ở mỗi bang trong Liên
bang Úc, nhưng mọi EIS đều yêu cầu đề cập các vấn đề sau:
? Mục đích của dự án;
? Miêu tả dự án và đề xuất các phương án thay thế;
? Xác định và miêu tả môi trường sẽ bị ảnh hưởng khi thực hiện dự án;
? Các tác động môi trường và đề xuất các phương án bảo vệ.

12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
39
2.5 CÁC DẠNG BÁO CÁO ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG

☛ Ñaùnh giaùveà lôïi ích vaø haäu quaû moâi tröôøng cuûa döï aùn neáu ñöôïc chaáp nhaän.
☛ Chöông trình quan traéc vaø quaûn lyù moâi tröôøng khi döï aùn ñi vaøo thöïc hieän.
❷ Toång quan caùc yeáu toá moâi tröôøng (Review of Environmental Factors/REF).
Ñoái vôùi nhöõng döï aùn khoâng gay tranh caûi, möùc ñoä taùc ñoäng moâi tröôøng ít… thì
khoâng caàn phaûi laøm EIS maø chæ caàn laøm REF hay coøn goïi laø “mini EIS hay coøn
goïi laø /preliminary environmental report). Veà hình thöùc thì REF cuõng coù theå
khaùc nhau tuyø theo quy ñònh cuûa bang, nhöng nhìn chung REF ñeàu yeâu caàu phaûi
ñeà caäp ñeán caùc noäi dung sau:
☛ Giôùi thieäu vaø moâi taû döï aùn.
☛ Caùc phöông aùn thay theá
☛ Moâ taû hieän traïng moâi tröôøng
☛ Ñaùnh giaù caùc taùc ñoäng moâi tröôøng; vaø
☛ Muïc ñích thöïc hieän baûo veä moâi tröôøng vaø chöông trình phoøng ngöøa ñoái vôùi
nhöõng taùc ñoäng traàm troïng
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
40
2.5 CÁC DẠNG BÁO CÁO ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG
☂ Theo thoâng tö soá 490/1998/TT-BKH CNMT ngaøy 29/4/1998 veà höôùng daãn
laäp vaø thaåm ñònh baùo caùo ÑTM ñoái vôùi caùc döï aùn ñaàu tö, Boä Khoa hoïc, Coâng
Ngheä & Moâi tröôøng quy ñònh danh muïc caùc döï aùn ñaàu tö thaønh 2 loaïi:
☛ Loaïi döï aùn phaûi laäp “Baùo caùo ñaùnh giaù taùc ñoäng moâi tröôøng” laø nhöõng
döï aùn coù tieàm naêng gaây oâ nhieãm moâi tröôøng treân dieän roâng, deã gaây ra söï coá moâi
tröôøng, khoù khoáng cheá vaø khoù xaùc ñònh tieâu chuaån moâi tröôøng, trong thoâng tö
490 goïi laø döï aùn loaïi 1. Danh muïc caùc döï aùn vaø noïi dung baùo caùo ñaùnh giaù taùc
ñoäng moâi tröôøng seõ ñöôïc giôí thieäu chi tieát ôû phaàn rieâng. Tuy vaäy, neáu nhöõng döï
aùn thuoäc loaïi 1 nhöng ñaàu tö vaøo caùc khu coâng nghieäp hoaëc khu cheá xuaát ñaõ
ñöôïc caáp coù thaåm quyeàn pheâ chuaån baùo caùo ÑTM thì chæ caàn Ñaêng kyù ñaït tieâu
chuaån moâi tröôøng”.
☛ Taát caû caùc döï aùn coøn laïi ñöôïc goïi trong Thoâng tö soá 490 laø döï aùn loaïi 2
vaø chæ caàn “Ñaêng kyù ñaït tieâu chuaån moâi tröôøng”.
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
41



