MÔN: VẬT LÝ 9
Câu hỏi: Viết công thức điện trở của dây dẫn ?
KIỂM TRA KIẾN THỨC CŨ
Từ công thức trên, ta có thể làm thay đổi điện trở dây dẫn bằng cách :
1. Thay đổi chiều dài dây dẫn.
2. Thay đổi tiết diện của dây.
3. Thay đổi vật liệu (điện trở suất) của dây.
Đèn bàn nhà tớ có núm vặn sáng tối được !
Nhà tớ cũng thế,bố tớ bảo đó là biến trở hay là chiết áp.
Vậy biến trở là gì? Biến trở có cấu tạo và
hoạt động như thế nào ?
Tiết 10- Bài 10
BIẾN TRỞ - ĐIỆN TRỞ DÙNG TRONG KĨ THUẬT
I. BIẾN TRỞ
1. Tìm hiểu cấu tạo và hoạt động của biến trở
C1: Quan sát hình để nhận dạng các loại biến trở:
a. Biến trở con chạy
b.Biến trở tay quay
c. Biến trở than
Biến trở con chạy
Biến trở tay quay
1. Tìm hiểu cấu tạo và hoạt động của biến trở.
- Biến trở gồm con chạy (hoặc tay quay) và cuộn dây dẫn bằng hợp kim có điện trở suất lớn được quấn đều đặn trên một lõi sứ
C2: Nếu mắc hai đầu A, B của cuộn dây của biến trở nối tiếp vào mạch điện thì khi dịch chuyển con chạy C, biến trở có tác dụng thay đổi điện trở không? Vì sao?
Biến trở không có tác dụng thay đổi điện trở. Vì khi đó, dòng điện vẫn chạy qua toàn bộ cuộn dây của biến trở và con chạy không có tác dụng làm thay đổi chiều dài của phần cuộn dây có dòng điện chạy qua.
C
N
M
A
B
+
_
C3: Biến trở được mắc nối tiếp vào mạch điện tại hai điểm A và N . Khi đó nếu ta dịch chuyển con chạy C thì điện trở của mạch điện có thay đổi không? Vì sao?
Điện trở của mạch điện có thay đổi. Vì khi dịch chuyển con chạy C sẽ làm thay đổi chiều dài của cuộn dây có dòng điện chạy qua do đó làm thay đổi điện trở của biến trở và của mạch điện.
C
N
M
A
B
+
_
C4: Hình 10.2 vẽ các kí hiệu sơ đồ của biến trở. Hãy mô tả hoạt động của biến trở có kí hiệu sơ đồ a, b, c.
M
N
2. Sử dụng biến trở để điều chỉnh cường độ dòng điện
Quan sát biến trở cho biết số ghi trên biến trở và giải thích ý nghĩa con số đó?
(20 Ω -2A) Có nghĩa là điện trở lớn nhất của biến trở là 20Ω, cường độ dòng điện tối đa qua biến trở là 2A.
20Ω - 2A
2. Sử dụng biến trở để điều chỉnh cường độ dòng điện.
* Sơ đồ mạch điện có dùng biến trở
C
M
N
A
B
K

Biến trở có điện trở lớn nhất thì đèn sáng mạnh nhất hay yếu nhất?
TL: Biến trở có điện trở lớn nhất thì đèn sáng yếu nhất?
C6: + Mắc mạch điện như hình 10.3. Đẩy con chạy C về sát điểm N để biến trở có điện trở lớn nhất.
C
M
N
A
B
K


C6: + Tại sao khi dịch chuyển con chạy C về điểm M đèn sáng mạnh hơn?
=> Vì điện trở của biến trở giảm
C
M
N
A
B
K



C6: + Đóng công tắc rồi dịch chuyển con chạy C tiến dần về đầu M, độ sáng đèn như thế nào? Tại sao?
TL: Vì điện trở của biến trở cú tr? s? nhỏ nhất (Rb = 0 ôm)
3. Kết luận. (SGK)
Biến trở có thể được dùng để điều chỉnh cường độ dòng điện trong mạch khi thay đổi trị số điện trở của biến trở.
II. CÁC ĐIỆN TRỞ DÙNG TRONG KĨ THUẬT
C7: Hãy giải thích vì sao lớp than hay lớp kim loại mỏng đó lại có điện trở lớn?
a
b
+ Nhận dạng hai cách:
Các điện trở dùng trong kỹ thuật được chế tạo bằng một lớp than hay lớp kim loại mỏng phủ ngoài một lõi cách điện.
- Cách 1: Trị số được ghi trên điện trở.
- Cách 2: Trị số thể hiện bằng các vòng màu.
C9: Đọc trị số các điện trở trên hình
III. Vận dụng
Nâu – Đen – Da cam – Vàng ánh kim
R = 10 x 103 � 5% = 10000 ? � 500?
- Vach cuối kim nhũ ± 5%
- Vạch đầu màu Nâu
- Vạch thứ 2 màu Đen
- Vạch thứ 3 Da cam
104
5 x
4 x
�2%
R = 4 x 5 x 104 � 2% = 200000 ? � 4000 ?
- Vạch đầu màu vàng
- Vạch thứ 2 màu xanh
- Vạch thứ 3 vàng
- Vach cuối màu đỏ ± 2%
C10: Một biến trở con chạy có điện trở lớn nhất là 20. Dây điện trở của biến trở là dây hợp kim nicrom có tiết diện 0,5mm2 và được quấn đều xung quanh một lõi sứ tròn đường kính 2cm. Tính số vòng dây của biến trở này.
Tóm tắt:
R = 20 
S = 0,5 mm2 = 0,5.10-6 m2
 = 1,1 .10-6m
d = 2cm = 2.10-2m
 = 3.14
n = ?
C 1vòng=d.
Tóm tắt:
R = 20 
S = 0,5 mm2 = 0,5.10-6 m2
 = 1,1 .10-6m
d = 2cm = 2.10-2m
 = 3.14
n = ?
C10
Giải
Ghi nh?
Bi?n tr? l� di?n tr? cú th? thay d?i tr? s? v� cú th? du?c s? d?ng d? di?u ch?nh cu?ng d? dũng di?n trong m?ch
Hu?ng d?n t? h?c
B�i v?a h?c:
- H?c ghi nh?, n?m cỏch dựng bi?n tr?, kớ hi?u bi?n tr? ?ng d?ng bi?n tr? trong th?c t?.
- L�m BT10.1? 10.6 trang 15-16 SBT
b)B�i s?p h?c: B�i t?p v?n d?ng d?nh lu?t ễm v� cụng th?c tớnh di?n tr?
- Tỡm cỏch gi?i BT t? 1?3 SGK trang 32,33