BỘ SÁCH CÁNH DIỀU
GIÁO VIÊN: BÙI NGUYỄN YẾN
VY

BÀI MỞ ĐẦU: PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ NĂNG
TRONG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN

MỞ ĐẦU

?

Khi hạt đậu rơi xuống đất, các hạt đỗ có
thể nằm nghiêng, nằm ngang hoặc nằm
ngửa. Liệu kiểu nằm của hạt có ảnh hưởng
đến khả năng nảy mầm của nó hay không?

Để kiểm tra các suy đoán trên, theo
các em thì chúng ta cần làm như thế
nào?
=> Tìm hiểu tự nhiên.

Khi em tìm bằng chứng để giải thích, chứng minh một sự vật, hiện
tượng nghĩa là em đang thực hiện tìm hiểu tự nhiên

Việc tìm hiểu tự nhiên được thực hiện bằng phương pháp, kĩ năng khoa
học theo một tiến trình gồm các bước nào?

BÀI MỞ ĐẦU: PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ NĂNG
TRONG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
1. PHƯƠNG PHÁP TÌM HIỂUTỰ NHIÊN:
- Bước 1: Quan sát, đặt câu hỏi.

BƯỚC 1: QUAN SÁT, ĐẶT CÂU HỎI
Quan sát là bước đầu tiên để nhận ra tình huống có vấn đề. Qua đó, em
đặt được câu hỏi về vấn đề cần tìm hiểu.

BƯỚC 1: QUAN SÁT, ĐẶT CÂU HỎI

BÀI MỞ ĐẦU: PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ NĂNG
TRONG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
1. PHƯƠNG PHÁP TÌM HIỂUTỰ NHIÊN:
- Bước 1: Quan sát, đặt câu hỏi.
- Bước 2: Xây dựng giả thuyết

BƯỚC 2: XÂY DỰNG GIẢ THUYẾT
Dựa trên hiểu biết của mình và qua phân tích kết quả quan sát, em đưa ra dự
đoán, tức là giả thuyết để trả lời cho câu hỏi ở bước 1.

BƯỚC 2: XÂY DỰNG GIẢ THUYẾT

BÀI MỞ ĐẦU: PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ NĂNG
TRONG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
1. PHƯƠNG PHÁP TÌM HIỂUTỰ NHIÊN:
- Bước 1: Quan sát, đặt câu hỏi.
- Bước 2: Xây dựng giả thuyết
- Bước 3: Kiểm tra giả thuyết

BƯỚC 3: KIỂM TRA GIẢ THUYẾT
 Chuẩn bị các mẫu vật, dụng cụ thí nghiệm.
 Lập phương án thí nghiệm.
 Tiến hành thí nghiệm theo phương án đã lập.

BƯỚC 3: KIỂM TRA GIẢ THUYẾT

BÀI MỞ ĐẦU: PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ NĂNG
TRONG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
1. PHƯƠNG PHÁP TÌM HIỂUTỰ NHIÊN:
- Bước 1: Quan sát, đặt câu hỏi.
- Bước 2: Xây dựng giả thuyết
- Bước 3: Kiểm tra giả thuyết
- Bước 4: Phân tích kết quả

BƯỚC 4: PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
 Thực hiện các phép tính cần thiết,
lập bảng, xây dựng biểu đồ,…
 Từ việc phân tích kết quả, rút ra kết
luận: giả thuyết được chấp nhận hay
bị bác bỏ.

BƯỚC 4: PHÂN TÍCH KẾT QUẢ

BÀI MỞ ĐẦU: PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ NĂNG
TRONG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
1. PHƯƠNG PHÁP TÌM HIỂUTỰ NHIÊN:
- Bước 1: Quan sát, đặt câu hỏi.
- Bước 2: Xây dựng giả thuyết
- Bước 3: Kiểm tra giả thuyết
- Bước 4: Phân tích kết quả
- Bước 5: Viết, trình bày báo cáo

