BẦY CHIM CHÌA VÔI
Nguyễn Quang Thiều

(Trích)

Phạm Thị Thuân-THCS Giao Yến- Giao

KHỞI
ĐỘNG

KHÁM
PHÁ
KIẾN
THỨC

LUYỆN
TẬP

VẬN
DỤNG

KHỞI ĐỘNG
XEM VIDEO

KHỞI ĐỘNG
1) Lời bài hát cùng
các hình ảnh trong
video gợi cho em
những cảm xúc, suy
nghĩ gì ?

2) Em hãy chia sẻ thêm với cả
lớp về những kỉ niệm tuổi thơ
mà em đã trải qua.

KHÁM PHÁ KIẾN THỨC

I. Khám phá chung văn bản
1. Tác giả Nguyễn Quang Thiều
1957
Quê: Hà Tây (nay thuộc
thành phố Hà Nội)

Làm việc tại báo
Văn nghệ 1992-2007.

Nghệ sĩ đa tài.
Hơn 20 giải thưởng văn
học trong nước và quốc
tế.

Nhiều tác phẩm
cho thiếu nhi.

MỘT SỐ TÁC PHẨM

I. Khám phá chung văn bản
2. Văn bản “Bầy chim chìa vôi”
a. Đọc và tìm hiểu chú thích

I. Khám phá chung văn bản
2. Văn bản “Bầy chim chìa vôi”
b. Hình thức văn bản

Thể loại

Truyện ngắn

Nhân vật

Hai anh em Mên và Mon

I. Khám phá chung văn bản
2. Văn bản “Bầy chim chìa vôi”
b. Hình thức văn bản
Nửa đêm, hai anh em không ngủ được, lo lắng cho bầy chim
chìa vôi ở bãi cát giữa sông khi trời mưa to, nước dâng cao.
Các sự
việc chính

Hai anh em bàn kế hoạch giải cứu bầy chim chìa vôi non.
Trong đêm tối, hai anh em bơi thuyền ra chỗ dải cát nơi có bầy
chìa vôi và chứng kiến cảnh tượng bầy chim chìa vôi bay lên
khỏi mặt nước.

I. Khám phá chung văn bản
2. Văn bản “Bầy chim chìa vôi”
b. Hình thức văn bản
Ngôi kể

Ngôi thứ 3
Phần 1: Câu chuyện nửa đêm của hai anh
em Mên và Mon về bầy chìa vôi.

Bố cục

Phần 2: Lên kế hoạch giải cứu bầy chìa vôi.
Phần 3: Hành động dũng cảm của hai anh
em Mên và Mon.

I. Khám phá chung văn bản
2. Văn bản “Bầy chim chìa vôi”
c. Đề tài
Tuổi thơ và thiên nhiên (Hai đứa trẻ và bầy chim chìa vôi)

PHIẾU HỌC TẬP 02:
Tìm hiểu nhân vật hai anh em Mên và Mon
Nhóm
Nhiệm vụ
Nhân vật Mon Nhân vật Mên
Tìm các chi tiết miêu tả hình dáng, cử chỉ, lời nói, suy nghĩ, việc làm của các nhân vật
………………. ………………
Nhóm 1 Phần 1: Câu chuyện nửa đêm của hai anh
em Mên và Mon về bầy chìa vôi.
Nhóm 2 Phần 2: Lên kế hoạch giải cứu bầy chìa vôi. ……………… ………………
Nhóm 3 Phần 3: Hành động dũng cảm của hai anh
em Mên và Mon.
Nhiệm 1) Nhận xét về nghệ thuật xây dựng nhân
vụ
vật.
chung: 2) Nhận xét về tính cách của nhân vật.

………………

………………

………………

………………

………………

……………....

II. Khám phá chi tiết văn bản
1. Hai anh em Mên và Mon

Các chi tiết
miêu tả

*Nhân vật Mon:
P1: Em sợ những con chim chìa vôi non bị chết
đuối mất; Thế anh bảo nó có bơi được không?
P2: Tổ chim sẽ bị chìm mất; Hay mình mang
chúng nó vào bờ; Tổ chim ngập mất anh ạ;
Mình phải mang nó vào bờ, anh ạ.
P3: không nhúc nhích, mặt tái nhợt, hửng lên
ánh ngày; nhận ra mình đã khóc từ lúc nào;
nhìn nhau bật cười ngượng nghịu chạy về nhà.

