TIẾT 113 – Văn bản BÀN VỀ PHÉP HỌC (Nguyễn Thiếp)
NỘI DUNG KIẾNN THỨC CƠ BẢN
1.Tác giả, tác phẩm
- Thể loại: Tấu
- So sánh các thể văn nghị luận Trung đại: Chiếu, Hịch, Cáo, Tấu.
2. Nội dung, nghệ thuật văn bản
3. Ý nghĩa văn bản
Biên soạn và thực hiện: Ninh Thị Loan, THCS Cẩm Phúc
“Ngọc không mài, không thành đồ vật; người không học, không biết rõ đạo”. Đạo là lẽ đối xử hằng ngày giữa mọi người. Kẻ đi học là học diều ấy.
VÌ sao tác giả lại viết bài tấu? Nước Việt ta, từ khi lập quốc đến giờ, nền chính học đã bị thất truyền. Người ta đua nhau lối học hình thứchòng cầu danh lợi, không biết đến tam cương, ngũ thường. Chúa tâm thường, thần nịnh hót. NƯớc mất nhà tan đều do những điều tệ hại ấy.
Câu hỏi kiểm tra bài cũ:
Đọc thuộc lòng đoạn trích nước Đại Việt ta? Để xác định độc lập chủ quyền của dân tộc, tác giả dựa vào những yếu tố căn bản nào?
- Nền văn hiến lâu đời;
Cương vực lãnh thổ;
Phong tục tập quán;
Lịch sử riêng;
Chế độ riêng.
Cổng vào Quốc Tử Giám
( Trường Đại Học đầu tiên của Việt Nam)
Hình ảnh một kì thi ngày xưa
Nhà bia ghi danh những người đỗ đạt
(Nằm trong Quốc Tử Giám)
Tương: La Sơn Phu Tử - Nguyễn Thiếp
Nguyễn Thiếp (1723-1804), quê ở Hà Tĩnh, là người học rộng hiểu sâu, đỗ đạt dưới triều Lê, được người đời rất coi trọng.
TIẾT 113 – Văn bản BÀN VỀ PHÉP HỌC (Nguyễn Thiếp)
I. Giới thiệu chung
1. Tác giả
- Nguyễn Thiếp (1723-1804) tự là Khải Xuyên, hiệu là Lạp Phong Cư Sĩ, người đương thời kính trọng gọi là La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp
- Quê quán: làng Mật Thôn, xã Ao Nguyệt, huyện La Sơn (nay thuộc huyện Đức Thọ) tỉnh Hà Tĩnh
- Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác:
+ Ông từng làm quan dưới triều Lê nhưng sau đó từ quan về dạy học
+ Ông từng được vua Quang Trung viết thư mời giúp triều Tây Sơn, góp phần xây dựng đất nước về mặt chính
+ Những tác phẩm chính của Nguyễn Thiếp gồm “Lạp Phong văn cao”, “La Sơn thi tập ”, “Hạnh Am thi cảo ” và trên 100 bài thơ chữ Hán và một số bài từ. Thơ Nôm của ông chỉ còn truyền tụng mấy bài.
?Đọc phần chú thích và giới thiệu về tác giả Nguyễn Thiếp, tác phẩm „Bàn về phép học”
2. Tác phẩm
* Hoàn cảnh sáng tác
- Nguyễn Thiếp làm quan một thời gian dưới triều Lê rồi về dạy học. Khi Quang Trung xây dựng đất nước đã viết thư mời ông giúp dân giúp nước về mặt văn hóa giáo dục, vì vậy tháng 8 năm 1971, Nguyễn Thiếp đã đang lên vua bản tấu này
* Thể loại :Tấu
* Vị trí đoạn trích: Phần ba của bài tấu
Là các thể văn do vua, chúa ban truyền xuống thần dân.
Là một loại văn thư của bề tôi , thần dân gửi lên vua, chúa .
