Thứ sáu, ngày 05 tháng 11 năm 2021
Lịch sử
Bài 1: Chuyện về Trương Định, Nguyễn Trường Tộ.
Cuộc phản công ở kinh thành Huế (Tiết 1)
Mục tiêu:

Sau bài học, em:
-Kể được sơ lược bố cảnh nước ta cuối thế kỉ XIX.
- Trình bày được quyết tâm đứng về phía nhân dân chống
Pháp của Trương Định.

A. HOẠT ĐỘNG CƠ BẢN

1. Khám phá bối cảnh nước ta ở cuối thế kỉ XIX
a) Lắng nghe giới thiệu:
Năm 1858, thực dân Pháp nổ súng tấn công ở Đà Nẵng,
mở đầu cuộc xâm lược nước ta. Từ đó đến cuối thế kỉ XIX,
triều đình nhà Nguyễn từng bước đầu hàng; thực dân Pháp
ngày càng lấn tới, nhưng nhân dân ta vẫn không ngừng
đứng lên đấu tranh để bảo vệ nền độc lập tự do của dân tộc.
b) Vận dụng hiểu biết của mình để trả lời câu hỏi sau:
- Em đã biết những nhân vật lịch sử nào tiêu biểu cho cuộc
kháng chiến chống Pháp ở cuối thế kỉ XIX? Nếu biết, em
hãy giới thiệu đôi nét về nhân vật lịch sử đó.

- Nhân vật lịch sử tiêu biểu cho cuộc kháng chiến chống Pháp cuối
thế kỉ XIX là: Trương Định, Nguyễn Trường Tộ, Tôn Thất Thuyết,
Nguyễn Trung Trực...
- Một số nét về các nhân vật lịch sử đó là:
   + Tôn Thất Thuyết (1839 – 1913), là quan phụ chính đại thần,
nhiếp chính dưới triều Dục Đức, Hiệp Hòa, Kiến Phúc và Hàm
Nghi của triều đại nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.
    Ông là người đã phế lập Dục Đức, Hiệp Hòa, Kiến Phúc và
Hàm Nghi trong một thời gian ngắn của lịch sử, gây nên một cuộc
khủng hoảng nghiêm trọng bên trong hoàng tộc. Khi thất bại trong
một cuộc binh biến năm 1885. Tôn Thất Thuyết đã phò tá vua
Hàm Nghi đi Quảng Trị, tổ chức nghĩa quân chống Pháp và chính
ông nhân danh Hàm Nghi đã ra chiếu Cần Vương, bản chiếu thư
nổi tiếng kêu gọi nhân dân Việt Nam chống Pháp. Toàn bộ gia
đình ông cũng tham gia kháng chiến và nhiều người đã hy sinh,
được người dân ca tụng là "Toàn gia yêu nước".

- Trương Định: sinh năm 1820, mất năm 1864, tại Quảng
Ngãi, là một lãnh tụ nghĩa quân chống Pháp giai đoạn 1859
– 1864, thời vua Tự Đức. Ông kiên quyết cùng nhân dân
chống quân xâm lược.

2. Tìm hiểu về “Bình Tây Đại nguyên soái” Trương Định
a) Đọc thông tin và quan sát hình vẽ:
Trương Định quê ở Quảng Ngãi, theo cha vào Nam lập nghiệp. Ngay từ khi
thực dân Pháp xâm lược nước ta, Trương Định đã chiêu mộ nghĩa binh đánh
Pháp. Năm 1862, giữa lúc nghĩa quân Trương Định đang thu được thắng lợi làm
cho thực dân Pháp hoang mang lo sợ thì triều đình nhà Nguyễn kí hòa ước,
nhường ba tỉnh miền Đông Nam Kì cho thực dân Pháp. Vua ban lệnh xuống
buộc Trương Định phải giải tán nghĩa binh và đi nhận chức Lãnh binh ở An
Giang. Nhận được lệnh, Trương Định băn khoăn, suy nghĩ rất nhiều:làm quan
thì phải tuân lệnh vua, nếu không sẽ phải chịu tội phản nghịch; nhưng nếu tuân
lệnh vua là phản bội lại ý chí của nhân dân. Giữa lệnh vua và ý dân, Trương
Định chưa biết làm thế nào cho phải.
Giữa lúc Trương Định còn đang băn khoăn đi hay ở thì trong nhân gian có
thư truyền đi khắp nơi, suy tôn Trương Định làm chủ soái. Đề xuất đó được dân
chúng và nghĩa quân ủng hộ; họ làm lễ tôn Trương Định làm “Bình Tây Đại
nguyên soái”. Cảm kích trước niềm tin yêu của nghĩa quân và dân chúng,
Trương Định đã ở lại tiếp tục cùng nhân dân chống giặc.
“Đại nguyên soái” Trương Định đã phất cao cờ “Bình Tây”, chỉ huy hàng
nghìn nghĩa quân hoạt động chống thực dân Pháp.

