Nhóm thực hiện:
1 . Nguyễn Thị Bách
2 . Bùi Văn Chương
3 . Nguyễn Thị Hồng Minh
4 . Nguyễn Thị Tình
BỆNH TRUYỀN NHIỄM THƯỜNG GẶP Ở VẬT NUÔI
Giới thiệu về bệnh :
Đây là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, lây lan rất nhanh, rất rộng, ở nhiều loài động vật, và cả ở người.
Sự phân bố của bệnh: ở khắp mọi nơi trên thế giới.
- Ở Việt Nam bệnh xảy ra ở nhiều tỉnh: Nha Trang, Quảng Ngãi, Thừa Thiên Huế, Hà Tĩnh, Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định, Sông Bé, Tây Ninh……

Đối tượng mắc bệnh: trâu, bò, lợn, dê, cừu, voi, lạc đà, hươu, nai, hoẵng, nhím. Đặc biệt trâu, bò mắc bệnh nhiều và nặng hơn các loài khác. Ngựa và các loài chim không bị lây nhiễm.
Bệnh lở mồm long móng
1 . Nguyên nhân
2 . Phương thức lây truyền
3 . Triệu chứng
4 . Bệnh tích
5 . Chẩn đoán
6 . Điều trị
7 . Phòng bệnh
Các nội dung chính
1. Nguyên nhân
Bệnh gây ra do vi rút lở mồm long móng.
Người ta đã xác định được 7 tip virut gây bệnh ( O, A, C, SAT1,SAR2, SAT3, ASIA1 ) và nhiều biến chủng gây các biểu hiện lâm sàng giống nhau, nhưng không gây miễn dịch cho nhau được.
Ở Việt Nam phát hiện 3 typ virut gây bệnh: virut typ A, Asia 1 và O.
Một số nét về virut lở mồm long móng
Chết lập tức nếu được xử lí : 
- Thuốc sát trùng : Formol, Iodine, Glutaraldehyde
- Nhiệt độ : 100oC
- Ðộ pH : < 5
- Nhiệt độ càng thấp, virus càng tồn tại lâu.
Nhiệt độ            Thời gian tồn tại
- Dưới -20oC 3 - 4 năm
- 30 - 60oC 30 - 40 phút
- 60 - 70oC 30 phút
- 76oC 15 phút
- 80oC 3 phút
- 86oC 1 phút
- 100oC chết tức thì 
Trong môi trường chất hữu cơ virus tồn tại khá lâu:

- Rơm cỏ khô : 8 - 15 tuần
- Rác rưởi khô : 14 ngày
- Rác rưởi ướt : 8 ngày
- Nước tiểu : 39 ngày
- Phân ủ : 9 giờ đến 1 tuần tùy độ sâu
- Lông trâu bò : 4 tuần
- Thịt phơi khô : 7 ngày
- Tủy xương và phủ tạng : 40 ngày
- Ánh nắng mặt trời chiếu trực tiếp : Virus chỉ tồn tại 1 giờ.
2. Phương thức lây truyền
Đường xâm nhập: Đường tiêu hóa là đường xâm nhập chủ yếu của virut. Nó vào cơ thể qua niêm mạc miệng. Song virut cũng có thể xâm nhập vào cơ thể qua da ( các vết thương, niêm mạc hô hấp, niêm mạc đường sinh dục… )
Chất chứa virut: virut có trong hạch lâm ba, các mụn nước, nội tạng, trong máu, trong các bệnh tích ở bắp thịt, trong các chất bài xuất: nước bọt, phân, nước tiểu, nước mắt, nước mũi và sữa của con vật bị bệnh.
Cách truyền bệnh:
+ Truyền trực tiếp: do tiếp xúc trực tiếp giữa con vật bị bệnh và con khỏe khi chăn thả và nhốt chung.
+ Truyền gián tiếp: do dụng cụ chăn nuôi, thức ăn, người chăm sóc con vật bệnh có dính virut.
3. Triệu chứng
Bệnh ở trâu bò : thời gian nung bệnh 2 - 7 ngày. Bệnh phát ở hai thể:
Thể thông thường hay thể nhẹ: thường thấy ở vùng nhiệt đới, con vật bị mệt mỏi, ủ rũ, đầu mũi khô, sốt 2 – 3 ngày liền, nhiệt độ 400C – 420C, ăn khó khăn, chậm chạp khi nằm xuống đứng lên. Sau 3 – 4 ngày xuất hiện mụn nước ở niêm mạc mồm, chân và chỗ da mỏng .
Thể nặng, thể ác tính: Bê, nghé có biến chứng viêm ruột, tiêu chảy, xuất huyết đường tiêu hóa, chết sau vài ngày. Bệnh có thể nhiễm vào bộ máy hô hấp, gây viêm phế quản và phổi cấp làm con vật chết sau vài ngày. Bệnh cũng có thể nhiễm vào bộ máy tuần hoàn, làm suy tim và con vật bị bệnh chết bất ngờ.
Triệu chứng trên từng bộ phận
Ở miệng:
- Lưỡi dày lên và cử động khó khăn; niêm mạc miệng, môi, lợi, chân răng nóng, đỏ, khô.