Đều là văn nghị luận cổ được viết bằng văn xuôi, văn vần hoặc văn biền ngẫu.
TIẾT 113 – Văn bản BÀN VỀ PHÉP HỌC (Nguyễn Thiếp)
I. Giới thiệu chung
1. Tác giả
?Đọc văn bản và nêu nghĩa của các từ ngữ: thất truyền, tam cương, ngũ thường, ngũ kinh, tứ thư,...?
2. Tác phẩm
* Hoàn cảnh sáng tác
- Nguyễn Thiếp làm quan một thời gian dưới triều Lê rồi về dạy học. Khi Quang Trung xây dựng đất nước đã viết thư mời ông giúp dân giúp nước về mặt văn hóa giáo dục, vì vậy tháng 8 năm 1971, Nguyễn Thiếp đã đang lên vua bản tấu này
* Thể loại :Tấu
II. Đọc, hiểu văn bản
1. Đọc
?Nêu bố cục văn bản? Nội dung từng phần? Nhận xét cách sắp xếp bố cục?
2. Bố cục: Chia làm 3 phần:
- Phần 1: Từ đầu đến “điều tệ hại ấy”: Mục đích của việc học
- Phần 2: Tiếp đến “xin chớ bỏ qua”: Bàn luận về cách học
- Phần 3: Còn lại: Tác dụng của việc học
TIẾT 113 – Văn bản BÀN VỀ PHÉP HỌC (Nguyễn Thiếp)
I. Giới thiệu chung
1. Tác giả
?Đọc phần đầu văn bản và cho biết: Tác giả đã nêu mục đích chân chính của việc học . Mục đích đó là gì? Các lập luận như thế nào?
2. Tác phẩm
II. Đọc, hiểu văn bản
1. Đọc
2. Bố cục: Chia làm 3 phần:
- Phần 1: Từ đầu đến “điều tệ hại ấy”: Mục đích của việc học
- Phần 2: Tiếp đến “xin chớ bỏ qua”: Bàn luận về cách học
- Phần 3: Còn lại: Tác dụng của việc học
3. Phân tích
a. Mục đích của việc học
Đoạn mở đầu: “Ngọc không mài không thành đồ vật, người không học không biết rõ đạo”. Khái niệm “học” được giải thích bằng hình ảnh so sánh cụ thể nên dễ hiểu. Khái niệm “đạo” vốn trừu tượng, phức tạp được giải thích thật ngắn gọn rõ ràng: “Đạo là lối đối xử hàng ngày giữa mọi người”. Như vậy mục đích chân chính của việc học là học để làm người.
-> Nêu mục đích chân chính của việc học. Tác giả dùng câu châm ngôn vừa dễ hiểu, vừa tăng thêm sức mạnh thuyết phục.
Tác giả đã phê phán những lối học lệch lạc, sai trái nào? Tác hại của lối học ấy là gì?

- Phê phán những biểu hiện lệch lạc, sai trái trong việc học. Lối học này gây những tác hại lớn.
- Tác hại của lối học lệch lạc, sai trái đó là làm cho “chúa trọng nịnh thần” người trên, kẻ dưới đều thích sự chạy chọt, luồn cúi, không có thực chất, dẫn đến cảnh “nước mất, nhà tan”.
TIẾT 113 – Văn bản BÀN VỀ PHÉP HỌC (Nguyễn Thiếp)
I. Giới thiệu chung
1. Tác giả
? Để khuyến khích việc học, Nguyễn Thiếp khuyên vua Quang Trung nênthực hiện những chính sách gì?


2. Tác phẩm
II. Đọc, hiểu văn bản
1. Đọc
2. Bố cục: Chia làm 3 phần:
- Phần 1: Từ đầu đến “điều tệ hại ấy”: Mục đích của việc học
- Phần 2: Tiếp đến “xin chớ bỏ qua”: Bàn luận về cách học
- Phần 3: Còn lại: Tác dụng của việc học
3. Phân tích
a. Mục đích của việc học
Đoạn mở đầu: Nêu mục đích chân chính của việc học. Tác giả dùng câu châm ngôn vừa dễ hiểu, vừa tăng thêm sức mạnh thuyết phục.
