TIẾT 20,21: BÀI 23. TRAO ĐỔI
KHÍ Ở SINH VẬT
I- Khái niệm trao đổi khí ở sinh vật

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
I- Khái niệm trao đổi khí ở sinh vật
? Khi hô hấp, con người hấp
thụ khí gì và thải ra khí gì?
Khi hô hấp con người hấp thụ
khí Oxygen và thải khí
Carbon dioxide
? Giữa cơ thể và môi trưởng
đã xảy ra quá trình gì?
Giữa cơ thể với môi trường
đã xảy ra quá trình trao đổi
khí

Cử động hô hấp ở người

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
I- Khái niệm trao đổi khí ở sinh vật
? Trao đổi khí là gì? Lấy ví dụ?

- Khái niệm: Trao đổi khí là sự trao đổi các
chất ở thể khí giữa cơ thể với môi trường.
- Ví dụ:
+ Động vật, thực vật, con người hô hấp hấp
thụ O2 và thải CO2.
+ Thực vật quang hợp hấp thụ CO2 và thải O2

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
I- Khái niệm trao đổi khí ở sinh vật
Quan sát hình 23.1, mô tả quá trình trao đổi khí ở sinh vật?

- Quá trình trao đổi khí giữa cơ thể với môi
trường được thực hiện theo cơ chế khuếch tán.

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
I- Khái niệm trao đổi khí ở sinh vật
Quan sát hình 23.1, mô tả quá trình trao đổi khí ở sinh vật?

- Là sự di chuyển của các phân tử khí từ vùng có hàm
lượng phân tử khí cao sang vùng có hàm lượng phân
tử khí thấp hơn.

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
I- Khái niệm trao đổi khí ở sinh vật

- Lượng Oxygen trong tế
bào thấp hơn ngoài môi
trường và ngược lại lượng
Carbon dioxide trong tế bào
cao hơn ngoài môi trường
có sự chênh lệch đó là vì:
Oxygen trong tế bào sử
dụng cho quá trình hô hấp
để oxi hóa các chất, còn
Carbon dioxide được sinh
ra trong quá trình hô hấp.

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
II- Trao đổi khí ở thực vật
1- Cấu tạo và chức năng của khí khổng
Quan sát hình 23.2 cho biết trao đổi khí ở thực vật
xảy ra ở cơ quan, bộ phận nào của cây?
- Chủ yếu ở khí khổng

của lá cây

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
II- Trao đổi khí ở thực vật
1- Cấu tạo và chức năng của khí khổng
Khí khổng tồn tại ở những trạng thái nào? Trạng
thái nào giúp thực hiện chức năng trao đổi khí?
Cho biết chất nào đi vào và chất nào đi ra qua khí
khổng trong quá trình quang hợp?
+ Khí khổng tồn tại ở trạng
thái đóng và mở.
+ Sự trao đổi khí xảy ra khi
khí khổng mở.
+ Chất vào khí khổng là
Carbon dioxide, chất ra là
Oxygen và nước.

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
II- Trao đổi khí ở thực vật
1- Cấu tạo và chức năng của khí khổng
Khí khổng phân bố ở đâu trong lá cây?
- Đa số cây hai là

mầm, khí khổng phân
bố nhiều ở lớp biểu bì
dưới lá.
- Ở cây một lá mầm,
khí khổng nằm ở cả
biểu bì trên và biểu bì
dưới của lá.

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
II- Trao đổi khí ở thực vật
1- Cấu tạo và chức năng của khí khổng

- Cấu tạo của khí khổng:
+ Mỗi khí khổng gồm hai tế bào hình hạt đậu, xếp úp vào
nhau tạo nên khe khí khổng, thành ngoài mỏng, thành trong
dày.
+ Các tế bào hình hạt đậu chứa nhiều lục lạp, không bào,
nhân
- Chức năng của khí khổng: trao đổi khí và thực hiện quá
trình thoát hơi nước cho cây.

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
II- Trao đổi khí ở thực vật
1- Cấu tạo và chức năng của khí khổng

Cơ chế đóng mở khí khổng:
+ Khi tế bào hạt đậu hút nước, không bào lớn lên,
thành mỏng của tế bào hình hạt đậu căng ra nên thành
dày cong theo làm khí khổng mở.
+ Khi tế bào hình hạt đậu mất nước, không bào nhỏ đi,
thành mỏng hết căng và thành dày duỗi thẳng làm cho
khí khổng đóng lại ( không hoàn toàn).