- Mụn nước mọc ở hàm trên trong má, mép, môi, lợi, chân răng, trên mặt lưỡi và cuống lưỡi. Mụn này to bằng hạt kê, hạt đỗ, hạt ngô trong, vàng, dần dần vẩn đục, sau vài ngày vỡ ra, làm lớp niêm mạc bung ra từng mảng, để lộ những vết loét đỏ. Những vết loét này sau 2-3 ngày sẽ thành sẹo, nếu không bị nhiễm tạp khuẩn. Dịch từ các mụn loét cùng nước bọt chảy ra hai bên mép liên tục, trắng xóa như bọt xà phòng, đôi khi dính cả tia máu, con vật ít nhai; ăn khó do mụn ở miệng,lưỡi.
Ở mũi:
- Mụn nước cũng mọc và vỡ loét, nước mũi có mùi hôi thối .

Ở chân:
- Mụn nước cũng mọc cùng thời gian mụn mọc ở miệng. Các mụn này mọc dày đặc xung quanh da, móng, trong kẽ chân, làm thành những vết loét đỏ xung quanh móng chân. Vết loét có thể bị nhiễm trùng , sinh mủ, tạo thành những ổ loét sâu trong móng chân và rụng móng, con vật không làm việc được .

Ở vú:
- Con cái thường bị mọc mụn to bằng đầu ngón tay ở núm vú,đầu vú; vú bị sưng, da vú tấy đỏ, đau. Sau 2– 3 ngày các mụn này vỡ ra và phục hồi nhanh thành sẹo . Vì đau đớn nên con vật ít cho con bú, sữa cạn dần .
Bệnh ở các vật nuôi khác
Bệnh ở lợn : Lợn mắc bệnh cũng có bệnh tích ở bốn chân và ở miệng. Ở nước ta, bệnh lây từ bò sang do nhốt chung chuồng hay chuồng gần nhau.
- Lợn bệnh: kém ăn, sốt cao, thở nhiều, đầu vú, da bụng, niêm mạc miệng, kẽ móng và xung quanh móng chân có mụn nước nhỏ như hạt kê, hạt đỗ. Sau 2- 3 ngày mụn vỡ ra rồi thành sẹo. Lợn chảy nước dãi nhiều. Trường hợp nhiễm tạp khuẩn, lợn có thể bị loét móng và long móng. Lợn con bị bệnh nặng dễ chết.
Bệnh ở dê, cừu : dê cừu mắc bệnh nhẹ.
- Ở miệng, mụn nước rất nhỏ, mất đi nhanh .
- Ở chân, mụn giống như ở bò, vỡ loét ra con vật đi lại khó khăn do bị đau, có thể bị long móng .
Bệnh lở mồm long móng trên cừu tại châu Âu
Bệnh cũng có thể lây sang người do người tiếp xúc với vật bệnh.
- Triệu chứng thấy ở người: sốt cao, niêm mạc miệng bị viêm loét do có các mụn nhỏ. Các mụn này cũng mọc ở đầu ngón tay, bàn tay, cánh tay, đùi, chân, mặt, vú… làm ngứa ngáy khó chịu. Mụn nước vỡ ra và mất rất nhanh. Bệnh thường kéo dài 10 – 20 ngày; nếu nặng có thể bị nôn, tiêu chảy dữ dội.
4. Bệnh tích
Ở đường tiêu hóa: Mọc mụn nước có kèm theo tụ huyết, xuất huyết loét đỏ: niêm mạc miệng, lợi răng, mép chân răng, thực quản, lưỡi, hầu, dạ múi khế, ruột non.
Ở tim: Tim thường thấy khi con vật mắc bệnh thể nặng: cơ tim bị biến chất, bao tim sưng to, trong chứa nước vàng…
Ở bộ máy hô hấp: viêm khí quản và viêm phổi.
Ở chân: Quanh móng và kẽ móng có mụn nước dễ làm long móng. Trường hợp nặng chân móng bị thối loét và viêm khớp.
Ở cơ: Cơ vân bị thoái hóa có màu nâu nhạt hoặc vàng có thể kèm theo các ổ hoại tử trong các trường hợp bệnh nặng.
5. Chẩn đoán
Chẩn đoán lâm sàng: Căn cứ vào các bệnh tích điển hình như: các mụn nước vỡ loét hoặc thành sẹo ở niêm mạc miệng, lưỡi, vú, quanh móng và kẽ móng.