- Điều gì khiến Trương Định phải băn khoăn, lo nghĩ?
Điều khiến Trương Định phải băn khoăn, lo nghĩ là làm quan
thì phải tuân lệnh vua, nếu không sẽ chịu tội phản nghịch; nhưng
nếu tuân lệnh vua là phản bội lại ý chí của nhân dân. Giữa lệnh
vua và ý dân, Trương Định chưa biết nên làm thế nào cho phải.
- Vì sao Trương Định không nghe lệnh triều đình, quyết tâm
chống Pháp? Em hãy chứng minh điều đó qua bức tranh và
đoạn văn trên.
- Trương Định không nghe lệnh triều đình, quyết tâm chống
Pháp vì:
   + Lúc ông đang băn khoăn trước sự lựa chọn của mình thì
trong nhân gian, mọi người truyền thư đi khắp nơi, suy tôn
ông lên làm chủ soái và được nhiều người ủng hộ.
  + Cảm kích trước niềm tin yêu của nghĩa quân và dân chúng,
từ già trẻ, trai gái, nhất là các bô lão.

- Em có nhận xét gì về hành động của Trương Định?
- Hành động của Trương Định thể hiện tinh thần yêu
nước, ông sẵn sàng phản lại lệnh vua để cùng nhân dân
đánh giặc.
   + Cố gắng đem lại cuộc sống bình yên cho nhân dân.
  + Ông luôn đặt nhân dân lên hàng đầu, không quan tâm
đến tính mạng của bản thân.
+ Hành động của Trương Định hoàn toàn đúng, ông đã vì
dân vì nước mà phất cao cờ “Bình Tây”. Ông là một người
yêu nước.

Triều đình kí hòa ước với

Nhân dân suy tôn ông là

Pháp và lệnh cho ông giải

“Bình Tây Đại Nguyên

tán lực lượng.

Soái”

TRƯƠNG ĐỊNH
Quyết tâm chống lệnh vua để ở lại
cùng nhân dân đánh giặc

GHI NHỚ
Năm 1862, triều đình nhà Nguyễn kí hòa
ước nhường 3 tỉnh miền Đông Nam Kì cho
thực dân Pháp. Vua ra lệnh cho Trương Định
phải giải tán lực lượng nhưng ông kiên quyết
cùng nhân dân chống quân xâm lược.

Ông là người yêu nước, dũng cảm, sẵn sàng hi sinh
bản thân mình cho dân tộc, cho đất nước.

Tiết 2
NHỮNG ĐỀ NGHỊ CANH TÂN ĐẤT
NƯỚC
CỦA NGUYỄN TRƯỜNG TỘ

NGUYỄN TRƯỜNG TỘ
MONG MUỐN CANH TÂN ĐẤT NƯỚC
1. Giới thiệu về Nguyễn Trường Tộ:
Trước
mốilàhọa
xâm
một số
nho yêu
nước
đã biết
làm
Thế nào
canh
tânlăng
? Trình
bàynhà
những
thông
tin em
gì?
về Nguyễn Trường Tộ:
• Quê
Nghệ
An.
“ Canhmối
tân”họa
là xâm
từ bỏlăng
những
cách
làmnho
cũ, yêu
lạc hậu.
Trước
một
sốở nhà
nước đã
• Làđạt
Thực
hiện cách
để
sựminh.
phát
triển
người
chủ
trương
canh làm
tân mới
đất nước
đểđược
tựthông
lập,
tự
cường.
tốt đẹp hơn.
•1860, ông sang Pháp.
•Trình lên vua Tự Đức nhiều bản
điều trần.

- Qua những đề nghị canh tân đất

nước, Nguyễn Trường Tộ mong
muốn điều gì?
Qua những đề nghị canh tân đất
nước Nguyễn Trường Tộ mong muốn
làm cho đất nước giàu mạnh, tiến kịp
các nước phát triển khác.


Những
đề hệ
nghị
Mở rộng quan
ngoạicanh
giao.
Thuê
gia nướccủa
ngoài.
tânchuyên
đất nước

Nguyễn
Mở các trường
dạy đóng Tộ
tàu,
Trường
đúc súng, sử dụng máy móc, ...

là
gì?
Xây dựng quân đội.

Vì sao những đề nghị canh tân
đất nước của Nguyễn Trường Tộ
không được vua Tự Đức và triều
đình chấp nhận?

Những đề nghị canh tân đất nước
của Nguyễn Trường Tộ không được
vua Tự Đức và triều đình chấp nhận
vì: Theo vua Tự Đức, những phương
pháp cũ đã đủ để điều khiển quốc
gia rồi.

Nêu ý kiến của em về nhân
vật
Nguyễn Trường Tộ.
Nguyễn Trường Tộ là một người
giàu lòng yêu nước. Ông luôn nghĩ
cho đất nước, cho nhân dân, muốn
tìm cách đưa đất nước ngày càng
giàu mạnh. Nhưng tiếc thay, những
đề nghị canh tân đất nước của ông
đều bị Vua Tự Đức từ chối. 

Nguyễn Trường Tộ đã nhiều lần đề
nghị canh tân đất nước. Nhưng những
đề nghị của ông không được vua quan
nhà Nguyễn nghe theo và thực hiện.