BƯỚC 5: VIẾT, TRÌNH BÀY BÁO CÁO
 Sử dụng ngôn ngữ, hình vẽ, sơ đồ, biểu bảng để biểu đạt quá trình và kết quả tìm hiểu tự nhiên.
 Một báo cáo kết quả tìm hiểu tự nhiên thường gồm các nội dung chính như sau:
- Tên báo cáo: Thể hiện được nội dng cốt lõi của vấn đề tìm hiểu.
- Tên người thực hiện: Nêu được tên người hoặc nhóm người thực hiện.
- Mục đích: Nêu được mục đích của hoạt động tìm hiểu.
- Mẫu vật, dụng cụ và phương pháp: Mô tả được đầy đủ, chi tiết về phương pháp, thiết bị và
vật liệu đã dùng.
- Kết quả và thảo luận: Thể hiện được quá trình và kết quả tìm hiểu bằng chữ viết, hình vẽ, sơ
đồ, biểu bằng,…giải thích được ý nghĩa của kết quả và gợi ý cho các vấn đề cần tìm hiểu tiếp
theo.
- Kết luận: Phát biểu được các kết luận quan trọng nhất phù hợp với nội dung tìm hiểu.

- Nhiệm vụ 1: Thảo luận nhóm 4 (5 - 7 phút) dựa vào
Bước 5 trong các bước vừa học ở trên trả lời câu hỏi 1 trang
6: Em hãy viết báo cáo tìm hiểu sự nảy mầm của hạt đỗ
trong tự nhiên (được trình bày ở trên)?

Biểu điểm chấm sản phẩm nhiệm vụ 1.
STT
1

Nội dung
Mẫu báo cáo

Yêu cầu
Đầy đủ nội dung theo tiến trình

2

Tên báo cáo

Thể hiện được nội dng cốt lõi của vấn đề tìm hiểu.

1

3

Tên người thực hiện

Nêu được tên người hoặc nhóm người thực hiện.

1

4

Mục đích

Nêu được mục đích của hoạt động tìm hiểu.

1

5

Mẫu vật, dụng cụ và
phương pháp

Mô tả được đầy đủ, chi tiết về phương pháp, thiết
bị và vật liệu đã dùng.

2

Kết quả và thảo luận

Thể hiện được quá trình và kết quả tìm hiểu bằng
chữ viết, hình vẽ, sơ đồ, biểu bằng,…giải thích
được ý nghĩa của kết quả và gợi ý cho các vấn đề
cần tìm hiểu tiếp theo

2

Phát biểu được các kết luận quan trọng nhất phù
hợp với nội dung tìm hiểu.

2

6

7

Kết luận

Điểm
1

Tình huống
Để tìm hiểu ánh sáng ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển của
cây non, một nhóm học sinh làm thí nghiệm sau:
Trồng 10 hạt đỗ có hình dạng, kích thước gần giống nhau vào 10
khay(chậu) chứa cùng một lượng đất như nhau. Để 5 chậu ở nơi không có
ánh nắng mặt trời, 5 khay(chậu) nơi có ánh nắng mặt trời. Giữ ẩm đất.
Khi cây mọc, đo chiều cao của cây mỗi ngày.
Kết quả thí nghiệm đã khẳng định giả thuyết đặt ra là đúng: cây non
ở nơi có đủ ánh sáng mặt trời phát triển tốt hơn ở nơi thiếu ánh sáng mặt
trời.

Nhiệm vụ 2:
1) Thí nghiệm này thuộc bước nào trong tiến trình tìm hiểu của
nhóm học sinh?
2) Thảo luận để đề xuất nội dung các bước của tiến trình tìm hiểu
này.
3) Thực hiện thí nghiệm tại nhà.
1) Thí nghiệm này thuộc bước kiểm tra giả thiết.
2) Nội dung các bước của tiến trình:

