NGỮ VĂN 9A
GV: Nguyễn Thị Minh Loan
TIẾT 40, 41

THƠ VỀ TIỂU ĐỘI
XE KHÔNG KÍNH
Xe vận tải ở đường Trường Sơn thời kì kháng chiến chống Mĩ
Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước
Mà lòng phơi phới dậy tương lai
(Phạm Tiến Duật)
I. Tìm hi?u chung
1. Tác giả
Phạm Tiến Duật (1941 - 2007)
- Phạm Tiến Duật( 1941-2007) Quê ở Phú Thọ
- Ông tuộc lớp nhà thơ trẻ trưởng thành trong thời kì K/chiến chống Mĩ.
TP tiêu biểu:
- Tr­ường Sơn Đông -
trường Sơn Tây
- Lửa đèn
- Gửi em cô thanh niên
xung phong
- Bài thơ về tiểu đội xe
không kính.
-Thơ ông thường viết về những người lính lái xe và các cô thanh niên xung phong trong kháng chiến chống Mỹ với giọng điệu trẻ trung, sôi nổi, tinh nghịch, sâu sắc.
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
2. Tác phẩm
Hoàn cảnh ra đời: 1969 – cuộc kháng chiến chống Mỹ đang vô cùng ác liệt
Xuất xứ: In trong tập “Vầng trăng- quầng lửa”
Thể thơ: Tự do
Đề tài: Người lính và chiến tranh
Nội dung : Ca ngợi tư thế hiên ngang, tinh thần lạc quan, dũng cảm của những chiến sĩ lái xe Trường Sơn thời kì kháng chiến chống Mĩ.
Nhan đề
Nhan đề dài, mới lạ, độc đáo, tưởng như thừa hai chữ “ Bài thơ”
Nhan đề gồm hai vế: BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
+ Tiểu đội xe không kính: hình ảnh quen thuộc trong chiến tranh, nhưng chỉ có nhà thơ PTD mới đưa được hình ảnh này vào thơ ca  sự sáng tạo của nhà thơ trong việc tô đậm hiện thực khốc liệt của chiến tranh
+ Bài thơ: Là muốn nói đến chất thơ, chất lãng mạn, tình cảm, cảm xúc
Cả nhan đề có ý nghĩa: Khai thác chất thơ vút lên từ hiện thực chiến tranh khốc liệt. Chất thơ đó là tâm hồn lạc quan, yêu đời, tư thế ung dung, hiên ngang của những chiến sĩ lái xe Trường Sơn
Nhan đề đã góp phần thể hiện tư tưởng, chủ đề của tác phẩm: ca ngợi những chiến sĩ lái xe Trường Sơn với tâm hồn lạc quan, trẻ trung, hiên ngang, dũng cảm vượt lên trên khó khăn, gian khổ.


Bài thơ
về tiểu đội xe không kính
... Bài thơ không phải chỉ viết về những chiếc xe không kính, viết về hiện thực khốc liệt của chiến tranh mà chủ yếu khai thác chất thơ vút lên từ hiện thực ấy, chất thơ của tuổi trẻ Việt Nam vượt lên những khắc nghiệt của chiến tranh.
(Phạm Tiến Duật)
Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi
Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa
Mưa ngừng, gió lùa mau khô thôi.
Những chiếc xe từ trong bom rơi
Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.
Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời
Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm.
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
Bài thơ
về tiểu đội xe không kính
Hình ảnh
những chiếc xe
không kính
Hình ảnh những
người lính lái xe
Bố cục: Mạch cảm xúc triển khai theo hình tượng thơ.
TIẾT 42

BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Hãy chỉ ra những nét độc đáo về Tp
Bài thơ về tiểu đội xe không kính mà em đã cảm nhận được từ tiết 40?
- NHAN ĐỀ DÀI, CÓ CẢM GIÁC NHƯ THỪA
MẠCH CẢM XÚC TRIỂN KHAI THEO HÌNH TƯỢNG THƠ
Hình ảnh những chiếc xe không kính
Hình ảnh người lính lái xe
II. Tìm hiểu chi tiết:
1. Hình ảnh những chiếc xe không kính
BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Những chiếc xe độc đáo, mang đầy thương tích mà vẫn bon bon hướng ra tiền tuyến, bất chấp mưa bom, bão đạn của quân thù.