- Phê phán những biểu hiện lệch lạc, sai trái trong việc học. Lối học này gây những tác hại lớn: “chúa trọng nịnh thần” dẫn đến cảnh “nước mất, nhà tan”.
b. Bàn về cách học
Đoạn 2: Bàn về cách học
- Việc học phải được phổ biến rộng khắp: mở thêm trường, mở rộng thành phần người học, tạo điều kiện thuận lợi cho người đi học.
- Việc học phải bắt đầu từ những kiến thức cơ bản, có tính chất nền tảng. Phương pháp học học phải:
+ Tuần tự tiến lên, từ thấp đến cao
+ Học rộng, nghĩ sâu, biết tóm lược những điều cơ bản, cốt yếu nhất
+ Học phải biết kết hợp với hành. Học không phải chỉ đế biết mà còn để làm.
TIẾT 113 – Văn bản BÀN VỀ PHÉP HỌC (Nguyễn Thiếp)
I. Giới thiệu chung
1. Tác giả
Nêu tác dụng và ý nghĩa của những phép học ấy? Từ thực tế việc học của bản thân, em thấy phương pháp học tập nào là tốt nhất? Vì sao?

2. Tác phẩm
II. Đọc, hiểu văn bản
1. Đọc
2. Bố cục: Chia làm 3 phần:
- Phần 1: Từ đầu đến “điều tệ hại ấy”: Mục đích của việc học
- Phần 2: Tiếp đến “xin chớ bỏ qua”: Bàn luận về cách học
- Phần 3: Còn lại: Tác dụng của việc học
3. Phân tích
a. Mục đích của việc học
b. Bàn về cách học
Đoạn 2: Bàn về cách học
- Việc học phải được phổ biến rộng khắp: - Việc học phải bắt đầu từ những kiến thức cơ bản, có tính chất nền tảng.
- Phương pháp học học phải: Tuần tự từ thấp đến cao; Học rộng, nghĩ sâu,;Học phải biết kết hợp với hành. Học không phải chỉ đế biết mà còn để làm.
- Tác dụng, ý nghĩa: Khi thực hiện theo phép học này người học mới có thể "lập công trạng", lấy những điều học được mang lại cho đất nước sự "vững yên", "thịnh trị" cho đất nước.
Bài học: Từ việc học của bản thân, em thấy phương pháp học tốt nhất là học từ những thứ cơ bản, rồi tới những điều phức tạp. Học phải kết hợp với thực hành để việc học trở nên nhuần nhuyễn, có ích.
c. Tác dụng, ý nghĩa về cách học
TIẾT 113 – Văn bản BÀN VỀ PHÉP HỌC (Nguyễn Thiếp)
I. Giới thiệu chung
1. Tác giả
2. Tác phẩm
II. Đọc, hiểu văn bản
1. Đọc
2. Bố cục: Chia làm 3 phần:
- Phần 1: Từ đầu đến “điều tệ hại ấy”: Mục đích của việc học
- Phần 2: Tiếp đến “xin chớ bỏ qua”: Bàn luận về cách học
- Phần 3: Còn lại: Tác dụng của việc học
3. Phân tích
a. Mục đích của việc học
b. Bàn về cách học
c. Tác dụng, ý nghĩa về cách học
4. Tổng kết
SƠ ĐỒ LẬP LUẠN
?Xác định trình tự lập luận của đoạn văn bằng một sơ đồ.
