BÀI 38. BÀI TIẾT VÀ CẤU TẠO HỆ
BÀI TIẾT NƯỚC TIỂU

I. Bài tiết:
Bảng 38. Các sản phẩm thải chủ yếu
và cơ quan thực hiện bài tiết
Sản phẩm thải
chủ yếu
CO2

Cơ quan bài tiết
chủ yếu
Phổi

Nước tiểu
Mồ hôi

Thận
Da

Các sản
phẩm
thải
cần
được
bài
tiết
Hằng
ngày
phẩm
cơ thể
này
thải
doracơ
môi
quan
trường
nào
phát hiện?
sinh
từ đâu?
ngoài
thực
những
sản phẩm nào?

Bài tiết là gì?
CÁC CHẤT CẦN THIẾT CHO TẾ BÀO

TRAO ĐỔI CHẤT CỦA TẾ BÀO
CHẤT CẶN BÃ & DƯ THỪA

CO2

CÁC CHẤT THẢI KHÁC
HÒA TAN TRONG MÁU

PHỔI

THẬN

HÔ HẤP

BÀI TIẾT NƯỚC TIỂU

MÔI TRƯỜNG NGOÀI
HOẠT ĐỘNG BÀI TIẾT

DA
THOÁT MỒ HÔI

I. Bài tiết:
Khi sự bài tiết các sản phẩm thải bị
- Bài tiết: là quá trình lọc và trì trệ bởi một lí do nào đó thì điều
thải ra môi trường ngoài các gì sẽ xảy ra?
chất cặn bã do hoạt động
- Các chất thải (CO2, urê, axit uric,…)
trao đổi chất của tế bào tạo
sẽ bị tích tụ nhiều trong máu làm biến
ra và các chất dư thừa.
đổi các tính chất của môi trường
- Vai trò:
trong cơ thể => Cơ thể bị nhiễm độc.
+ Giúp cơ thể thải chất cặn Bài tiết có vai trò quan trọng như
bã do hoạt động trao đổi thế nào đối với cơ thể sống?
chất của tế bào tạo ra và các
chất dư thừa.
+ Đảm bảo tính ổn định của
môi trường trong cơ thể.

Hoạt động bài tiết nào đóng vai trò quan trọng nhất? Vì sao?
CÁC CHẤT CẦN THIẾT CHO TẾ BÀO

TRAO ĐỔI CHẤT CỦA TẾ BÀO
CHẤT CẶN BÃ & DƯ THỪA

CO2

CÁC CHẤT THẢI KHÁC
HÒA TAN TRONG MÁU

90%
PHỔI

HÔ HẤP

THẬN

BÀI TIẾT NƯỚC TIỂU

MÔI TRƯỜNG NGOÀI
HOẠT ĐỘNG BÀI TIẾT

10%
DA
THOÁT MỒ HÔI

2
1

3
4
5

Hình 38.1A: Các cơ quan
của hệ bài tiết nước tiểu

2Thận trái

Thận phả1i
Ống dẫn nước tiểu
( Niệu quản)3
Bóng đái
4
(Bàng quang)
Ống đái
5
( Niệu đạo)

A. Các cơ quan của hệ bài tiết nước tiểu
Hình 38 - 1. Sơ đồ cấu tạo của hệ bài tiết nước tiểu

I. Bài tiết:
II. Cấu tạo của hệ bài
tiết nước tiểu:
- Hệ bài tiết gồm: Thận,
ống dẫn nước tiểu, bóng
đái, ống đái.

Thận 2
Phải

Th1ận trái

Ống dẫ3n nước ti
Bóng đái
4
( Bàng quang)
5Ống đái

Sơ đồ hệ bài tiết nước tiểu
Chúquan
thích
vào
sơ
cấu
tạo
hệ bài
Cơ
Hãy
Hệ
bài
mô
tiết
tả
nào
vị
nước
quan
trí đồ
tiểu
vàtrọng
hình
gồm
nhất
dạng
những
của
tiếtbài
nước
tiểu?
hệ
của
cơ
quan
thận?
tiếtnào?
nước tiểu? Vì sao?

- Hệ bài tiết gồm: Thận, ống dẫn
nước tiểu, bóng đái, ống đái.

Cơ quan nào của hệ
bài tiết nước tiểu là
quan trọng nhất ?

Hãy xác định vị trí của 2 quả thận?

Mô tả hình dạng của 2 quả thận?

2 Thận trái
1
Thận phải

3
Ống dẫn
nước tiểu
4

Bóng đái
5
Ống đái

H 38.1B:

Hình 38.1A: Các cơ quan hệ bài tiết nước tiểu

2 Phần tủy
1 Phần vỏ
Bể thận 3

Xác định các phần cấu tạo trong của thận ?