II. Khám phá chi tiết văn bản
1. Hai anh em Mên và Mon
*Nhân vật Mên:

Các chi tiết
miêu tả

P1: Có lẽ sắp ngập bãi cát rồi; chim thì bơi làm sao được.
P2: Làm thế nào bây giờ.
P3: Chứ còn sao; Lúc này giọng thằng Mên tỏ vẻ rất người
lớn; Nào xuống đò được rồi đấy; Phải kéo về bến chứ, không
thì chết; Bây giờ tao kéo mày đẩy; Thằng Mên quấn cái dây
buộc vào người nó và gò lưng kéo;… không nhúc nhích, mặt tái
nhợt, hửng lên ánh ngày; nhận ra mình đã khóc từ lúc nào;
nhìn nhau bật cười ngượng nghịu chạy về nhà.

II. Khám phá chi tiết văn bản
1. Hai anh em Mên và Mon
*Nhận xét:
Nghệ
thuật xây
dựng
nhân vật

Miêu tả tâm lí tinh tế, ngôn ngữ đối thoại sinh động; đặt nhân
vật vào tình huống mang tính thử thách để bộc lộ tính cách,…

Tính
cách
nhân vật

Mon là cậu bé có tâm hồn ngây thơ, trong sáng, nhân hậu,
biết yêu thương loài vật, trân trọng sự sống; Mên luôn bình
tĩnh, sống có trách nhiệm, nhân hậu yêu thương.

II. Khám phá chi tiết văn bản
2. Khung cảnh bãi sông trong buổi bình minh
a. Khung cảnh
Chi tiết miêu tả cảnh tượng như huyền thoại:
Những cánh chim bé bỏng và ướt át đột ngột bứt khỏi dòng nước khổng lồ bay lên
Sự tương phản giữa hai hình ảnh và cảm xúc ngỡ ngàng, vui sướng
của hai anh em Mên và Mon.
Chi tiết miêu tả khoảnh khắc bầy chim chìa vôi non cất cánh: Nếu bầy chim
non cất cánh sớm hơn, chúng sẽ bị rơi xuống dòng nước trên đường từ bãi cát vào
bờ. Và nếu chúng cất cánh chậm một giây thôi, chúng sẽ bị dòng nước cuốn chìm.
Chi tiết này cho ta cảm nhận về sự kì diệu của thế giới tự nhiên và
bản lĩnh của sự sinh tồn.

II. Khám phá chi tiết văn bản
2. Khung cảnh bãi sông trong buổi bình minh
a. Khung cảnh
Chi tiết gợi hình ảnh và cảm xúc: Một con chim chìa vôi non đột
nhiên rơi xuống như một chiếc lá; con chim mẹ xoè rộng đôi cánh
kêu lên - che chở khích lệ chim non và khi đôi chân mảnh dẻ,……
Chi tiết miêu tả bầy chim non: Chúng đậu xuống bên lùm dứa dại
bờ sông sau chuyến bay đầu tiên và cũng là chuyến bay quan trọng
(…) kì vĩ nhất trong đời chúng.
Thể hiện sức sống mãnh liệt của thiên nhiên; liên tưởng đến lòng dũng cảm,
khoảnh khắc con người vượt qua gian nan thử thách để trưởng thành...

II. Khám phá chi tiết văn bản
2. Khung cảnh bãi sông trong buổi bình minh
b. Cảm xúc của Mên và Mon
Vẫn đứng không nhúc nhích; mặt tái nhợ vì nước mưa hửng
lên ánh ngày, lặng lẽ nhìn nhau khóc.

Bật cười ngượng nghịu chạy về phía ngôi nhà.
Hai anh em khóc vì vui sướng hạnh phúc khi chứng kiến bầy chim chìa vôi
không bị chết đuối; khóc vì được chứng kiến cảnh kì diệu của thiên nhiên,…

III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật
Xây dựng tình huống truyện sinh động, gần gũi.
Xây dựng nhân vật qua lời nói, hành động
Miêu tả tâm lí nhân vật đặc sắc.
Ngôn ngữ đối thoại sinh động.
Cách kể chuyện tự nhiên, hấp dẫn.

III. TỔNG KẾT
2. Nội dung – Ý nghĩa
Truyện kể về tình cảm trong sáng, hồn nhiên, tấm lòng
nhân hậu, yêu thương của hai đứa trẻ đối với bầy chim
chìa vôi.
Truyện bồi dưỡng lòng trắc ẩn, tình yêu loài vật, yêu
thiên nhiên quanh mình.

