NỘI DUNG 2. HỆ VẬN ĐỘNG Ở NGƯỜI
YÊU CẦU CẦN ĐẠT
-

Nêu được chức năng của hệ vận động ở người.

-

Dựa vào sơ đồ (hoặc hình vẽ), mô tả được cấu tạo sơ lược các cơ quan của hệ
vận động.

-

Trình bày được một số bệnh, tật liên quan đến hệ vận động và một số bệnh về
sức khoẻ học đường liên quan hệ vận động (ví dụ: cong vẹo cột sống). Nêu
được một số biện pháp bảo vệ các cơ quan của hệ vận động và cách phòng
chống các bệnh, tật.

- Nêu được ý nghĩa của tập thể dục, thể thao và chọn phương pháp luyện tập
thể thao phù hợp (tự đề xuất được một chế độ luyện tập cho bản thân nhằm
nâng cao thể lực và thể hình).
-

Vận dụng được hiểu biết về hệ vận động và các bệnh học đường để bảo vệ
bản thân và tuyên truyền, giúp đỡ cho người khác.

Vận dụng được hiểu biết về lực và thành phần hoá học của xương để giải
thích sự co cơ, khả năng chịu tải của xương.
- Nêu được tác hại của bệnh loãng xương.
- Thực hành: Thực hiện được sơ cứu và băng bó khi người khác bị gãy
xương.

Dựa vào kiến thức SGK hoàn thành sơ đồ tư duy sau
để tìm hiểu về hệ vận động

Cơ thể người có khoảng 600 cơ tạo thành hệ cơ.

- Bộ xương tạo nên khung cơ

- Hệ vận động ở người gồm bộ
xương và hệ cơ.

thể, giúp cơ thể có hình dạng
nhất định và bảo vệ cơ thể.

- Bộ xương chia làm 3 phần:
Xương đầu, xương thân, xương
chi
- Cơ bám vào xương nhờ các
mô liên kết như dây chằng, gân.

- Cơ bám vào xương, khi cơ co
hay dãn làm xương cử động

CẤU
TẠO

CHỨC
NĂNG

giúp cơ thể vận động và di
chuyển.
Tật cong vẹo cột sống

- Kích thích tăng chiều dài và chu vi
của xương, cơ bắp nở năng, rắn chắc,
tăng cường sự dẻo dai của cơ thể.

BỆNH
VÀ TẬT

- Giúp cơ tim và thành mạch khỏe
hơn, duy trì cân nặng hợp lí do việc
luyện tập giúp tăng phân giải lipid.
- Giúp tăng sức khỏe hệ hô hấp. Giúp
hệ thần kinh khỏe mạnh do việc luyện
tập giúp tăng lưu lượng máu lên não

- Nguyên nhân: Do tư thế hoạt
động không đúng trong thời gian
dài, mang vác vật nặng thường
xuyên, do tai nạn hay còi xương.

HỆ VẬN
ĐỘNG

Ý NGHĨA
CỦA
TDTT

Bệnh loãng xương.
- Nguyên nhân: Do tuổi cao, cơ thể
thiếu calcium.
- Cách phòng bệnh: Duy trì chế độ
ăn uống đủ chất, cân đối; Thường
xuyên rèn luyện thể dục, thể thao;
vận động vừa sức và đúng cách.

- Cách khắc phục: Ngồi đúng tư
thế trong học đường, không
mang vác nặng, lao động vừa
sức.

Câu 1.
a. Hãy chứng minh: “Xương là một cơ quan sống”.
b. Tại sao lứa tuổi thanh thiếu niên lại cần chú ý rèn luyện, giữ gìn để bộ xương
phát triển cân đối?

Các Loại Tế Bào Xương Bên Trong Xươ

a. Xương là một cơ quan sống vì:
- Xương cấu tạo bởi các phiến vôi do mô liên kết biến thành, trong
chứa các TB xương.
- Tế bào xương có đầy đủ các đặc tính của sự sống: Dinh dưỡng,
lớn lên, hô hấp, bài tiết, sinh sản, cảm ứng… như các loại TB khác.
- Các thành phần của xương có sự phân chia như sau:
+ Màng xương sinh sản tạo ra mô xương cứng, mô xương xốp.
+ Ống xương chứa tủy đỏ, có khả năng sinh ra TB máu.
+ Xương tăng trưởng theo chiều dài và theo chiều ngang.

b. Vì:
Ở lứa tuổi thanh thiếu niên, xương còn mềm dẻo vì tỉ lệ chất hữu
cơ nhiều hơn 1/3, tuy nhiên trong thời kì này xương lại phát triển
nhanh chóng, do đó muốn giữ cho xương phát triển bình thường để
cơ thể cân đối, đẹp và khỏe mạnh, phải giữ gìn vệ sinh về xương:
+ Khi mang vác, lao động phải đảm bảo vừa sức và cân đối 2 tay.
+ Ngồi viết ngay ngắn, không tựa ngức vào bàn, không gục đầu ra
phía trước…
+ Không đi giày chật và cao gót.
+ Lao đông vừa sức, luyện tập thể dục thể thao thường xuyên, phù
hợp lứa tuổi và đảm bảo khoa học.
+ Hết sức đề phòng và tránh các tai nạn làm tổn thương đến xương.