CHƯƠNG III: BẢN CHẤT CỦA CÁC HỆ MÔI TRƯỜNG


3.1 CÁCH TIẾP CẬN HỆ THỐNG TRONG ĐTM
? Phương pháp tiếp cận hệ sinh thái (ecosystem approach) có thể sử dụng rất hiệu
quả để mô tả hiện trạng môi trường và dự đoán sự biến đổi có thể xảy ra khi
thực hiện một dự án. Hệ sinh thái (là một tập hợp các cơ quan, tổ chức tương tác
với nhau và với các yếu tố hoá, lý tạo nên môi trường của chúng) có thể xem
như là một thực thể hoạt động đơn lẽ có đầu vào và đầu ra ( một chiếc xe có thể
xem là một thực thể riêng lẽ).
? Phân tích cân bằng giữa đầu vào và đầu ra cho phép ta hiểu biết rất nhiều về
hoạt động của hệ mà không cần thiết phải hiểu các quá trình xảy ra bên trong
hệ. Ví dụ, một hệ sinh thái tích luỹ dinh dưỡng thì sinh khối của hệ sẽ tăng lên,
ngược lại nếu hệ sinh thái mà "xuất` dinh dưỡng thì sinh khối nó sẽ giảm.
? Tác động môi trường bao gồm cả sự thay đổi các thành phần của hệ sinh thái
(đốn gổ ra khỏi rừng) và sự biến đổi của các quá trình của hệ (hấp thụ nước từ
đất qua cây sẽ giảm và tăng dòng nước chảy ra khỏi rừng). Tác động của dự án lên các
yếu tố (element) của hệ sinh thái sẽ phá vỡ quy trình sinh thái và đây chính là tác động lý
sinh của dự án. Vì vậy, khi thực hiện ĐTM cần phải xác định vai trò của các thành phần
trong quy trình hệ sinh thái.
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
42
SƠ ĐỒ MÓI LIÊN HỆ CÁC QUÁ TRÌNH GIƯA VÀ TRONG HỆ SINH THÁI
Đất và các
khoáng chất
Chất dinh dưỡng
Chất hữu cơ
Đầu vào
Đầu ra
Sinh quyển
Khí quyển
Hệ sinh thái
Chu trình trong hệ
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
43
3.2. CÂN BẰNG HỆ SINH THÁI
☂ Baát kyø moät haønh ñoäng naøo ñoù cuûa döï aùn (chöông trình, chính saùch…) ñeàu
laøm bieán ñoåi vò trí caân baèng cuûa heä thoáng. Do ñoù thöïc hieän ÑTM caàn chuù yù caùc
vaán ñeà sau:
Döï ñoaùn “ñieåm” caân baèng môùi cuûa heä sinh thaùi;
Ñaùnh giaù haäu quaû cuûa vò trí môùi ñoù; vaø
Ñaùnh giaù möùc ñoä chaáp nhaän cuûa xaõ hoäi veà ñieåm caân baèng môùi ñoù cuûa heä thoáng vaø haäu quaû do söï bieán ñoåi vò trí caân baèng sinh thaùi ñoù.
☂ Nhaèm muïc ñích moâ taû ñaày ñuû, chính xaùcvò trí caân baèng môùi cuûa heä sinh thaùi,
5 vaán ñeà sau ñaây caàn phaûi quan taâm:
❶ Höôùng cuûa söï bieán ñoåi (Direction of change): Ñieàu kieän tieân quyeát ñeå dö
ñoaùn ñöôïc höôùng cuûa söï bieán ñoåi khi bò xaùo troän (taùc ñoäng) laø phaûi hieåu roõ caáu
truùc vaø chöùc naêng cuûaheä tröôùc khi bò taùc ñoäng. Vì vaäy caùc thoâng tin moâ taû tình
traïng ban ñaàu cuûa heä laø yeâu caàu raát quan troïng trong ñaùnh giaù taùc ñoäng moâi
tröôøng.
❷ Möùc thay ñoåi (Rate of change): Thoâng thöôøng ngöôøi ta cho raèng taùc ñoäng

12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
44
3.2. CÂN BẰNG HỆ SINH THÁI
của con người sẽ làm cho hẹ sinh thái thay đổi ngay nưng thực tế sự biến đổi
của hệ sẽ xảy ra từ từ và hậu quả chỉ có thẻ xác định sau một thời gian dài khi
hành động đã xảy ra.
? Vị trí cân bằng mới (New Equilibrium): Khi bị tác động hệ sẽ chuyển về
trạng thái cân mới, trạng thái này khác so với trạng thái ban đầu và trạng thái
mong muốn. Có nhiều tác động làm cho hệ chuyển về trạng thái mới khác xa
với trạng thái ban đầu (Rừng bị chất độc hoá học đã hoàn toàn mất cây cối thay
vào dó là cỏ tranh.)
? Tính phục hồi (Reversibility): Hệ sinh thái có thể phục hồi và cân bằng ở
tạng thái mới, nhưng có nhiều tác động làm cho hệ không thể phục hồi (loài
động thực vật bị biến mất, nguồn nước bi cạn.).
? Tính không chắc chắn (Uncertainty): Do nhân loại không thể hiểu hết chức
năng và quá trình diễn ra trong hệ, nên tồn tại mức độ không chắc chắn trong
việc dự đoán. Để khắc phục sự không chắc chắn cần phải cố gắng hiểu rõ hệ
sinh thái và phản ứng của hệ khi có sự xáo trộn.
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
45

3.2. CÂN BẰNG HỆ SINH THÁI

☂ Ví duï bieåu thò söï thay ñoåi traïng thaùi caân baèng cuûa heä do moät hoaït ñoäng môùi cuûa con ngöôøi taùc ñoäng leân heä sinh thaùi:
☛ Hoaït ñoäng cuûa con ngöôøi laø vieäc xaây döïng nhaø maùy nhieät ñieâïn

Trạng thái 2
Trạng thái 1
Hoạt động của con người
Thông số môi trường E1
Thông số môi trường E3
Thông số môi trường E2
☛ Heä sinh thaùi laø vuøng cöûa soâng
☛ Thoâng soá moâi tröôøng:
E1: Nhieät ñoä cuûa nöôùc
E2: Ñoä ñuïc
E3:Ñoä maën
Döï aùn seõ xaû nöôùc noùng vaø laøm moâi tröôøng thay ñoåi traïng thaùi: Traïng thaùi 2 vôùi ñaëc ñieåm nhieät ñoä nöôùc cao hôn, ñoä maën giaûm vaø ñoä ñuïc taêng nheï.
12/1/2010
Ths. Nguyen Vinh Quy
46
3.3. T