Hình 38.1 C. Một đơn vị
chức năng của thận
Một đơn vị chức năng của thận gồm những thành phần
nào?

- Hệ bài tiết gồm: Thận, ống dẫn nước
tiểu, bóng đái, ống đái.
- Mỗi đơn vị chức năng của thận gồm:
+ Phần vỏ: có nang cầu thận và cầu thận,
ống thận.
+ Phần tủy: có ống góp.

Nang cầu thận
và cầu thận

Ống thận

Phần vỏ

Cầu thận

Động
mạch đến

Phần tủy
Nang cầu thận
Động mạch đi

C. Một đơn vị chức năng của thận

D. Nang cầu thận và
cầu thận phóng to

- Hệ bài tiết gồm: Thận, ống dẫn nước
tiểu, bóng đái, ống đái.
- Mỗi đơn vị chức năng của thận gồm:
+ Phần vỏ: có nang cầu thận và cầu
thận, ống thận.
+ Phần tủy: có ống góp.
- Thận gồm 2 quả với khoảng 2 triệu
đơn vị chức năng để lọc máu và hình
thành nước tiểu.

Hình 38.1 B

Hình 38.1 C

Một
vị chức
thậnphần
gồmnào?
những bộ phận nào?
Cấuđơn
tạo của
thậnnăng
gồmcủa
những
-Phần
Phần
Phầnvỏ
vỏ
vỏ,
có
gồm:
phần
chứa
cầu
tủy
bộthận,
phận
và bểnang
nào?
thận.cầu thận, ống thận
Phần
- Phầntủy
tủycó
gồm:
chứa
ống
bộthận
phậnvànào?
ống góp.
- Cầu thận, nang cầu thận và ống thận => 1 đơn vị chức năng.
(Mỗi quả thận có tới 1 triệu đơn vị chức năng)

Bao
caàcấu
u thoâ
thaä
ngđặc
coù
phaä
nn
naø
o?nào?
Nang
caàu có
thaä
n
vôùboä
ibiệt
boä
phaä
naø
o?
Cầu quanh
thận
tạon
như
thế

Hình 38.1 C

Hình 38.1 D

I. Bài tiết:
II. Cấu tạo của hệ bài tiết
nước tiểu:
- Hệ bài tiết gồm: Thận,
ống dẫn nước tiểu, bóng
đái, ống đái.
- Thận gồm 2 quả, mỗi quả Tại sao nói thận là cơ quan quan
có tới 1 triệu đơn vị chức trọng nhất của hệ bài tiết?
năng để lọc máu và hình
thành nước tiểu.

Mỗi đơn vị chức năng của thận
- Mỗi đơn vị chức năng gồm những bộ phận nào?
gồm: Cầu thận, nang cầu
thận và ống thận.

Trong thành phần nước tiểu có những muối vô cơ và hữu cơ như muối
canxi, muối phôtphat, muối urat,…dễ bị kết tinh khi nồng độ của chúng
quá cao và gặp pH thích hợp hoặc gặp những điều kiện đặc biệt khác.
Các tinh thể của chúng có thể làm ngưng trệ quá trình bài tiết nước tiểu
và thậm chí gây đau đớn dữ dội, ảnh hưởng tới sức khoẻ và mọi hoạt
động khác.

Ảnh chụp X quang cho thấy
một viên sỏi ở bể thận phải

Viên sỏi dài 8mm được tạo
bởi các tinh thể canxiphotphat

Viêm thận cấp

Vậy để đảm bảo cho thận làm việc tốt cần phải làm gì?
Hạn chế ăn thức ăn có nhiều chất này; tăng cường uống nước,
không nên nhịn tiểu lâu….

THÀNH TỰU CỦA Y HỌC HIỆN ĐẠI

CHẠY THẬN NHÂN TẠO

GHÉP THẬN

Sản
thải
chủ
yếukhoáng
của cơ thể
do thận
đảmkhác
nhiệm?
Sự phẩm
kết tinh
của
muối
và một
số chất
ở
Sản
phẩm
thải
chủtiểu
yếucócủa
cơ
thểđến
do bệnh
da đảm
nhiệm?
đường
dẫn
nước
thể
dẫn
gì?
Hoạt động thải chất cặn bã, chất độc hại ra khỏi cơ thể?
1

B À
2

3

S Ỏ

I

I

T

I

Ế

T

M Ồ H Ô

I

2

T H Ậ N
4

1

3

N Ư Ớ C T

I

Ể U

4

Viêm cầu thận

THÀNH TỰU CỦA Y HỌC HIỆN ĐẠI

Thận suy

Thận
ghép

Bệnh nhân chạy thận nhân tạo

Ghép thận

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Học bài.
- Trả lời câu hỏi ở SGK.
- Xem bài 39:
“ Bài tiết nước tiểu”