CẤU TẠO CỦA XƯƠNG

Sụn

Câu 2. Xương lớn
lên về bề ngang và
xương dài ra là do
đâu? Khi ta làm việc
quá sức và kéo dài
dẫn tới hiện tượng
gì? Nguyên nhân
dẫn tới hiện tượng
đó?

Mô xương xốp

Mô xương
cứng
Nan xương
Khoang xương

-Xương lớn lên về bề ngang là nhờ sự phân chia của các tế bào màng xương.
-Xương dài ra nhờ sự phân chia của các tế bào lớp sụn tẳng trưởng.
- Sự mỏi cơ
- Do cơ thể không được cung cấp đầy đủ oxi nên tích tụ axit lactic gây
đầu độc cơ.

Câu 3.
a. Một bạn học sinh lớp 8 đã làm thí nghiệm để tìm hiểu thành phần
hoá học của xương : bạn ngâm một xương đùi ếch trưởng thành vào
dung dịch HCl 10% trong thời gian 20 phút, sau đó vớt ra uốn thử
rồi đem xương đó đốt trên ngọn lửa đèn cồn. Bằng kiến thức đã học
em hãy nêu kết quả thí nghiệm và giải thích hiện tượng ?
b. Vì sao xương người già dễ bị gãy và khi gãy lại chậm phục hồi ?
c. Sự to ra và dài ra của xương người là do đâu ? Tại sao ở tuổi trưởng
thành con người không cao thêm được nữa ?

a.*Kết quả:
- Khi uốn xương thấy xương dẻo
- Khi đốt xương sẽ cháy hết và không còn giữ nguyên hình dạng.
* Giải thích : Khi ngâm xương vào trong dung dịch HCl 10% trong
khoảng thời gian 20 phút chất vô cơ trong xương sẽ bị phân hủy hết chỉ
còn chất hữu cơ. Nên khi uốn xương dẻo, khi đốt xương cháy hết.
b.Người già dễ bị gãy xương và chậm phục hồi là do:
- Tỉ lệ chất hữu cơ và chất vô cơ trong xương thay đổi theo lứa tuổi.
- Ở người già, tỉ lệ chất hữu cơ giảm , xương giảm tính dẻo và đàn hồi,
trở nên xốp, giòn nên dễ bị gãy khi có va chạm mạnh.
- Ở người già, sự phân hủy cao và quá trình tạo xương chậm (ở màng
xương và sụn tăng trưởng) nên khi xương bị gãy, rất chậm phục hồi và
không chắc chắn.
c - Xương dài ra là do sự phân chia của các tế bào ở lớp sụn tăng trưởng.
- Xương to ra là do sự phân chia của các tế bào màng xương tạo ra
những
tế bào mới đẩy vào trong và hóa xương.
- Ở người trưởng thành không cao thêm nữa là do: Đến tuổi trưởng
thành, sụn tăng trưởng không còn khả năng phân chia để tạo ra các tế

Câu 4.
1. Xương có tính chất và thành phần hóa học như thế nào ? Nêu thí
nghiệm để chứng minh thành phần hóa học có trong xương .
2. Giải thích nguyên nhân có hiện tượng “Chuột rút” ở các cầu thủ
bóng đá.

1- Xương có tính chất và thành phần hóa học như thế nào ? Nêu
thí nghiệm để chứng minh thành phần hóa học có trong xương .
* Xương có 2 tính chất
- Mềm dẻo
- Rắn chắc
* Thành phần hóa học của xương.
- Chất hữu cơ (chất cốt giao) đảm bảo cho xương có tính mềm dẻo
- Chất vô cơ chủ yếu là các muối canxi lam cho xương có tính rắn chắc.
* Thí nghiệm chứng minh thành phần hóa học của xương.
- Lấy một xương đùi ếch trưởng thành ngâm trong cốc đựng dung dịch
axitclohiđric 10% sau 10 – 15 phút lấy ra thấy xương còn nguyên hình
dạng nhưng rất mềm và dẻo có thể uốn cong dễ dàng là Xương chứa chất hữu cơ.