? Từ đó, hãy nêu khái quát nội dung, ý nghĩa, nghệ thuật của văn bản
Mục đích chân
chính của việc học
Phê phán những lệch lạc, sai trái
Khẳng định quan điểm; phương pháp đúng đắn
Tác dụng việc học chân chính
* GHI NHỚ: SGK.TR79
III. Luyện tập
TIẾT 113 – Văn bản BÀN VỀ PHÉP HỌC (Nguyễn Thiếp)
I. Giới thiệu chung
1. Tác giả
2. Tác phẩm
II. Đọc, hiểu văn bản
1. Đọc
2. Bố cục: Chia làm 3 phần:
- Phần 1: Từ đầu đến “điều tệ hại ấy”: Mục đích của việc học
- Phần 2: Tiếp đến “xin chớ bỏ qua”: Bàn luận về cách học
- Phần 3: Còn lại: Tác dụng của việc học
3. Phân tích
a. Mục đích của việc học
b. Bàn về cách học
c. Tác dụng, ý nghĩa về cách học
4. Tổng kết
Bài tập 1: Phân tích sự cần thiết và tác dụng của phương pháp "học đi đôi với hành".(trang 78, SGK Ngữ văn 8, tập 2)
III. Luyện tập
Bài 1: Gợi ý: Phân tích bằng cách: Xác định luận điểm, luận cứ   
- Học là quá trình tiếp thu kiến thức và lý thuyết, lý luận. Hành là quá trình áp dụng lý thuyết học được vào thực tiễn đời sống và lao động.
- Phương pháp “học đi đôi với hành” chính là sự kết hợp hoàn hảo giữa nhận thức và hành động của con người, tạo ra tính thực tiễn, bổ sung lẫn nhau làm cho những điều chúng ta học trở nên có ý nghĩa và kết quả.
- Nếu chỉ học mà không thực hành sẽ sa vào lý thuyết suông, không thể nắm bắt được ý nghĩa sâu sắc với thực tiễn. Học đi đôi với hành thực sự cần thiết và hữu dụng với tất cả mọi người. Song trên thực tế nước ta, phương pháp này chưa được xem trọng, đó là nguyên nhân làm cho chất lượng giáo dục không được cải thiện.
- Vì thế cần xác định đúng đắn mục tiêu học tập, và thường xuyên áp dụng phương pháp “học đi đôi với hành” để việc học trở nên ý nghĩa.
TIẾT 113 – Văn bản BÀN VỀ PHÉP HỌC (Nguyễn Thiếp)
I. Giới thiệu chung
1. Tác giả
2. Tác phẩm
II. Đọc, hiểu văn bản
1. Đọc
2. Bố cục: Chia làm 3 phần:
- Phần 1: Từ đầu đến “điều tệ hại ấy”: Mục đích của việc học
- Phần 2: Tiếp đến “xin chớ bỏ qua”: Bàn luận về cách học
- Phần 3: Còn lại: Tác dụng của việc học
3. Phân tích
a. Mục đích của việc học
b. Bàn về cách học
c. Tác dụng, ý nghĩa về cách học
4. Tổng kết
III. Luyện tập
Bài 2: Từ bài “Bàn về phép học, hãy nêu suy nghĩ về mối quan hệ giữa học và hành”
Gợi ý
- Xác định luận điểm: có mấy luận điểm
- Tìm luận cứ cho từng luận điểm
- Xác định phương pháp lập luận: giả thích, chứng minh,
- Dàn ý;
1. Mở bài: giới thiệu vấn đề
– Trong bài "Bàn luận về phép học", La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp, một danh sĩ thời Tây Sơn đã nêu lên phép học đúng đắn cho mọi người dựa trên cơ sở phép dạy học của Chu Tử (Chu Đôn Dư – một danh Nho đời Tống bên Trung Quốc).
2. Thân bài
a. Nội dung phép học
– Lúc đầu, học để bồi lấy gốc, sau học đến Tứ thư, Ngũ kinh, Chư sử là những kiến thức cơ bản mở đầu cho quá trình học tập lâu dài.