Điệp từ “không”, động từ mạnh “bom giật,bom rung”.
=> Lí giải rõ nguyên nhân kính vỡ là do sự tàn phá của bom đạn kẻ thù khiến những chiếc xe trở nên độc đáo như vậy .
…“Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,”
 Bút pháp tả thực kết hợp biện pháp điệp ngữ, liệt kê, giọng điệu thản nhiên, lời thơ mang tính khẩu ngữ đã giúp người đọc hình dung được thật cụ thể : Hình ảnh những chiếc xe méo mó, biến dạng, đầy thương tích, chỉ còn nguyên động cơ như vừa trải qua một vụ tai nạn thảm khốc gợi lên sự tàn phá khốc liệt của chiến tranh.
“Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi”...
…“Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,”

1. Hình ảnh những chiếc xe không có kính:
Câu thơ như văn xuôi; giọng thản nhiên, như lời ăn tiếng nói khẩu ngữ gây sự chú ý về vẻ khác lạ của chiếc xe: xe không kính
Hình ảnh những chiếc xe không kính xuất hiện trong những câu thơ nào?
Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước
Mà lòng phơi phới dậy tương lai.
(Tố Hữu)

NGỮ VĂN 9A
GV: Nguyễn Thị Minh Loan
Theo em, hình ảnh người lính lái xe trong bài thơ có thể khai thác theo những ý nào? Mỗi ý ấy thể hiện qua những câu thơ, khổ thơ nào?
Tư thế hiên ngang, dũng cảm coi thường hiểm nguy ( K1,2)
Tinh thần lạc quan, coi khó khăn là cơ hội thử thách chí làm trai ( K3,4)
Sống trong tình đồng chí, đồng đội keo sơn gắn bó ( K5,6)
Có lí tưởng chiến đấu vì miền Nam ruột thịt ( K7)
2. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:
a. Tư thế của người lính lái xe.
Ung dung buồng lái ta ngồi ,
Nhìn đất , nhìn trời , nhìn thẳng .

Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng
Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim
Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa như ùa vào buồng lái

NT: Đảo ngữ phụ ngữ của động từ “ngồi”“ung dung” đưa lên trước, kết hợp với điệp từ “nhìn” lặp lại 5 lần
ND: Nhấn mạnh tư thế hiên ngang, phong thái đường hoàng, chủ động của người lính lái xe trong mọi hoàn cảnh.
Người lính thể hiện tư thế dũng cảm, hiên ngang khi điều khiển những chiếc xe không kính giữa không gian mưa bom, bão đạn của kẻ thù. Họ đã biến khó khăn, gian khổ thành cơ hội để thưởng ngoạn cảnh sắc dọc đường hành quân.



Thấy sao trời và đột ngột cánh chim
Như sa, như ùa vào buồng lái
Sao trời, cánh chim là những hình ảnh thiên nhiên thi vị trên con đường hành quân khốc liệt. Nhờ những chiếc xe không kính, con người giao cảm trực tiếp với thiên nhiên. Cuộc hành quân gian khổ và chất đầy hiểm nguy nhưng người đọc có cảm giác như người lính đang trong chuyến du lịch với những trải nghiệm đầy thú vị.
Em ấn tượng nhất với hình ảnh thơ nào trong những cảnh sắc mà người lính “thấy” khi điều khiển những chiecs xe không kính?
Khổ thơ cho thấy tình yêu thiên nhiên, tâm hồn trẻ trung, lãng mạn của những chiến sĩ lái xe Trường Sơn. Thiên nhiên và con người giao hòa, là những người bạn đồng hành thân thiết trên con đường ra trận.
Không có kính , ừ thì có bụi , Bụi phun tóc trắng như người già Chưa cần rửa , phì phèo châm điếu thuốc.
Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha .

Không có kính , ừ thì ướt áo Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời Chưa cần thay , lái trăm cây số nữa Mưa ngừng , gió lùa khô mau thôi
2. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:
a. Tư thế hiên ngang, dũng cảm
b. Tinh thần lạc quan, yêu đời
Hiện thực gian khổ
Không có kính, ừ thì có bụi
Bụi phun tóc trắng như người già
Không có kính, ừ thì ướt áo
Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời
NT: + Biện pháp điệp cấu trúc câu “ Không có kính, ừ thì …”
+ Lối nói khẩu ngữ- “ Ừ” thành phần gọi đáp, kết hợp với “ Thì” quan hệ từ trong văn cảnh lại là trợ từ nhấn mạnh thái độ đồng ý một cách thoải mái, ngang tàng, bất chấp, thậm chí thách thức mọi khó khăn, gian khổ.
+ Các động từ mạnh : Phun, tuôn, xối, từ láy tượng thanh: Ha ha
+ BPTT so sánh: như người già, như ngoài trời
Hậu quả những chiếc xe không kính gây ra: Bụi phun tóc trắng như người già…Mưa tuôn, mưa xối như ngòi trời…
Những câu thơ trên đã khắc họa hiện thực gian khổ của chiến tranh, khắc nghiệt khi điều khiển những chiếc xe không kính : Người lính phải đối mặt với bụi làm biến đổi ghê gớm từ những chàng trai trẻ đã biến thành “ Người già” ( Bụi Trường Sơn mờ trong lửa đạn), đối mặt với những cơn mưa rừng.
Thể hiện tinh thần lạc quan, dũng cảm: Họ biết cười trước khó khăn, coi khó khăn là cơ hội để tôi luyện, thử thách chí làm trai.

Các hình ảnh thơ “ Bụi phun tóc trắng như người già”, “Chưa cần rửa phì phèo châm điếu thuốc” nói lên chất lính tinh nghịch, trẻ trung, tếu táo của những chàng lính trẻ mới chỉ mười tám, đôi mươi. Từ láy tượng hình “phì phèo” cho thấy dáng điệu ngạo nghễ, đứng cao hơn hiện thực của những chiến sĩ lái xe
“Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha”, đó là tiếng cười lạc quan của tuổi trẻ. Tiếng cười ha ha át đi tiếng bom đạn ngày đêm gầm rú trên bầu trời. Đó là tiếng cười hồn nhiên, yêu đời, xua đi mọi căng thẳng, khốc liệt của chiến tranh. Tiếng cười đó khiến tâm hồn con người trở nên nhẹ nhõm, vui tươi.
Những chiếc xe từ trong bom rơi Đã về đây họp thành tiểu đội
Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới
Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi

Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi , lại đi trời xanh thêm

2. Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:
a. Tư thế hiên ngang
b. Tinhthần lạc quan
c. Tình đồng đội keo sơn, gắn bó.
- Đến đây là cả một tiểu đội xe không kính tụ họp. Những chiếc xe từ trong mưa bom bão đạn của kẻ thù.
- Chính những chiếc xe không kính người lính dễ dàng trao nhau tình đồng chí, đồng đội bằng cái bắt tay qua ô kính vỡ: Cái bắt tay thấm đẫm tình người. Cái bắt tay là niềm vui hội ngộ, là niềm hạnh phúc bởi sụ sống đang nở hoa trên sự hủy diệt, chết chóc do quân thù gây ra.
- Bếp Hoàng Cầm: loại bếp dã chiến, có công dụng làm tan loãng khói bếp tỏa ra khi nấu ăn nhằm tránh bị máy bay địch phát hiện từ trên cao. Bếp mang tên người chế tạo ra nó – người anh hùng nuôi quân Hoàng Cầm.
Định nghĩa về gia đình của những chiến sĩ lái xe hết sức cảm động. Họ ăn với nhau một bữa cơm, cùng chung bát đũa, thế là đã đủ trở thành gia đình của nhau. Đó là một thứ tình cảm gắ n bó hết sức tự nhiên, mộc mạc, giản dị mà sâu sắc.
Bếp lửa là tín hiệu gọi họ về sum họp trong bữa cơm giữa rừng, chính bữa cơm ấy đã kết tình đồng đội là tình gia đình ruột thịt.
Võng mắc chông chênh đường xe chạy
Lại đi, lại đi trời xanh thêm
- Từ láy “ Chông Chênh” Gợi vị trí cao, không chắc chắn. H/ảnh những chiếc võng móc tạm vào những cái cây bên đường- Đây là một nét đặc trưng trong nhịp sinh hoạt thời chiến. Đó cũng là những giấc ngủ tạm bợ nhưng vô cùng quý giá giữa rừng sau chặng đường hành quân gian khổ.
- Điệp ngữ “Lại đi”, hình ảnh ẩn dụ “ Trời Xanh”
+ Điệp ngữ “Lại đi” lặp đi lặp lại 2 lần như lời giục giã, thôi thúc bước chân người lính lên đường.
+ Hình ảnh ẩn dụ “ Trời Xanh”: Bầu trời hòa bình, bầu trời tự do. Một nghich gần đến tiền tuyến miền Nam, cuộc chiến càng ác liệt nhưng bầu trời lại xanh thêm. Càng gần đến tiền tuyến miền Nam cũng là gần đến ngày đất nước thống nhất, non sông liền một dải.
d. Có ý chí chiến đấu vì miền Nam ruột thịt
Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
- Nghệ thuật liệt kê kết hợp với điệp ngữ “không” đã nhấn mạnh hình ảnh chiếc xe mỗi lúc một hỏng hóc, biến dạng nhiều hơn, khó khăn chồng chất khó khăn, gian khổ chất chồng gian khổ. Hiện thực chiến tranh khốc liệt được phơi bày thật rõ ràng, cụ thể qua hình ảnh những chiếc xe méo mó, thảm hại.
BPTT hoán dụ, ẩn dụ
N/thuật dùng dùng từ : Vẫn, Chỉ
Kết cấu câu : Dấu ( :) ngắt dòng
Vẫn: Hiễn tại tiếp diễn: Những chiếc xe chỉ còn nguyên động cơ vẫn bon bon hưỡng ra tiền tuyến
Chỉ: Trợ từ nhấn mạnh số ít: Rất nhiều thứ không có: Không kính, không mui, không đèn- Cái cần là Trái tim
Kết cấu đối lập, tương phản





Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim.
BPTT hoán dụ “ Trái tim” – Lấy bộ phận chỉ toàn thể-.Lấy trái tim chỉ người lính lái xe.
Trái tim mang cả ý nghĩa ẩn dụ: Đó bầu nhiệt huyết của tuổi trẻ. Trái tìm nông nàn yêu thương đồng bào miền Nam đang rên xiết dưới ách đô hộ của đế quốc Mĩ. Chính vì thế, trong đêm tối, lái những chiếc xe không kính, không mui, không cả đèn mà vẫn bon bon hướng ra tiền tuyến- Bởi người lính lái xe bằng cả trái tim- “Những Trái tim cầm lái”




><
Thủ pháp đối lập, tương phản
Không có kính, đèn, mui, thùng xe xước
Thiếu thốn về vật chất
Sức hủy diệt ghê gớm của chiến tranh
Có một trái tim
Giàu có tinh thần
Sức mạnh tinh thần, khí phách hào hùng của dân tộc
Thể hiện lí tưởng cao đẹp và thể hiện tình yêu nước nồng nàn của người lính lái xe , tạo nên một kết thúc bất ngờ, thú vị. Bất giác người đọc liên tưởng đến ý thơ:
Thiếu tất cả nhưng ta giàu dũng khí
Sống chẳng cúi đầu, chết vẫn ung dung.
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước
Chỉ cần trong xe có một trái tim
….Không có kính, rồi xe không có đèn,
Không có mui xe, thùng xe có xước,
Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước
Chỉ cần trong xe có một trái tim
Trợ từ “ Chỉ” nhẫn mạnh cái cần quan trọng nhất
Không vật chất
Có tinh thần
Đối lập
III. TỔNG KẾT
Nội dung
Hình ảnh những
chiếc xe không kính
Nội dung
Hình ảnh những
người chiến sĩ lái xe
Tư thế
dũng cảm
hiên
ngang
Tinh thần
lạc quan
coi khó khăn
là cơ hội
để thử thách
Chí làm trai
Sống trong
tình đồng chí,
đồng đội
Keo sơn,
gắn bó.
Lý tưởng
chiến đấu
vì miền
Nam
Nghệ thuật
Đậm chất hiện
thực, nhiều câu
văn xuôi, giọng
điệu ngang tàng,
tinh nghịch
mang đậm
chất khẩu ngữ.
Hình ảnh
thơ độc đáo
BTVN: VIẾT ĐOẠN VĂN QUY NẠP PHÂN TÍCH VẺ ĐẸP CỦA NGƯỜI LÍNH LÁI XE TRONG KHỔ CUỐI BÀI THƠ.
Bài tập: Qua bài thơ, em hiểu gì về vẻ đẹp tâm hồn của thế hệ những người lính trong kháng chiến chống Mỹ?
Cái có về tinh thần ở đây là trái tim người lính, là sức mạnh Việt Nam. Trái tim ấy sẽ tỏa sáng cho muôn thế hệ sau này ánh sáng rực rỡ của lòng yêu nước, của lí tưởng cứu nước rạng ngời, cao đẹp
Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước
Mà lòng phơi phới dậy tương lai