- Lấy một xương đùi ếch trưởng thành khác đốt trên ngọn lửa đèn cồn
cho đến khi xương không cháy nữa, không còn khói bay lên, bóp nhẹ
phần xương đã đốt thấy xương vỡ vụn ra đó là các chất khoáng là
Xương chứa chất vô cơ.
2- Giải thích nguyên nhân có hiện tượng “Chuột rút” ở các cầu thủ
bóng đá.
- Hiện tượng “Chuột rút” là hiện tượng bắp cơ bị co cứng không hoạt
động được.
- Nguyên nhân do các cầu thủ bóng đá vận động quá nhiều, ra mồ hôi
dẫn đến mất nước, mất muối khoáng, thiếu oxi. Các tế bào cơ hoạt
động trong điều kiện thiếu oxi sẽ giải phóng nhiều axit lactic tích tụ
trong cơ làm ảnh hưởng đến sự co và duỗi của cơ là hiện tượng co cơ
cứng hay “Chuột rút”.

Câu 5. Phân tích những đặc điểm tiến hoá của hệ cơ người so với
hệ cơ thú?
Những đặc điểm tiến hoá: Thể hiện qua sự phân hoá ở cơ chi trên và
tập trung ở cơ chi dưới.
- Cơ chi trên phân hoá thành các nhóm cơ phụ trách những cử
động linh hoạt của bàn tay, ngón tay, đặc biệt là cơ ngón cái rất
phát triển.
- Cơ chi dưới có xu hướng tập trung thành nhóm cơ lớn, khoẻ như
cơ mông, cơ đùi … giúp cho sự vận động di chuyển (chạy, nhảy
…) linh hoạt và giữ cho cơ thể có tư thế thăng bằng trong dáng
đứng thẳng.
- Ngoài ra ở người còn có cơ vận động lưỡi phát triển giúp cho vận
động có tiếng nói.
- Cơ nét mặt phân hoá giúp biểu hiện tình cảm qua nét mặt.

Câu 6.
a. Tóm tắt thí nghiệm chứng minh
các thành phần hoá học của
xương. Từ thí nghiệm em rút ra
được kết luận gì ?
b. Xương dài có cấu tạo hình ống,
ở đầu xương có các nan xương
xếp hình vòng cung. Những đặc
điểm đó có ý nghĩa gì phù hợp
với chức năng nâng đỡ của
xương ? Hãy lấy 2 ví dụ về sự
ứng dụng đặc điểm đó trong đời
sống của con người ?

a.+ Thí nghiệm
Bước 1: Lấy một xương dài đem đốt chỉ còn lại tro màu trắng. Đó là các muối vô
cơ, phần cháy hết là chất hữu cơ.
Bước 2: Ngâm xương dài vào dung dịch HCl loãng, xương còn nguyên vẹn hình
dạng nhưng mềm. Chỉ còn chất hữu cơ trong xương.
+ Kết luận:
- Xương được cấu tạo chất hữu cơ và chất vô cơ.
- Nhờ sự kết hợp tỉ lệ giữa chất hữu cơ và chất vô cơ mà xương có 2 đặc tính cơ bản
là đàn hồi và rắn chắc.
b.+Ý nghĩa:
- Thân xương dài có hình ống có tác dụng làm cho xương nhẹ mà vẫn chắc
chắn.
- Đầu xương và các xương ngắn có các nan xương xếp hình vòng cung có tác
dụng: xương nhẹ, tán lực đều về các phía tăng khả năng chịu lực của xương.
+ Ví dụ: Trụ cầu, khung xe đạp có hình ống.
Mái nhà bê tông của một số nhà hát có hình vòm không cần cột chống đỡ có các
thanh sắt đan nhau hình vòng cung.

Câu 7. Trong cơ
thể người có mấy
loại mô cơ? Các
loại cơ này khác
nhau gì về đặc
điểm cấu tạo, sự
phân bố trong cơ
thể và khả năng
co dãn?

- Có 3 loại cơ : cơ vân, cơ trơn, cơ tim
- Khác nhau:
Nội dung
Cấu Tạo
Số nhân
Vị trí nhân
Sự phân bố

Vân ngang

Khả năng co dãn

Cơ vân
Nhiều nhân
ở phía ngoài
sát màng
Có
Gắn với
xương tạo
nên hệ cơ
xương
Tốt nhất 1

Cơ trơn
Một nhân
ở giữa

Cơ tim
Nhiều nhân
ở giữa

Không
Tạo thàng
nội quan

Có
Tạo thành
tim

Thứ 3

Thứ 2

Câu 8. Giải thích vì sao xương động vật được hầm (đun sôi
lâu) thì bở. Thành phần hóa học của xương có ý nghĩa gì đối
với chức năng của xương?
- Khi hầm xương bò, lợn,… chất cốt giao bị phân hủy vì vậy nước hầm
xương sách và ngọt, phần xương còn lại là chất vô cơ không còn được liên
kết bởi cốt giao nên xương bở.
- Xương gồm hai thành phần chính là cốt giao và muối khoáng.
+ Thành phần hữu cơ (cốt giao) đảm bảo tính mềm dẻo đàn hồi của
xương.
+ Thành phần chất khoáng (chủ yếu là canxi) làm cho xương bền chắc
Sự kết hợp của hai thành phần cốt giao và chất khoáng làm cho xương bền
chắc và có tính mềm dẻo giúp xương thực hiện tốt chức năng nâng đỡ và
vận động cơ thể.

