Ngữ văn 7
KHỞI ĐỘNG
Những bức tranh sau minh họa cho bài ca dao nào? Hãy đọc thuộc lòng bài ca dao ấy và nêu những đặc sắc nghệ thuật và ý nghĩa nội dung của bài ca dao.
Thành Hà Nội
Thành Hà Nội
Sông Lục Đầu
Sông thương
Núi Đức Thánh Tản
Đền Sòng
Thành tiên xây
Tiết 17 : Những câu hát than thân
I. Tìm hiểu chung
1. Đọc
Bài 2: (Sgk), Bài 1,3 (H/s tự đọc)
2. Thương thay thân phận con tằm,
Kiếm ăn được mấy phải nằm nhả tơ.
Thương thay lũ kiến li ti,
Kiếm ăn được mấy phải đi tìm mồi.
Thương thay hạc lánh đường mây,
Chim bay mỏi cánh biết ngày nào thôi.
Thương thay con cuốc giữa trời,
Dầu kêu ra máu có người nào nghe.
2. Giải thích từ khó
3. Nhan đề : “Những câu hát than thân”
Bài 2: Nói về thân phận con tằm, kiến, hạc, cuốc
Nói về những thân phận bé mọn, cay đắng trong xã hội
Những câu hát than thân: mượn chuyện con vật nhỏ bé để giãi bày nỗi chua xót cay đắng cho cuộc đời khổ cực của những kiếp người bé mọn trong xã hội cũ
Tiết 1 : Những câu hát than thân
. Bài ca 2
Em hiểu cụm từ “Thương thay” như thế nào?
“Thương thay” là tiếng than biểu hiện sự thương cảm, xót xa ở mức độ cao.
Từ “thương thay” được lặp lại mấy lần? Nêu tác dụng?
bốn lần càng tô đậm mối thương cảm xót xa cho cuộc đời cay đắng nhiều bề.
Thảo luận nhóm
Tìm những hình ảnh ẩn dụ trong bài ca dao và nêu ý nghĩa của nó?
Con tằm
Con kiến
Con hạc
Con cuốc
I. Tìm hiểu chung
II. Tìm hiểu nội dung
Tiết 13 : Những câu hát than thân
2. Bài ca 2
- Bài ca dao là lời của người lao động thương cho thân phận những người khốn khổ và cũng là của chính mình trong xã hội cũ
HÌNH ẢNH ẨN DỤ
Con cò
Con kiến
Con hạc
Con cuốc
thương cho thân phận suốt đời bị kẻ khác bòn rút sức lực
thương cho thân phận thấp cổ bộ họng, có nỗi khổ đau oan trỏi không được lẽ công bằng nào soi tỏ
thương cho cuộc đời phiêu bạt,lận đận và những cố gắng vô vọng của người lao động
thương cho nỗi khổ của những thân phận nhỏ nhoi suốt đời xuôi ngược vất vả làm lụng mà vẫn nghèo khú
- Tố cáo xã hội phong kiến đã đẩy con người vào muôn vàn nỗi khổ đau, oan trái
I. Đọc và tìm hiểu chung
II. Tìm hiểu nội dung
Tại sao trong bài ca dao,người nông dân thời xưa thường mượn hình ảnh con vật như Tằm, Kiến, Hạc, Cuốc để diễn tả cuộc đời,số phận của mình?
Vì các con vật đó có nhiều đặc điểm giống cuộc đời, phẩm chất người nông dân chịu khó vất vả kiếm sống.
. Bài ca 2
Tiết 17 : Những câu hát than thân




























