– Học rộng để mở mang kiến thức, sau đó tóm lược lại cho gọn, lấy những điều học được áp dụng vào thực tế (học để hành).
– Có như vậy thì nhân tài mới lập được công, nhà nước nhờ thế mà vững yên. Đó mới thực là cái đạo học có quan hệ tới lòng người, mang lại lợi ích thiết thực cho dân, cho nưb. Giải thích
– Trong phép học mà Nguyễn Thiếp đưa ra, có nêu lên mối quan hệ chặt chẽ giữa học và hành. Thế nào là học và hành?
– Học là quá trình tiếp thu những tri thức cơ bản mà nhân loại đã tích lũy được qua hàng ngàn năm, thông qua quá trình hoạt động học tập ở trường, qua sách vở và học ở ngoài đời.
– Hành là vận dụng những kiến thức đã học được vào thực tế công việc cụ thể hàng ngày.
c. Tại sao học với hành phải đi đôi với nhau?
– Mục đích tối cao của việc học là để không ngừng nâng cao trình độ hiểu biế, nhằm phục vụ cho công việc đạt hiệu quả cao hơn.
– Vì vậy học mà không hành, chỉ nắm lí thuyết mà không vận dụng vào thực tiễn thì việc học trở nên vô ích, mất thời gian, tiền của, công sức mà không mang lại lợi ích thiết thực nào.


Bài 2: Từ bài “Bàn về phép học, hãy nêu suy nghĩ về mối quan hệ giữa học và hành”. Gợi ý (tiếp)
– Hành mà không học thì hành không trôi chảy. Nếu chỉ làm việc theo thói quen và kinh nghiệm, không có lí thuyết soi sáng thì năng suất và chất lượng công việc sẽ thấp. Đối với những công việc đòi hỏi phải có trình độ hiểu biết khoa học kỹ thuật thì lại càng phải học và học không ngừng.
– Trong thời đại khoa học kỹ thuật phát triển nhanh chóng như hiện nay, nếu không học ta sẽ không thể đáp ứng như cầu ngày càng cao của xã hội.
d. Bình luận
– Khẳng định Ý kiến trên của La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp là đúng đắn, có cơ sở khoa học và thực tiễn.
– Cốt lõi trong phương pháp học của La Sơn Phu Tử là học đi đôi với hành. Giữa học và hành có mối quan hệ hết sức chặt chẽ. Học đóng vai trò chỉ đạo, soi sáng cho hành. Hành giúp cho con người vận dụng, củng cố, bổ sung và hoàn chỉnh lí thuyết đã học được vào thực tế.
e. Liên hệ với bản thân
- Ra sức học tập lí thuyết và thực hành trên thực tiễn để trở thành người tài.
3. Kết bài
– Học với hành phải đi đôi, không nên coi nhẹ mặt nào. Có như vậy thì hiệu quả học tập và lao động sản xuất mới được nâng cao.
– Ý kiến của La Sơn Phu Tử tuy đưa ra cách đây đã mấy thế kỷ những vẫn là kim chỉ nam cho phương pháp dạy, học trong thời đại ngày nay.
Bài 2: Từ bài “Bàn về phép học, hãy nêu suy nghĩ về mối quan hệ giữa học và hành”. Gợi ý (tiếp)
HƯỚNG DẪN HỌC BÀI, LÀM BÀI
1. Đọc kĩ văn bản, nắm nội dung, nghệ thật bài tấu
2. Hoàn thiện bài văn bài tập 2
3. Chuẩn bị bài: Hội thoại, Đi bộ ngao du
Sơ đồ
Nội dung bài học
Quan điểm đúng đắn
Mục đích chân chính
Bàn về phép học
Phạm vi, đối tượng
Nội dung
Phương pháp
Học làm người
Đất nước phồn thịnh
Phê phán quan điểm khôngđúng đắn
Lệch lạc
Sai trái
Nước mất, nhà tan

Học hình thức
Cầu danh lợi