III. TỔNG KẾT
3. Cách đọc hiểu văn bản truyện ngắn
Xác định những sự việc được kể, đâu là sự việc chính; ngôi kể.
Nhận biết tính cách nhân vật qua các chi tiết miêu tả ngoại hình,
tâm lí, hành động và lời nói.
Nhận biết được lời của người kể chuyện và lời của nhân vật;
tình cảm của nhà văn.
Rút ra đề tài, chủ đề của truyện
Rút ra được bài học cho bản thân.

LUYỆN TẬP

TRÒ
CHƠI

Rung
Chuông Vàng

Luật chơi
- HS nghe câu hỏi và có 15s để chọn đáp án.
- Kết thúc 15s HS sẽ đưa ra đáp án của mình.
- HS nào có số câu trả lời đúng nhiều nhất sẽ
giành được phần thưởng.

01

Câu 1. Nhân vật chính trong văn
bản là ai?

Bầy chim chìa vôi

Mon
10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Mên

Mon và Mên

02

Câu 2. Dựa theo tiêu chí loại nhân vật
trung tâm thì đề tài của văn bản là gì?

Đề tài trẻ em

Đề tài người nông dân
10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Đề tài thiên nhiên.

Đề tài gia đình

03

Câu 3. Văn bản được kể theo ngôi
thứ mấy?

Ngôi thứ nhất

Ngôi thứ hai
10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Ngôi thứ ba

Kết hợp ngôi thứ nhất
và ngôi thứ ba

04

Câu 4. Phương thức biểu đạt chính
của đoạn trích là:
Tự sự

Biểu cảm
10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Miêu tả

Tự sự và miêu tả

05

Câu 5. Chọn 1 đáp án đúng nhất: Lí do
cuộc trò chuyện lúc nửa đêm của hai
anh em Mon và Mên là:

Do hai anh em không
buồn ngủ.
Do lo lắng cho bầy chìa vôi
non ở bãi sông khi trời mưa to.

10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Do hai anh em mong
trời hết mưa.
Hai anh em mong trời
mau sáng để đi bắt cá.

06

Câu 6. Đâu KHÔNG phải là tập tính
của bầy chìa vôi ở bãi sông quê Mên và
Mon?

Làm tổ và đẻ trứng
nơi bãi cát giữa sông.
Vào mùa lũ, khi nước ngập bãi
cát thì bầy chìa vôi bay vào bờ.

10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Làm tổ dọc theo những
con sông, suối.
Mùa khô, bầy chìa vôi quay
lại bãi cát bắt đầu mùa sinh nở.

07

Câu 7. Ý nào sau đây khái quát đầy đủ
nhất về tính cách của hai anh em Mon
và Mên?

Hồn nhiên, hiếu động
Tình cảm, yêu thương, quan tâm
đến xung quanh, đặc biệt tình yêu
đối với động vật, với thế giới tự
nhiên.

Thông minh, lanh lợi
10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Có trái tim nhân hậu,
bao dung.

08

Câu 8. Những chi tiết miêu tả cảm xúc
của hai anh em khi quan sát bầy chìa
vôi bay lên là:

Hình như nghe thấy trong ngực
mình nhịp đập của những trái
tim hối hả nhưng đều đặn.

Hai anh em nhìn nhau và
bật cười ngượng nghịu.

10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Hai anh em nhận ra
chúng đã khóc từ lúc nào.
Tất cả các ý trên.

09

Câu 9. Trong văn bản, tính cách 2 anh
em Mon và Mên hiện lên qua những
yếu tố nào?

Trang phục, hình dáng,
cử chỉ, hành động
Hình dáng, lời của
người kể chuyện

10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Lời nói nhân vật,
hành động
Hành động, lời nói nhân
vật, người kể chuyện.

10

Câu 10. Văn bản “Bầy chim chìa
vôi” gửi đến bạn đọc thông điệp gì?

Cần dũng cảm đối mặt và vượt
qua thử thách trong cuộc sống.

Hãy giữ cho mình
một trái tim nhân hậu.

10
11
12
13
14
15
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Con cái phải nghe lời
bố mẹ.
Anh em phải biết
nhường nhịn nhau.