Nhiệm vụ 2:
1) Thí nghiệm này thuộc bước nào trong tiến trình tìm hiểu của nhóm học sinh?
2) Thảo luận để đề xuất nội dung các bước của tiến trình tìm hiểu này.
3) Thực hiện thí nghiệm tại nhà.
2) Nội dung các bước của tiến trình:
- Bước 1: Quan sát, đặt câu hỏi: Có phải cây non mọc ở nơi đủ ánh sáng mặt trời phát
triển tốt hơn cây non mọc ở nơi thiếu ánh sáng mặt trời không?
- Bước 2: Xây dựng giả thiết: cây non mọc ở nơi đủ ánh sáng mặt trời phát triển tốt hơn
cây non mọc ở nơi thiếu ánh sáng mặt trời .
- Bước 3: Kiểm tra giả thiết: trồng 10 hạt đỗ vào 10 chậu như mô tả ở trang 6 SGK.
- Bước 4: Phân tích kết quả: Từ chiều cao, cân nặng…của 10 cây, kết luận giả thiết này
là đúng.

BÀI MỞ ĐẦU: PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ NĂNG
TRONG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
1. PHƯƠNG PHÁP TÌM HIỂU TỰ NHIÊN:
- Bước 1: Quan sát, đặt câu hỏi.
- Bước 2: Xây dựng giả thuyết
- Bước 3: Kiểm tra giả thuyết
- Bước 4: Phân tích kết quả
- Bước 5: Viết, trình bày báo cáo:
+ Tên báo cáo.
+ Tên người thực hiện
+ Mục đích
+ Mẫu vật, dụng cụ, phương pháp
+ Kết quả và thảo luận
+ Kết luận
2. CÁC KĨ NĂNG TRONG TIẾN TRÌNH TÌM HIỂU TỰ NHIÊN:
- Kĩ năng quan sát

1. Kĩ năng quan sát: Sử dụng các giác quan để thu thập thông tin về sự vật
hoặc hiện tượng.

BÀI MỞ ĐẦU: PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ NĂNG
TRONG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
1. PHƯƠNG PHÁP TÌM HIỂU TỰ NHIÊN:
- Bước 1: Quan sát, đặt câu hỏi.
- Bước 2: Xây dựng giả thuyết
- Bước 3: Kiểm tra giả thuyết
- Bước 4: Phân tích kết quả
- Bước 5: Viết, trình bày báo cáo:
+ Tên báo cáo.
+ Tên người thực hiện
+ Mục đích
+ Mẫu vật, dụng cụ, phương pháp
+ Kết quả và thảo luận
+ Kết luận
2. CÁC KĨ NĂNG TRONG TIẾN TRÌNH TÌM HIỂU TỰ NHIÊN:
- Kĩ năng quan sát.
- Kỹ năng phân loại.

Kĩ năng phân loại: Phân nhóm hoặc sắp xếp các sự vật, hiện tượng thành
các loại dựa trên thuộc tính hoặc tiêu chí

2. Kĩ năng phân loại

BÀI MỞ ĐẦU: PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ NĂNG
TRONG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
1. PHƯƠNG PHÁP TÌM HIỂU TỰ NHIÊN:
- Bước 1: Quan sát, đặt câu hỏi.
- Bước 2: Xây dựng giả thuyết
- Bước 3: Kiểm tra giả thuyết
- Bước 4: Phân tích kết quả
- Bước 5: Viết, trình bày báo cáo:
+ Tên báo cáo.
+ Tên người thực hiện
+ Mục đích
+ Mẫu vật, dụng cụ, phương pháp
+ Kết quả và thảo luận
+ Kết luận
2. CÁC KĨ NĂNG TRONG TIẾN TRÌNH TÌM HIỂU TỰ NHIÊN:
- Kĩ năng quan sát.
- Kĩ năng phân loại.
- Kĩ năng đo.

Kĩ năng đo: Sử dụng dụng cụ đo như thước, cân, nhiệt kế…để mô tả kích
thước, khối lượng, nhiệt độ,…của một vật.