III. Ý nghĩa văn bản
Những câu hát than thân có số lượng lớn và rất tiêu biểu trong kho tàng ca dao, dân ca Việt Nam. Những câu hát đó thường dùng các sự vật, con vật gần gũi, nhỏ bé, đáng thương làm hình ảnh biểu tượng, ẩn dụ, so sánh để diễn tả tâm trạng, thân phận con người. Ngoài ý nghĩa “ than thân”, đồng cảm với cuộc đời đau khổ, đắng cay của người lao động, những câu hát này còn có ý nghĩa phản kháng, tố cáo xã hội phong kiến
. Bài ca 2
- Bài ca dao là lời của người lao động thương cho thân phận những người khốn khổ và cũng là của chính mình trong xã hội cũ
I. Tìm hiểu chung
II. Tìm hiểu nội dung
Tìm hiểu chung
1.Đọc bài 1
Con cò lặn lội bờ ao
Hỡi cô yếm đào lấy chú tôi chăng?
Chú tôi hay tửu hay tăm
Hay nước chè đặc, hay nằm ngủ trưa
Ngày thì ước những ngày mưa
Đêm thì ước những đêm thừa trống canh
TIẾT 18: NHỮNG CÂU HÁT CHÂM BIẾM

* Khái niệm
Những câu hát châm biếm là gì?
Những câu hát châm biếm là những câu hát phơi bày các sự việc mâu thuẫn, phê phán thói hư tật xấu của hạng người và sự việc đáng cười trong xã hội.

II. Tìm Hiểu chi tiết
1. Đọc : Bài 1 (sgk)
“ Cái cò lặn lội bờ ao
Hỡi cô yếm đào lấy chú tôi chăng?
Chú tôi hay tửu hay tăm,
Hay nước chè đặc, hay nằm ngủ trưa.
Ngày thì ước những ngày mưa,
Đêm thì ước những đêm thừa trống canh.”

bài ca dao là lời của ai, nói về ai?
- Là lời của người cháu, giới thiệu về người chú
I. Tìm hiểu chung
1. Đọc
2. Giải thích từ khó
- Yếm đào, tửu, tăm, trống canh (SGK)
2. Thể thơ: Lục bát
3. Chủ đề:
Theo em, thế nào là châm biếm? Vậy những câu hát châm biếm được cất lên nhằm mục đích phê phán điều gì?
Phê phán những thói hư, tật xấu, những hạng người và hiện tượng đáng cười trong đời sống xã hội
Bài ca dao 1, nhân vật được nhắc đến trong bài ca dao là ai? Đâu là nhân vật chính mà chúng ta cần quan tâm?
- Nhân vật chú tôi được hiện lên qua những hình ảnh:
Chân dung “chú tôi” được hiện lên qua lời giới thiệu của người cháu như thế nào?
+ Hay tửu, hay tăm -> nát rượu
+ Hay nước chè đặc -> nghiện chè
+ Hay nằm ngủ trưa -> thích ngủ
- ước muốn
+ ước mưa
-> Để khỏi phải đi làm
+ ước những đêm thừa trống canh
-> Để được ngủ nhiều hơn.
?/Để khắc họa thành công hình ảnh của nhân vật chú tôi với những thói quen xấu. Em hãy cho biết bài ca dao trên sử dụng nghệ thuật gì?
- Nhân vật chú tôi được hiện lên qua những hình ảnh:
Hay tửu, hay tăm -> Nát rượu
Hay nước chè đặc -> Nghiện chè
Hay nằm ngủ trưa -> Thích ngủ
Ngày thì ước những ngày mưa
-> Để khỏi phải đi làm
Đêm thì ước những đêm thừa trống canh
-> Để được ngủ nhiều hơn.
*Biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong bài:
- Nghệ thuật đối lập: Cô yếm đào >- sử dụng điệp từ “ hay” -> Bản chất lười của n/vật chú tôi.
=> Giễu cợt, mỉa mai những kẻ nghiện chè, nát rượu lười biếng, lại đòi cao sang, sung sướng
1. Giàu đâu những kẻ ngủ trưa
Sang đâu những kẻ say sưa tối ngày
2. Ăn no rồi lại nằm khoèo
Nghe giục trống chèo bế bụng đi xem
3. Đời người có một gang tay
Ai hay ngủ ngày còn một nửa gang.
4. Bà già đi chợ cầu Đông …


*Sưu tầm một số bài ca dao có ND châm biếm
Dặn dò học sinh chuẩn bị tiết học tiếp theo
- Học thuộc lòng, nắm nội dung và nghệ thuật của hai bài ca dao.
- Cảm nhận của em về một bài ca dao châm biếm mà em thích.
- Chuẩn bị bài: Đại từ