BÀI 5: HỆ QUẢ ĐỊA LÍ CÁC CHUYỂN ĐỘNG CHÍNH
CỦA TRÁI ĐẤT
Mục tiêu:
- Phân tích (kết hợp sử dụng hình vẽ, lược
đồ) được hệ quả địa lí các chuyển động
chính của Trái Đất: chuyển động tự quay
(sự luân phiên ngày đêm, giờ trên Trái
Đất); chuyển động quanh Mặt Trời (các
mùa trong năm, ngày đêm dài ngắn theo
vĩ độ).
- Liên hệ được thực tế địa phương về các

Khởi động

DỌN SẠCH
ĐẠI DƯƠNG

Khởi động

Hãy chọn vào số ký hiệu đồ vật cần dọn và đặt tên cho
hệ quả địa lí các chuyển động chính của Trái Đất
tương ứng với bức tranh mà em nhìn thấy?

1

2

3

4

Khởi động

Sự luân phiên ngày đêm
QUAY LẠI

Khởi động

Các mùa trong năm
QUAY LẠI

Khởi động

Giờ trên Trái Đất
QUAY LẠI

Khởi động

Ngày đêm dài ngắn theo vĩ độ
QUAY LẠI

Khởi động

NỘI DUNG BÀI HỌC

Trái Đất có hai chuyển động
chính là chuyển động tự quay
quanh trục và chuyển động
quay quanh Mặt Trời. Hai
chuyển động này diễn ra đồng
thời và sinh ra những hệ quả.
Vậy đó là những hệ quả nào?

Hệ quả địa lí của chuyển động
01
tự quay quanh trục

Hệ quả địa lí do chuyển
02 động quanh Mặt Trời

Hình thành
kiến thức

1. Hệ quả địa lí của chuyển động tự quay quanh trục

a) Sự luân phiên ngày đêm

b) Giờ trên Trái Đất

Hình thành
kiến thức

1. Hệ quả địa lí của chuyển động tự quay quanh trục
HĐ NHÓM
10 phút

- Đặc điểm chuyển động tự quay quanh
trục của Trái Đất?
- Tại sao có sự luân phiên ngày đêm?
a) Sự luân
phiên ngày đêm - Nếu Trái Đất chỉ chuyển động quanh Mặt
Trời mà không tự quay quanh trục thì hiện
tượng ngày đêm sẽ diễn ra như thế nào?

1+3

2+4
b) Giờ trên
Trái Đất

Hình 5.1. Chuyển động tự quay và hiện tượng
ngày đêm trên Trái Đất

- Tại sao địa điểm nằm trên kinh tuyến
khác nhau có giờ địa phương khác nhau?
- Nước nào có cùng giờ với Việt Nam?
Hình 5.2. Bản đồ giờ trên Trái Đất

Hình thành
kiến thức

1. Hệ quả địa lí của chuyển động tự quay quanh trục

a) Sự luân
phiên ngày đêm

- Trái Đất hình khối cầu, được Mặt Trời
chiếu sáng một nửa  ngày và đêm.
- Trái Đất tự quay quanh trục
 hiện tượng ngày đêm luân phiên.

Hình 5.1. Chuyển động tự quay và hiện tượng
ngày đêm trên Trái Đất

Video

Hình thành
kiến thức

1. Hệ quả địa lí của chuyển động tự quay quanh trục

b) Giờ trên
Trái Đất

- Giờ địa phương: Các địa điểm thuộc các kinh
tuyến khác nhau sẽ có giờ khác nhau.
- Giờ múi: Các địa phương nằm trong cùng một
múi giờ sẽ thống nhất có một giờ (mỗi múi giờ là
15 độ kinh tuyến - Trái Đất chia thành 24 múi giờ)
- Giờ quốc tế (giờ GMT): Giờ múi số 0.
- Đường chuyển ngày quốc tế: Người ta quy định
lấy kinh tuyến 180o đi qua giữa múi giờ số 12 ở
Thái Bình Dương làm đường chuyển ngày quốc tế.

Hình 5.2. Bản đồ giờ trên Trái Đất

Video

Hình thành
kiến thức

2. Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời

a) Ngày đêm dài ngắn khác nhau

b) Các mùa trong năm

Hình thành
kiến thức

2. Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời
HĐ NHÓM
10 phút

1+3
a) Ngày đêm
dài ngắn khác
nhau

- Mô tả chuyển động của Trái Đất
quanh Mặt Trời?
- Giải thích hiện tượng ngày đêm
dài ngắn khác nhau ở hai bán cầu?