BÀI MỞ ĐẦU: PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ NĂNG
TRONG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
1. PHƯƠNG PHÁP TÌM HIỂU TỰ NHIÊN:
- Bước 1: Quan sát, đặt câu hỏi.
- Bước 2: Xây dựng giả thuyết
- Bước 3: Kiểm tra giả thuyết
- Bước 4: Phân tích kết quả
- Bước 5: Viết, trình bày báo cáo:
+ Tên báo cáo.
+ Tên người thực hiện
+ Mục đích + Mẫu vật, dụng cụ, phương pháp
+ Kết quả và thảo luận
+ Kết luận
2. CÁC KĨ NĂNG TRONG TIẾN TRÌNH TÌM HIỂU TỰ NHIÊN:
- Kĩ năng quan sát.
- Kĩ năng phân loại.
- Kĩ năng đo.
- Kĩ năng dự đoán.

Kỹ năng dự đoán: Nêu kết quả của một sự kiện trong tương lai dựa trên
một mẫu vật bằng chứng.

BÀI MỞ ĐẦU: PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ NĂNG
TRONG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN

1. PHƯƠNG PHÁP TÌM HIỂU TỰ NHIÊN:
- Bước 1: Quan sát, đặt câu hỏi.
- Bước 2: Xây dựng giả thuyết
- Bước 3: Kiểm tra giả thuyết
- Bước 4: Phân tích kết quả
- Bước 5: Viết, trình bày báo cáo:
+ Tên báo cáo.
+ Tên người thực hiện
+ Mục đích + Mẫu vật, dụng cụ, phương pháp
+ Kết quả và thảo luận
+ Kết luận
2. CÁC KĨ NĂNG TRONG TIẾN TRÌNH TÌM HIỂU TỰ NHIÊN:
- Kĩ năng quan sát.
- Kĩ năng phân loại.
- Kĩ năng đo.
- Kĩ năng dự đoán.
- Kĩ năng liên hệ.

Nhiệm vụ 3:
Em đã dùng những kĩ năng nào ở
mỗi bước trong tiến trình tìm
hiểu sự nảy mầm của hạt đỗ ở
phần 1?

Kỹ năng quan sát: Bằng quan sát của mình em
thấy rằng sự phát triển của cây trong điều kiện
Nhiệm vụ 4:
ánh sáng khác nhau là không giống nhau.
- Làm thí nghiệm trồng 10 hạt đỗ Kỹ năng phân loại: Phân loại nơi nhiều ánh
vào 10 chậu đất như mô tả ở sáng, ít ánh sáng
phần 1
Kỹ năng dự đoán: dự đoán cây sẽ phát triển
- Trong thí nghiệm này, em đã sử tốt hơn ở nơi có đủ ánh sáng.
sụng các kĩ năng như thế nào? Kỹ năng đo: để kiểm tra dự đoán của mình các
em phải tiến hành đo chiều cao, cân nặng của
cây...
Kỹ năng liên hệ: Liên hệ với hiểu biết của
mình, em nhận thấy các cây trong thiên nhiên
khi mọc ở nơi thiếu sáng thường kém phát triển
hơn nơi có đủ ánh sáng.

BÀI MỞ ĐẦU: PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ NĂNG
TRONG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
1. PHƯƠNG PHÁP TÌM HIỂU TỰ NHIÊN:
- Bước 1: Quan sát, đặt câu hỏi.
- Bước 2: Xây dựng giả thuyết
- Bước 3: Kiểm tra giả thuyết
- Bước 4: Phân tích kết quả
- Bước 5: Viết, trình bày báo cáo:
+ Tên báo cáo.
+ Tên người thực hiện
+ Mục đích + Mẫu vật, dụng cụ, phương pháp
+ Kết quả và thảo luận
+ Kết luận
2. CÁC KĨ NĂNG TRONG TIẾN TRÌNH TÌM HIỂU TỰ NHIÊN:
- Kĩ năng quan sát.
- Kĩ năng phân loại.
- Kĩ năng đo.
- Kĩ năng dự đoán.
- Kĩ năng liên hệ.
3. MỘT SỐ DỤNG CỤ ĐO:

BÀI MỞ ĐẦU: PHƯƠNG PHÁP VÀ KỸ NĂNG
TRONG HỌC TẬP MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
1. PHƯƠNG PHÁP TÌM HIỂU TỰ NHIÊN:
2. CÁC KĨ NĂNG TRONG TIẾN TRÌNH TÌM HIỂU TỰ NHIÊN:
3. MỘT SỐ DỤNG CỤ ĐO:
- Đồng hồ đo thời gian hiện số.
- Cổng quang điện.