Chẩn đoán virut: Lấy bệnh phẩm tiêm truyền cho chuột lang. Quan sát các triệu chứng điển hình của chuột bị bệnh: các mụn nước ở miệng và chân.
6. Điều trị
Trong giai đoạn đầu của bệnh có thể dùng huyết thanh miễn dịch. Liều lượng 120 – 150 ml/ ngày. Tùy theo khối lượng con vật. Tiêm dưới da.
Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu bệnh. Theo luật Thú y quốc tế ( OIE ) và pháp lệnh thú y, súc vật bị bệnh lở mồm long móng không điều trị mà phải tiêu hủy để bệnh không lây lan. Tuy nhiên bà con nông dân thường chữa các mụn loét cho trâu bò như sau:
- Ở miệng: thoa dung dịch Novadine hoặc dùng chanh, khế, giấm thoa lên các mụn loét ở lưỡi, môi, nướu răng, mỗi ngày từ 3 - 4 lần.Cho gia súc ăn thức ăn mềm, dễ tiêu hóa.



- Ở móng chân: trước tiên dùng nước muối 10% rửa sạch vết loét. Dùng bài thuốc:
+ Nước lá ổi đặc 500ml
+ Phèn xanh 50g
+ Nghệ 100g
+ Bột sulfamit 150g
Lấy phèn xanh và nghệ giã nhỏ, hòa với nước lá ổi bôi vào vết loét, sau đó rắc bột sulfamit vào.
- Đối với loét ở vú: Làm như ở miệng
Dùng các thuốc chữa triệu chứng và trợ tim mạch như cafein, vitamin B1, vitamin C, sulfaguanidin, nước lá ổi đặc .
Một số cách điều trị khác:
Kinh nghiệm điều trị của nông dân là: Cách ly súc vật bệnh, rửa các mụn loét ở miệng và chân của gia súc bằng nước muối, rồi bôi các thuốc sát trùng như cồn iot, thuốc đỏ 3%, xanh metilen 1% cùng với nước lá chát (nước là ổi). Đồng thời chăm sóc, nuôi dưỡng tốt súc vật bệnh, giảm thức ăn thô, cho ăn cám hoặc cháo (vì súc vật lở loét miệng). Kinh nghiệm chữa như vậy cũng có thể làm cho gia súc khỏi bệnh sau 15 ngày.
Dùng các dung dịch sát trùng rửa vết loét như: thuốc tím 1%, formol 1%, axit axetic 2%, axit citric 1%. Đun nước lá khế cho thêm 10 g phèn chua tắm cho lợn khi da đang đỏ hoặc nứt nẻ, rồi dùng lá khế đắp vào vết bệnh, đắp liên tục 3 – 5 ngày.
Hòa tro bếp (tro rơm rạ) vào nước ấm, đắp lên toàn thân lợn đã bị loét da, mỗi ngày 1 lần, liền trong 5 ngày để diệt trùng, vừa hút chất viêm ở chỗ loét.
Than xoan 50, tỏi 50 g, nghệ 50 g, lá đào 50 g, dầu lạc 200 g.
Giã nhỏ than xoan, nghệ, tỏi, lá đào rồi hòa với dầu lạc bôi vào vết loét đã rửa sát trùng.
Dùng một số thuốc mỡ kháng sinh bôi ngoài da và móng như neomat (neomycin + tetracyclin), nanycin (penicillin + streptomycin) để phòng nhiễm trùng bệnh kế phát. Có thể dùng quả chanh cắt ra, xát vào kẽ chân, vú loét liền trong 3 – 4 ngày.
Hiện nay, TS Nguyễn Văn Khải đã sử dụng nước ôzôn để điều trị bệnh lở mồm long móng (LMLM) cho gia súc ở nhiều địa phương .
7. Phòng bệnh
Tiêm vacxin phòng bệnh : Vacxin đa giá chống nhiều chủng virut như: vacxin phòng 3 type virut A, Asia 1, O cho trâu, bò, lợn; vacxin phòng typ virut O cho lợn .
- Tiêm dưới da 2 lần, mỗi lần 20 ml cách nhau 10 ngày . Miễn dịch được 6 – 12 tháng.
Thực hiện vệ sinh phòng bệnh: tắm chải, vệ sinh chuồng trại, thức ăn nước uống, vận chuyển… chăm sóc nuôi dưỡng, sử dụng hợp lí trâu bò…
Khi có dịch xảy ra, phải thực hiện đúng như pháp lệnh thú y về khai báo, tiêm phòng, vệ sinh xử lí chết, cấm vận chuyển, giết thịt con vật bị bệnh… Sau khi con bệnh cuối cùng khỏi bệnh hoặc chết được 14 ngày thì báo cáo với chính quyền địa phương biết để công bố hết dịch .
Khi tiến hành tiêu hủy:
Dự kiến, mức hỗ trợ khi tiêu hủy: 1 triệu đồng/con trâu, bò; 100.000 đồng/con cừu, dê, lợn (50 kg). Đây là một trong những nội dung của : “Dự thảo quy định phòng chống bệnh lở mồm long móng gia súc” của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn .