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
II- Trao đổi khí ở thực vật
2- Quá trình trao đổi khí qua khí khổng ở lá cây
Mô tả quá trình trao đổi
khí diễn ra ở lá cây?

+ Trong quang hợp, khí carbon dioxide khuếch tán
từ ngoài môi trường qua khí khổng vào lá, khí
oxygen khuếch tán từ trong lá qua khí khổng ra
ngoài môi trường ( khi có ánh sáng)
+ Trong hô hấp, khí oxygen đi vào và carbon
dioxide đi ra khỏi lá qua khí khổng (trong tối)

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
II- Trao đổi khí ở thực vật
2- Quá trình trao đổi khí qua khí khổng ở lá cây
Nêu ảnh hưởng của môi
trường tới trao đổi khí
trong quang hợp ở lá
cây?

- Ảnh hưởng của môi trường tới trao đổi khí trong
quang hợp ở lá cây: Ban ngày khí khổng mở rộng,
cây thực hiện chức năng quang hợp được nhiều
hơn. Vào đầu buổi tối và ban đêm, khí khổng đóng
bớt lại, cây thực hiên chức năng quang hợp giảm.

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
III- Trao đổi khí ở động vật
1- Hệ hô hấp ở động vật

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
III- Trao đổi khí ở động vật
1- Hệ hô hấp ở động vật
Cho biết cơ quan trao đổi khí của các loài sau:

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
III- Trao đổi khí ở động vật
1- Hệ hô hấp ở động vật

Cơ quan trao đổi khí ở
động vật gồm:
+ Phổi: mèo, chim bồ
câu…
+ Mang: cá, tôm…
+ Da: Ếch, giun, sán
lông…
+ Hệ thống ống khí:
châu chấu, kiến…

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
III- Trao đổi khí ở động vật
2- Quá trình trao đổi khí ở động vật

Sự trao đổi khí ở động vật có ý nghĩa gì?

Ý nghĩa: đảm bảo cho các tế bào,
mô, cơ quan được cung cấp đầy
đủ oxygen và thải carbon
dioxxide ra ngoài một cách hiệu
quả.

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
III- Trao đổi khí ở động vật

- Qúa trình trao đổi khí ở người:
+ Ở người, khi hít vào, không khí đi qua đường dẫn khí vào
phổi đến tận các phế nang (tại đây xảy ra sự trao đổi khí
giữa phế nang và mạch máu), O2 từ máu đến các tế bào.
+ Khí CO2 từ tế bào vào máu chuyển tới các phế nang và
được thải ra ngoài môi trường qua động tác thở ra.

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
III- Trao đổi khí ở động vật
2- Quá trình trao đổi khí ở động vật

Nêu vai trò của tập thể dục và hít thở sâu đối với
rèn luyện sức khỏe?

+ Tập thể dục giúp rèn luyện hệ hô hấp
+ Hít thở sâu giúp đẩy được hết khí cặn ra
khỏi phổi, lấy được nhiều O­2 vào giúp hô
hấp tế bào tăng lên, cung cấp nhiều năng
lượng cho các hoạt động sống

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
III- Trao đổi khí ở động vật
2- Quá trình trao đổi khí ở động vật
Phân biệt trao đổi khí ở động vật và thực vật theo nội
dung gợi ý như bảng 23.2

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
III- Trao đổi khí ở động vật
Bảng tóm tắt quá trình trao đổi khí ở động vật với thực
vật.
Tiêu chí

Thực vật

Động vật

Cơ quan trao đổi khí giữa
cơ thể với môi trường

Khí khổng, lỗ vỏ.

Phổi, da, mang,
hệ thống ống khí.

Không có

Có
Khuếch tán

Đường đi của khí
Cơ chế trao đổi khí

Khuếch tán
Chất khí trao đổi giữa cơ - Hô hấp: O2 đi vào,
thể với môi trường
CO2 đi ra
- Quang hợp: CO2 đi
vào, O2 đi ra.

O2 đi vào,
CO2 đi ra.

Câu 1: Thông thường, các khí khổng nằm tập
trung ở bộ phận nào của lá?