Thực hiện các nhiệm vụ sau.

1

Cá nhân học sinh đọc toàn bộ thông tin sách giáo khoa về
đồng hồ đo thời gian hiện số, cổng quang điện và thí nghiệm
đo thời gian chuyển động của xe giữa 2 vị trí.
* Thời gian: 2p

2

Thực hiện các nhiệm vụ sau.

Trao đổi cặp đôi để xác định cấu tạo của cổng quang điện và
đồng hồ đo thời gian hiện số theo hình.
* Thời gian: 3p

Thực hiện các nhiệm vụ sau.

3

Trao đổi nhóm để thuyết trình về cách đo trong thí nghiệm
theo hình.
Thực hành thí nghiệm đo với dụng cụ trong phòng thực hành.

LUYỆN TẬP
Bài 1: Chọn đáp án đúng nhất.
Phương pháp tìm hiểu tự nhiên được thực hiện qua các bước:
(1) Xây dựng giả thuyết;
(2) Viết, trình bày báo cáo;
(3) Kiểm tra giả thuyết;
(4) Quan sát và đặt câu hỏi nghiên cứu;
(5) Phân tích kết quả.
Em hãy sắp xếp các bước trên cho đúng thứ tự của phương pháp tìm hiểu tự nhiên.
A. (1); (2); (3); (4); (5).
B. (5); (4); (3); (2); (1).
C. (4); (1); (3); (5); (2).

C. (3); (4); (1); (5); (2).

Bài 2. Bạn Lan thấy rằng việc nảy mầm từ hạt đậu xanh và hạt đậu đen là
khác nhau. Theo em, bạn Lan cần thực hiện các kĩ năng nào để tìm hiểu sự
giống và khác nhau của hai loại hạt đậu nói trên?

Bài 3. Nối các thông tin ở cột A và cột B cho phù hợp.
A. Các bước

Đáp án

B. Nội dung các bước

Bước 1: Quan sát, đặt
câu hỏi

B1 - a

a. Là bước đầu tiên để nhận ra tình huống có vấn đề.
Qua đó em đặt câu hỏi về vấn đề cần tìm hiểu

Bước 2: Xây dựng giả
thuyết

B2 - d

b. Làm thí nghiệm để chứng minh dự đoán đã đề ra

Bước 3: Kiểm tra giả
thuyết
Bước 4: Phân tích kết
quả

Bước 5: Viết, trình bày
báo cáo

B3 - b

c. Sử dụng ngôn ngữ, hình vẽ, sơ đồ, biểu bảng để
biểu đạt quá trình và kết quả tìm hiểu tự nhiên

B4 - e

d. Dựa trên hiểu biết của mình và qua phân tích kết
quả quan sát, em đưa ra được dự đoán, tức là giả
thuyết để trả lờ cho câu hỏi đã được đặt ra ở bước
trước đó

B1 - c

e. Thực hiện các phép tính cần thiết, lập bảng, xây
dựng biểu đồ… => Rút ra kết luận: Giả thuyết được
chấp nhận hay bị bác bỏ

VẬN DỤNG
Thực hiện các nhiệm vụ sau.
1 - Mỗi học sinh đề xuất một đề tài để nghiên cứu báo cáo lại
cho tổ trưởng.
2 - Tổ trưởng tập hợp danh sách của tổ để báo cáo.
3 - Nhóm học sinh có cùng đề tài thảo luận đề xuất các bước
tiến hành và dự kiến nội dung báo cáo.

HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ VÀ CHUẨN BỊ BÀI TIẾP THEO
- Học bài
- Hoàn thành các bài tập trong sách bài tập.
- Hoàn thiện thí nghiệm và nội dung của hoạt động 2.2.
- Hoàn thiện báo cáo phần vận dụng.
- Nghiên cứu trước bài 1 – phần I: Nguyên tử.