Yêu cầu: Viết đoạn văn ngắn (5- 7 câu) kể lại sự việc bầy chim chìa vôi bay
lên khỏi bãi sông bằng lời của một trong hai nhân vật Mên hoặc Mon
(ngôi kể thứ nhất).
Bảng kiểm kĩ năng viết đoạn văn
STT

Tiêu chí

Đạt

Chưa đạt

1
2

Đảm bảo hình thức đoạn văn với dung lượng khoảng 5 - 7 câu.
Đoạn văn đúng chủ đề: kể lại sự việc bầy chim chìa vôi bay lên
khỏi bãi sông.
Ngôi kể thứ nhất: kể theo lời của nhân vật Mon hoặc Mên.
Đoạn văn đảm bảo tính liên kết giữa các câu trong đoạn văn.
Đoạn văn đảm bảo về yêu cầu về chính tả, cách sử dụng từ ngữ,
ngữ pháp.

 
 

 
 

 
 
 

 
 
 

3
4
5

Đoạn văn tham khảo
Tôi cùng anh Mên đứng một bên để quan sát quá trình những con chim chìa vôi
non bay lên cao. Khi bình minh lên soi sáng những hạt cát ven sông thì những cánh
chim chìa vôi non bé bỏng, ướt át bứt ra khỏi mặt nước, giương cao đôi cánh bay lên
trời cao. Từ chiều qua, chúng liên tục di chuyển đến phần cao nhất của dải cát khi
dòng nước ngày một dâng cao, nhảy lò cò trên những đôi chân mảnh dẻ chưa thật sự
cứng cáp. Sau cả một quá trình thì cuối cùng những chú chim chìa vôi non đã tự tin
bay lên trên bầu trời. Đột nhiên, một chú chim chìa vôi non đã mất đà do đuối sức, đôi
cánh của nó dừng lại, rơi như một chiếc lá, thế nhưng nó vẫn kiên cường dùng sức lực
của chính bản thân mình để bay lên hòa mình với cả bầy. Cuối cùng bầy chim non đã
thực hiện xong chuyến bay quan trọng đầu tiên trong cuộc đời mình. Tôi và anh Mên
đứng nhìn bầy chim bay lên mà không biết cả hai anh em khóc từ lúc nào.

VẬN DỤNG
Nhiệm vụ 1: Thảo luận nhóm vấn
đề xã hội rút ra từ văn bản
Hiện nay, nhiều gia đình bắt con em học
quá nhiều, không còn thời gian để trải
nghiệm, quan sát cuộc sống xung quanh.
Em có suy nghĩ gì về vấn đề này?

VẬN DỤNG

Nhiệm vụ 1: Thảo luận nhóm vấn
đề xã hội rút ra từ văn bản
Quan sát video và nêu suy nghĩ, đề ra
các biện pháp để bảo vệ động vật.

VẬN DỤNG
Nhiệm vụ 2: Tập phân tích các yếu tố của một tác
phẩm truyện
Yêu cầu: Hãy chọn một tác phẩm truyện mà em yêu thích và thực
hiện các yêu cầu sau:
a. Xác định đề tài của truyện.
b. Kể tên các nhân vật và nêu đặc điểm tính cách của nhân vật chính.
c. Liệt kê các sự việc tiêu biểu của cốt truyện. Dựa vào các sự việc đó
để tóm tắt nội dung cốt truyện.

VẬN DỤNG
Nhiệm vụ 3: Bài tập dự án
Nhóm 1, 2:
Yêu cầu: Vẽ các bức tranh minh hoạ
nội dung của văn bản đó (ghép nhiều
tranh lại theo trình tự tạo thành 1
truyện tranh).
Nhóm 3, 4:
Yêu cầu: Vẽ tranh tuyên truyền bảo
vệ động vật.

Rubric đánh giá sản phẩm hoạt động vận dụng, liên hệ:
Mức độ
Tiêu chí
Vẽ tranh
minh hoạ
(10 điểm)

 
Mức 1

 
Mức 2

 
Mức 3

Các nét vẽ không Các nét vẽ đẹp Các bức tranh với
đẹp và các bức tranh nhưng các bức tranh nhiều đường nét đẹp,
còn đơn điệu về hình chưa thật phong phú. phong phú, hấp dẫn.
ảnh, màu sắc.
(dưới 5 điểm)
(5-7 điểm)
(8 -10 điểm)