Câu 9. Phân tích những đặc
điểm chứng minh bộ xương
người thích nghi với lao
động và đi đứng thẳng?

-

Những biến đổi ở xương đầu: Hộp sọ phát triển chứa não với thể tích lớn,
sọ lớn hơn mặt đảm bảo cân đối và thuận lợi cho sự vận động của đầu về
bốn phía.
Cột sống: cong ở 4 chỗ tạo thành 2 hình chữ S nối với nhau giúp cơ thể có
tư thế đứng thẳng, lồng ngực dẹp theo hướng trước sau và nở sang hai bên
giúp giải phóng 2 tay, thuận lợi cho lao động.
Sự phân hóa của khớp xương khớp tay, chân chủ yếu là khớp động, xương
cổ tay nhỏ, các ngón linh vì vậy sự cử động của bàn tay linh hoạt và thuận
lợi cho sử dụng công cụ lao động, khớp chậu đùi có hố khớp sâu vì vậy
đảm bảo vững chắc, nhưng hạn chế vận động của đùi. Xương chân to,
xương tay nhỏ hơn, xương gót chân lớn đảm bảo nâng đỡ cơ thể, khéo léo
trong lao động.
- Các khớp cổ chân, bàn chân khá chặt chẽ, xương chậu nở rộng, xương đùi
lớn, bàn chân có các ngón ngắn, xương gót lớn và kéo dài về phía sau, bàn.

Câu 10. Quan sát hình vẽ bên, dựa
vào nguyên tắc đòn bẫy, cho biết
cơ xương khớp phối hợp với nhau
như thế nào khi ta nâng một quả
tạ?
-Xương cánh tay kết nối với xương trụ, xương quay ở cẳng tay
thông qua khớp khuỷu tạo thành cấu trúc có dạng đòn bẩy, trong
đó, khớp khuỷu đóng vai trò là điểm tựa.
- Khi thực hiện hoạt động, cơ nhị đầu cánh tay co tạo nên một lực
hướng lên (ngược hướng với trọng lực của quả tạ qua điểm tựa là
khớp khuỷu), giúp kéo xương quay nâng lên so với xương trụ.
Đồng thời, cơ tam đầu cánh tay dãn giúp cố định khớp khuỷu.
Nhờ đó, cánh tay co lên giúp quả tạ được nâng lên.

HS về nhà học các
bệnh về xương và các
biện pháp để có hệ vận
động khỏe mạnh.

-Tại sao học sinh ngồi học không đúng tư thế lâu ngày sẽ bị cong vẹo, cột
sống ?

-Trình bày cấu tạo và tính chất của cơ ? Cách tính công cơ.

Bài toán tính công cơ
Bài 1. Một người kéo một bao cát nặng 20 kg từ tầng 1 lên gác tầng
hai cao 5m. hỏi người đó sinh được 1 công là bao nhiêu?
Bài 2. Ba học sinh nam lớp 8 có tầm vóc, sức khỏe và trạng thái
tâm lí gần giống nhau cùng tham gia việc kéo cát lên mái nhà cao
4m chống bão. Trong vòng 30 phút mỗi bạn kéo được kết quả như
sau:
- Bạn A kéo được 20 bao, mỗi bao nặng 5kg
- Bạn B kéo được 15 bao, mỗi bao nặng 15kg
- Bạn C kéo được 5 bao, mỗi bao nặng 25kg
a, tính công sinh ra từ mỗi hoạt động của mỗi bạn?
b, Em có nhận xét gì về kết quả sinh công từ mỗi hoạt động của
mỗi bạn trên?
Gợi ý: Công của cơ (A) được tính bằng độ lớn lực (F) nhân với
quãng đường (s).
hoặc được tính bằng trọng lực (P = 10. m) nhân với chiều cao (h).

-

Thực hành: Thực hiện được sơ cứu và băng bó khi người khác bị gãy xương.

BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM

https://tech12h.com/bai-hoc/trac-nghiemsinh-hoc-8-canh-dieu-bai-28-he-van-dongo-nguoi.html