Bệnh GOUT thứ phát
BS. Thái Thị Hồng Ánh
TK Nội Cơ Xương Khớp
 BV. Nguyễn Tri Phương
I. ĐẠI CƯƠNG
            Bệnh Gout, còn gọi là thống phong, là bệnh lý ứ đọng tinh thể monosodium urate tại khớp và mô liên kết nơi khác do tăng quá độ acid uric trong máu. Biểu hiện lâm sàng thường là hội chứng viêm một hoặc nhiều khớp cấp tính, tái diễn và một số biến chứng ở cơ quan khác. Khi triệu chứng lâm sàng xuất hiện là bệnh nhân đã có tăng acid uric trong máu một thời gian dài; tuy nhiên, cũng có một số ngừơi chỉ có hội chứng tăng acid uric/máu màkhông hề đưa đến viêm khớp gout. Hội chứng tăng acid uric và bệnh gout có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau.
 
II. NGUỒN GỐC VÀ THẢI TRỪ ACID URIC
Nguồn cung cấp và sản xuất
-         Ngoại sinh: ăn nhiều chất đạm gốc purin
-         Nội sinh: cơ thể tự tổng hợp từ acid nucléotid có sẵn.
Đào thải:
-         Thận: chủ yếu (70%)
-         Ruột
 
III. CHẨN ĐOÁN (NewYork 1966)
Khi có 2/4 tiêu chuẩn sau:
1.      Viêm cấp 1 khớp  ≥ 2 lần
2.      Viêm khớp bàn-đốt ngón chân 1
3.      Tôphy
4.      Đáp ứng với điều trị colchicin
 
IV. NGUYÊN NHÂN:
A.     Gout nguyên phát (95%)
-         Di truyền (25%)
-         Hội chứng X (rối loạn chuyển hóa glucid- protid-lipid)
-         Nam giới- tuổi trung niên- tầng lớp được ưu đãi
B.     Gout thứ  phát:
 
BỆNH LÝ
THUỐC

-         Huyết học (++)
-         Thận (suy thận)(+++)
-         Ngộ độc (chì, beryllium)
-         Vảy nến
-         Suy giáp, cường cận giáp
-         Đái tháo đường nhiễm toan, đái tháo nhạt
-         Hội chứng Down
-         Ung thư phổi, cao huyết áp
-         Lợi tiểu (+++)
-         Thuốc lao (PZA, etham)
-         Nhóm salicylat
-         Corticoid + độc tế bào
-         Acid nicotinic
-         Levodopa

        - Acid uric có thể tăng khi: nhịn đói, hoạt động thể lực nặng, ngộ độc rượu cấp.
V. MỘT SỐ BIỂU HIỆN LÂM SÀNG NGOÀI KHỚP:
- Viêm mạch máu, bệnh lý tắc nghẽn động mạch thường gặp ở chi dưới
- Viêm màng ngoài tim
- Viêm kết mạc, viêm mống mắt
- Viêm tuyến mang tai
- Viêm thanh quản, viêm thực quản
- Viêm tinh hoàn, viêm tuyến tiền liệt, tình trạng priaprisme.
- Viêm màng não, hội chứng não cấp, hội chứng thần kinh ngoại biên do tophi chèn ép
 
VI. MỘT SỐ BỆNH LÝ GOUT THỨ PHÁT:
Gout thứ phát chiếm tỷ lệ thấp (5-10%) so với gout nguyên phát, nhưng thường nặng và khó điều trị hơn. Trong nhóm bệnh gout phụ nữ, gout thứ phát lại chiếm tỉ lệ khá cao. Nghiên cứu của Massé và De Sèze, với gần 500 bệnh nhân, nhận xét:
- Nam: gout thứ phát  là 6%
- Nữ: gout thứ phát xác định là 17%, nghi ngờ là 33%
 
Gout Do Suy Thận
Khi urê huyết vượt quá 1g/l thì hầu hết bệnh nhân đều có tình trạng tăng acid uric máu kèm theo. Tăng acid uric cũng rất thường gặp trong nhiễm độc thai nghén và ngộ độc chì, thông qua tổn thương ở cầu thận. Ngoài ra, người ta còn thấy hội chứng tăng acid uric máu ở bệnh nhân đái tháo nhạt do nguyên nhân thận. Một số trường hợp bệnh nhân đến khám bệnh vì viêm khớp gout, đồng thời phát hiện được tình trạng suy thận song song, đã đặt ra cho chúng ta vấn đề về chẩn đoán nguyên nhân, gout là nguyên nhân hay là hậu quả của suy thận. Theo kết quả của nhiều công trình nghiên cứu, tăng acid uric thường là nguyên nhân đối với nhóm nam giới và ngược lại, là hậu quả của suy thận, đối với nhóm nữ.
Gout do bệnh lý huyết học
Bệnh gout thứ phát do nguyên nhân huyết học có thể gặp ở bệnh lý tăng sinh tủy, đặc biệt khi đã có biến chứng suy thận, như:
- Đa u tủy, bệnh lý globulin
- Xơ tủy (myélosclérose)
- Bệnh bạch cầu cấp hay mãn dòng tủy hay dòng lympho.
- Thiếu máu bất sản
- Thiếu máu tán huyết mãn: thalassemie, depranocytoe, bệnh Minkowski Chauffard, thiếu máu Biermer.
Tăng acid uric trong nhóm bệnh huyết học chủ yếu do tăng sản xuất từ quá trình thoái hoá nucleoprotein của tế bào bệnh lý hay khi điều trị bằng các thuốc độc tế bào. Acid uric máu trong nhóm này thường rất cao, vượt quá 10mg%. Bệnh xuất hiện với tỷ lệ thấp nhưng diễn biến nặng.
Gout do vảy nến
Trong khi điều trị và theo dõi bệnh vảy