Bài 39
BIẾN ĐỘNG SỐ LƯỢNG CÁ THỂ
CỦA QUẦN THỂ SINH VẬT
I.Biến động số lượng cá thể




1.Khái niệm:
*Ví dụ:
Cháy rừng làm nhiều sinh vật bị chết
Muỗi sinh sản nhiều khi thời tiết nóng, ẩm
*Biến động số lượng cá thể của quần thể là sự
tăng hoặc giảm số lượng cá thể
I.Biến động số lượng cá thể

1.Khái niệm:
*Biến động số lượng cá thể của quần thể là sự
tăng hoặc giảm số lượng cá thể
2. Các kiểu biến động số lượng
- Biến động theo chu kì
- Biến động không theo chu kì
a. Biến động theo chu kì
Số lượng thỏ và mèo rừng ở Canađa biến động theo chu kì 9-10 năm
*Ví dụ:
Cá cơm ở vùng biển Peru
cứ 10 -12 năm biến động 1 lần
Vào mùa hè khí hậu ấm áp sâu hại xuất hiện nhiều
a. Biến động theo chu kì
Phụ thuộc vào loại thức ăn là thỏ
Phụ thuộc vào số lượng con mồi là chuột lemút.
Cứ 10-12 năm có dòng nước nóng đi qua nên cá Cơm chết hàng loạt
Do khí hậu ấm áp.
Phụ thuộc vào nguồn thức ăn
Mùa mưa ếch nhái sinh sản mạnh
Nhiều năm
Nhiều năm
Nhiều năm
Mùa
Mùa
Mùa




a. Biến động theo chu kì
b. Biến động không theo chu kì
Là những biến động xảy ra do những thay đổi có tính chu kì của điều kiện môi trường
(Chu kì biến đổi: Theo nhiều năm, mùa, tháng…)
Vịt chết vì dịch cúm A/H5N1
Cháy rừng Uminh thượng năm 2002
Trâu chết rét tại miền Bắc vào mùa đông
Cá chết hàng loạt do sự cố Fomosa




a. Biến động theo chu kì
b. Biến động không theo chu kì
Là những biến động xảy ra do những thay đổi có tính chu kì của điều kiện môi trường
(Chu kì biến đổi: Theo nhiều năm, mùa, tháng…)
Là biến động mà số lượng cá thể của quần thể tăng hoặc giảm 1 cách đột ngột do điều kiện bất thường của thời tiết hay do hoạt động khai thác tài nguyên quá mức của con người.
b. Biến động không theo chu kì
Đồ thị biến động số lượng thỏ ở Ôxtrâylia.
a. Biến động theo chu kì
Đồ thị biến động số lượng thỏ và mèo rừng ở Canađa

II. Nguyên nhân gây biến động và sự điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể
1.Nguyên nhân gây biến động số lượng cá thể của quần thể
Biến động theo chu kì
Phụ thuộc vào loại thức ăn là thỏ
Phụ thuộc vào số lượng con mồi là chuột lê mút.
Cứ 10-12 năm có dòng nước nóng đi qua nên cá Cơm chết hàng loạt
Do khí hậu ấm áp.
Phụ thuộc vào nguồn thức ăn
Mùa mưa ếch nhái sinh sản mạnh
Hữu sinh
Hữu sinh
Vô sinh
Vô sinh
Hữu sinh
Vô sinh
Biến động không theo chu kì
Nhiệt độ quá thấp (< 8oC)
do lũ lụt thất thường
Do cháy rừng
Do nhiễm virut gây bệnh u nhầy
Vô sinh
Vô sinh
Vô sinh. Hữu sinh
Hữu sinh

II. Nguyên nhân gây biến động và sự điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể
1.Nguyên nhân gây biến động số lượng cá thể của quần thể
a. Do thay đổi của các nhân tố vô sinh
Các nhân tố vô sinh( nhiệt độ, độ ẩm…) tác động trực tiếp đến trạng thái sinh lí,sức sinh sản của các cá thể, khả năng thụ tinh, sức sống con non….
→ nhân tố không phụ thuộc mật độ quần thể

II. Nguyên nhân gây biến động và sự điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể
1.Nguyên nhân gây biến động số lượng cá thể
b. Do thay đổi của các nhân tố hữu sinh
Các nhân tố hữu sinh(cạnh tranh cùng loài, kẻ thù,thức ăn..) ảnh hưởng đến sức sinh sản, tỉ lệ tử vong, sự phát tán…
→ nhân tố phụ thuộc mật độ quần thể
2. Sự điều chỉnh số lượng cá thể của quần thể
Quần thể sống trong MT xác định luôn có xu hướng tự điều chỉnh số lượng cá thể bằng cách làm tăng hoặc giảm số lượng
- Điều kiện sống thuận lợi
→Mức sinh sản tăng , tử vong giảm, nhập cư tăng
→Số lượng cá thể tăng.
- Số lượng cá thể tăng cao
→ cạnh tranh
→mức tử vong tăng, sinh sản giảm, xuất cư tăng
→Số lượng cá thể giảm
3. Trạng thái cân bằng của quần thể
Do khả năng tự điều chỉnh → số lượng cá thể trong quần thể luôn duy trì ở mức ổn định và phù hợp với khả năng cung cấp nguồn sống của môi trường
→Đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của quần thể
TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Trạng thái cân bằng của quần thể đạt được khi
A.có hiện tượng ăn lẫn nhau.
B.số lượng cá thể nhiều thì tự chết.
C.số lượng cá thể ổn định và cân bằng với nguồn sống của môi trường.
D.tự điều chỉnh.

Câu 2: Sự biến động số lượng cá thể của quần thể do:
A.tác động của con người.
B.sự phát triển quần xã.
C.sự tác động nhân tố sinh thái vô sinh và hữu sinh.
D.khả năng cạnh tranh cao.
Câu 3: Biến động nào sau đây là biến động theo chu kỳ
A.số lượng bò sát giảm vào những năm có mùa đông giá rét
B.số lượng chim, bò sát giảm mạnh sau những trận lũ lụt
C.nhiều sinh vật rừng bị chết do cháy rừng
D.ếch nhái có nhiều vào mùa mưa

Câu 4: Trường hợp nào sau đây cho thấy sinh vật biến động không theo chu kỳ
A.chim di trú mùa đông
B.động vật biến nhiệt ngủ đông
C.số lượng ruồi muỗi nhiều vào các tháng xuân hè
D.số lượng thỏ ở Australia giảm vì bệnh u nhầy
TRẮC NGHIỆM
Câu 5: Nhân tố sinh thái hữu sinh
A.khí hậu, thổ nhưỡng
B.nhiệt độ,ánh sáng, số lượng kẻ thù ăn thịt
C.là nhóm nhân tố không phụ thuộc mật độ quần thể
D. là nhóm nhân tố phụ thuộc mật độ quần thể
TRẮC NGHIỆM
BÀI TẬP VỀ NHÀ
-Trả lời câu hỏi cuối bài.

-Soạn bài mới 40, Quần xã sinh vật và một số đặc trưng cơ bản của quần xã.
1/ Tìm hiểu về khái niệm quần xã SV?
2/ Tìm hiểu về các đặc trưng cơ bản của quần xã SV?
3/ Phân biệt các mối quan hệ hỗ trợ trong quần xã SV?
4/ Tìm hiểu về hiện tượng khống chế sinh học?