Cách nhận biết thịt heo lở mồm long móng:
Thịt heo mắc bệnh lở mồm long móng thường có hiện tượng trơn láng, nhão và rỉ nhớt. Trường hợp heo bị bệnh chết trước khi giết mổ, mỡ sẽ có màu hồng đỏ, thịt bị đổ nhớt, tái nhợt, da bị tụ máu bầm...
Thực trạng của bệnh
Năm 2006, các tỉnh thành của Việt Nam dịch bệnh lở mồm nong móng xảy ra rất nặng với hàng chục nghìn gia súc bị bệnh.
Tháng 5/2006, hơn 2000 con bò và 4600 con lợn tại 37 xã ở Lâm Đồng bị mắc bệnh.
Ngày 25/8/2010 tại Quảng Ngãi ở các xã Tịnh An, Tịnh Bình,… trong vòng 3 tuần đã có 71 con bò của 24 hộ dân mắc bệnh lở mồm long móng.
Ngày 14/9/2010 chi cục thú y Hà Tĩnh phát hiện ổ dịch lở mồm long móng tại địa bàn xã Sơn Kim 1, huyện Hương Sơn.
- Bắt đầu ngày 7/9/2010: có 122 con trâu, bò của gần 60 hộ trên địa bàn bị dịch.

Bà Rịa – Vũng Tàu: Theo báo cáo của Chi cục Thú y tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, ngày 01/10/2010, dịch LMLM đã xảy ra trên đàn bò của một số hộ gia đình tại xã Phước Long Thọ, huyện Đất Đỏ. Kết quả xét nghiệm bệnh phẩm dương tính với vi rút LMLM type O. Đến ngày 06/10/2010, số bò bị bệnh là 36 con. Hiện tại, Chi cục Thú y đang phối hợp với chính quyền địa phương thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch theo quy định.

Quảng Ngãi: Theo báo cáo của Cơ quan Thú y vùng IV, trong các ngày từ 29/9/2010 đến 10/10/2010, dịch LMLM đã xảy ra tại 6 thôn thuộc 4 xã Trà Bình huyện Trà Bồng, 03 xã là Sơn Mùa, Sơn Dung và Sơn Liên thuộc huyện Sơn Tây làm 127 con bò mắc bệnh. Chi cục Thú y đã phối hợp với chính quyền địa phương triển khai các biện pháp phòng chống dịch theo quy định và đề nghị UBND tỉnh công bố dịch tại huyện Sơn Tây và xã Trà Bồng tỉnh Quảng Ngãi.
Tài liệu tham khảo
Giáo trình Thú Y( NXB Đại Học Sư Phạm)
www.sonongnghiep.hochiminhcity.gov.vn
Www.sonongnghiep.bentre.gov.vn
www.khuyennongvn.gov.vn
www.anova.com.vn
THE END