Tiết 3
Tìm hiểu về Tôn Thất
Thuyết và cuộc phản công
quân Pháp ở kinh thành
Huế

a) Quan sát tranh và đọc kĩ đoạn thoại dưới đây

Vua Hàm Nghi

Tôn Thất Thuyết

a) Đọc kĩ đoạn thoại dưới đây

Trả lời câu hỏi
- Tôn Thất Thuyết là ai?
Tôn Thất Thuyết là người đại diện phái chủ chiến trong
triều đình nhà Nguyễn, chủ trương cùng nhân dân chiến
đấu chống Pháp, giành lại độc lập dân tộc.
- Vì sao Tôn Thất Thuyết quyết định phản công quân
Pháp ở kinh thành Huế?
Tôn Thất Thuyết quyết định phản công quân Pháp ở
kinh thành Huế vì khi biết Tôn Thất Thuyết chuẩn bị
chống Pháp. Giặc Pháp vờ mời ông đến họp để bắt ông.
Biết được âm mưu của giặc, Tôn Thất Thuyết quyết định
nổ súng để giành thế chủ động.

- Diễn biến của sự kiện ra sao? Kết quả thế nào?
 Diễn biến của sự kiện:
Đêm mồng 4 rạng sáng mồng 5 - 7 - 1885, trong cảnh
khuya vắng lặng của kinh thành Huế, bỗng có tiếng súng
thần công nổ rầm trời, lửa cháy sáng rực. Đó là cuộc tấn
công vào đồn Mang Cá và tòa Khâm sứ Pháp của các đạo
quân theo lệnh của Tôn Thất Thuyết. Bị đánh bất ngờ, quân
Pháp vô cùng bối rối, ra sức cố thủ. Đến gần sáng, chúng tố
chức đánh trả lại.
=> Kết quả: Quân ta thua, Tôn Thất Thuyết đưa vua Hàm
Nghi rút lên vùng rừng núi, tiếp tục kháng chiến.

- Sau khi cuộc phản công ở kinh thành Huế thất
bại, Tôn Thất Thuyết đã làm gì?
• Sau khi cuộc phản công ở kinh thành Huế thất
bại, Tôn Thất Thuyết đã đưa vua Hàm Nghi lên
vùng rừng núi Quảng Trị để tiếp tục kháng chiến.
• Tại đây, ông đã lấy danh nghĩa vua Hàm Nghi ra
Chiếu Cần Vương kêu gọi nhân dân cả nước đứng
lên giúp vua.

SÚNG THẦN CÔNG TRIỀU NGUYỄN

CHIẾU CẦN VƯƠNG

Giới thiệu về vua Hàm Nghi
Nhà vua tên thật là Nguyễn Phúc Ưng Lịch
(1872-1943) lên ngôi vua ngày 1-7-1884.
Khi kinh thành Huế thất thủ, Tôn Thất
Thuyết hạ lệnh bỏ kinh thành, đưa nhà vua
rời xa kinh thành, chạy ra Tân Sở, lúc đó nhà
vua mới 14 tuổi. Ngày 13-7-1885, đến Tân
Sở, Tôn Thất Thuyết xin vua phê chuẩn
chiếu Cần Vương. Vua Hàm Nghi chăm chú
đọc tờ chiếu hai lần rồi phê chuẩn.

MỘT SỐ CẢNH ĐẸP Ở HUẾ

MỘT SỐ CẢNH ĐẸP Ở HUẾ

Cầu Trường Tiền

Đại nội

5. Đọc và ghi vào vở
Trương Định không theo lệnh vua mà đứng về phía nhân dân
chống Pháp. Nguyễn Trường Tộ mong muốn canh tân đất nước
để làm cho đất nước giàu mạnh. Là người đứng đầu phe chủ
chiến, dù nhà Nguyễn kí hiệp ước đầu hàng hoàn toàn thực dân
Pháp, nhưng Tôn Thất Thuyết cùng vua Hàm Nghi vẫn lãnh đạo
nhân dân chống pháp. Ý nguyện của Trương Định, Nguyễn
Trường Tộ, Tôn Thất Thuyết cuối cùng đều không đạt được, song
muôn đời sau, nhân dân vẫn ghi nhớ tinh thần yêu nước của các
ông.

Hoạt động thực hành

1. Hãy lập bảng theo mẫu sau vào vở và điền nội
dung phù hợp vào cột để trông về những việc làm
của Trương Định, Nguyễn Trường Tộ và Tôn Thất
Thuyết.
Nhân vật lịch sử

Việc làm

Trương Định

.....................

Nguyễn Trường Tộ

.....................

Tôn Thất Thuyết

.....................

Nhân vật lịch sử

Việc làm

Chống lại lệnh vua, cùng nghĩa
Trương Định
quân và nhân dân đứng lên chống
giặc.
Đưa ra đề nghị canh tân đất nước
với mong muốn giúp nước nhà thoát
Nguyễn Trường Tộ khỏi cảnh nghèo đói, góp phần đưa
đất nước ngày càng giàu mạnh nhưng
bị vua Tự Đức từ chối.
Tôn Thất Thuyết
Cùng vua Hàm Nghi lãnh đạo nhân
dân chiến đấu chống Pháp.