20

15

10

5

A. Biểu bì lá.
B. Gân lá .
C. Tế bào thịt lá.
D. Trong khoang chứa khí.

Câu 2.  Chức năng của khí khổng là:


20


15 


10

5

A. trao đổi khí với môi trường.
B. trao đổi chất với môi trường.
C. thoát hơi nước ra môi trường.
D. Cả A và C.

Câu 3.  Khi hô hấp, quá trình trao đổi khí
diễn ra như thế nào?
 


20

15

10

5

A. Lấy vào khí carbon dioxide, thải ra khí oxygen.

B. Lấy vào khí oxygen, thải ra khí carbon
dioxide.
C. Lấy vào khí carbon dioxide và hơi nước
D. Lấy vào khí oxygen và hơi nước.

Câu 3. Nói về hô hấp tế bào, điều nào sau đây
không đúng?


20


15 


10

A. Đó là quá trình chuyển đổi năng lượng rất
quan trọng của tế bào

5

B. Đó là quá trình oxi hóa các chất hữu cơ thành CO2 và H2O và giải phóng năng
lượng ATP

C. Hô hấp tế bào có bản chất là chuỗi các
phản ứng oxi hóa khử
D. Quá
bào
chủchủ
yếuyếu
diễndiễn
ra
Quátrình
trìnhhôhôhấp
hấptếtế
bào
trong
nhân
tế bào
ra trong
nhân
tế bào

Câu 4: Oxygen từ phế nang sẽ tiếp tục được chuyển
đến đâu?


20


15 


10

5

A. khí quản.
B. khoang mũi.
C. phế quản.
D. tế bào máu.

BÀI 23. TRAO ĐỔI KHÍ Ở SINH VẬT
III- Trao đổi khí ở động vật
1- Hệ hô hấp ở động vật
VìVìsao
giun
đấtcá
đểcó
trên
mặt
saokhi
mởbắt
nắp
mang
thểbề
biết
cáđất
cònkhô
tươiráo
hay
thì
giun
nhanh
chết?
không?
Vì
saosẽsơn
kín da
ếch thì ếch sẽ chết sau một thời
Vìgian?
giun sống trong môi trường ẩm ướt, trong điều kiện
Vì
cá giun
có
hệđất
thống
mạch
dày
đặc
máu
khô
ráo,sống
da
sẽnhưng
bịmao
khôphổi
không
còn
ẩmchứa
ướt.
Khi
Vì mang
ếch
trên
cạn
đơn
giản,
hô
hấp
qua
có
tố đỏ,
nếu
mang
cá
có màu
đỏ hồng
tức tán
có nhiều
đó,
Oxygen
và
Carbon
dioxide
khuếch
qua
da sắc
là
chủ
yếu,
da
ẩm ướt
giúp
Okhông
2 dễ dàng đi vào và CO2
Oxygen,
không
nhớt
vàhấp
không
cóchết
mùi hôikhuếch
thì đó tán
là cá
da,
giun không
thể
hô
nên
bị
dễ dàng
đi
ra. Nếu
sơn
kín
thì O
không
2
tươi. Còn nếu mang cá có màu đỏ thẫm, đen hoặc trắng
được vào, CO2­ không khuếch tán ra được thì ếch sẽ
bợt tức là các tế bào máu không được cung cấp Oxygen
chết
một
thời gian.
thì
đósau
là cá
ươn

Em hãy cho biết ý nghĩa của việc
đeo khẩu trang.

Đeo khẩu trang giúp ngăn khói, bụi đi
vào đường hô hấp; hạn chế các loại vi
khuẩn, virus xâm nhập vào cơ thể qua
đường hô hấp; ngăn chặn phát tán nguồn
bệnh cho những người xung quanh, …

Tại sao khi ở trong phòng kín đòng người một thời gian
thì cơ thể thường thấy nhịp hô hấp tăng? Em hãy đề
xuất biện pháp để quá trình trao đổi khí ởngười diễn ra
thuận lợi khi ở trong phòng đông người, phòng ngủ, lớp
học,..
Trong phòng kín đông người, lượng CO­2 ngày càng
tăng còn O2 ngày càng giảm do quá trình trao đổi
khí của cơ thể dẫn đến không khí hít vào thiếu O 2,
vì vậy nhịp hô hấp tăng để lấy đủ O 2 cho cơ thể.
Biện pháp: mở cửa, lắp quạt thông gió …đả
bảo thoáng khí