Hình 5.3. Chuyển động của Trái Đất quanh Mặt
Trời và các mùa ở bán cầu Bắc

2+4
b) Các mùa
trong năm

- Hiện tượng mùa diễn ra ở
bán cầu Bắc?
Hình 5.4. Hiện tượng ngày và đêm vào
các ngày 22-6 và ngày 22-12

Hình thành
kiến thức

2. Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời

a) Ngày đêm
dài ngắn khác
nhau

- Các địa điểm có hiện tượng ngày, đêm dài ngắn
khác nhau theo mùa và theo vĩ độ.
- Ngày 21-3 và 23-9: độ dài ngày, đêm bằng nhau.
- Xích đạo: độ dài ngày, đêm luôn bằng
nhau.
- Càng xa Xích đạo: chênh lệch thời gian
giữa ngày, đêm càng lớn.
- Hai cực: sáu tháng ngày, sáu tháng đêm.

Hình 5.4. Hiện tượng ngày và đêm vào
các ngày 22-6 và ngày 22-12

Hình thành
kiến thức

2. Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời

b) Các mùa
trong năm

Mùa là gì?

Mùa là khoảng
thời gian trong
một năm có
những đặc điểm
riêng về thời tiết,
khí hậu và độ dài
ngày đêm.

Hình thành
kiến thức

2. Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời
Ngược nhau giữa bán cầu Bắc và bán
cầu Nam.
Bốn mùa rõ nhất ở vùng ôn đới.

b) Các mùa
trong năm

Biểu hiện mùa
Vùng nhiệt đới có hai mùa nhưng
không rõ rệt.
Vùng hàn đới chỉ có một mùa đông
lạnh kéo dài.

CÁC MÙA Ở BÁN CẦU BẮC
(THEO DƯƠNG LỊCH)

Mùa xuân: 21/3 - 22/6
Mùa đông: 22/12 - 21/3

Mùa thu: 23/9 - 22/12

Mùa hạ: 22/6 - 23/9

Hình thành
kiến thức

b) Các mùa
trong năm

2. Hệ quả địa lí do chuyển động quanh Mặt Trời

Nguyên nhân

Do Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời với
hướng trục không thay đổi và nghiêng với mặt
phẳng quỹ đạo một góc 66o33'  góc chiếu của
tia sáng mặt trời và thời gian tiếp nhận ánh sáng
mặt trời thay đổi trong năm.

Video

Luyện tập

Luyện tập

Câu hỏi 1: Ngày và giờ ở Mê-hi-cô là bao nhiêu khi
Việt Nam là 7 giờ sáng ngày 1-1-2022?

Đáp án: 18 giờ ngày 31-12-2021

Luyện tập

Câu hỏi 2: Hiện tượng chênh lệch độ dài ngày, đêm diễn
ra như thế nào ở các vùng nhiệt đới, ôn đới và hàn đới?

Vùng

Chênh lệch độ dài ngày đêm

Từ Xích đạo  23o27' của mỗi bán cầu: ít có sự chênh lệch
Nhiệt đới
ngày và đêm.
Ôn đới

Từ 23o27'  66o33' của mỗi bán cầu: sự chênh lệch ngày đêm
ngày càng lớn.

Hàn đới

Từ 66o33' về phía hai cực của mỗi bán cầu: sự chênh lệch ngày
đêm rất lớn; Tại cực có hiện tượng ngày hoặc đêm địa cực.

Luyện tập

Câu hỏi 3: Hãy cho biết nguyên nhân sinh ra mùa trên
Trái Đất. Hiện tượng mùa khác nhau như thế nào ở các
vùng nhiệt đới, ôn đới và hàn đới?
Nguyên nhân:
Do Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời với hướng trục không
thay đổi và nghiêng với mặt phẳng quỹ đạo một góc 66o33'
 góc chiếu của tia sáng mặt trời và thời gian tiếp nhận ánh sáng
mặt trời thay đổi trong năm.
Hiện tượng mùa:
Ngược nhau giữa bán cầu Bắc và bán cầu Nam.
Bốn mùa rõ nhất ở vùng ôn đới.
Vùng nhiệt đới có hai mùa nhưng không rõ rệt.
Vùng hàn đới chỉ có một mùa đông lạnh kéo dài.

Thời gian:
Địa

Luyện tập

Rung chuông vàng

Câu 1. Nguyên nhân nào sau đây sinh ra hiện tượng luân phiên
ngày đêm trên Trái Đất?
A. Trái Đất tự quay quanh Mặt Trời.
B. Trái Đất hình cầu và tự quay quanh trục.
C. Trái Đất tự quay quanh trục.
D. Trái Đất hình cầu.

Luyện tập

Rung chuông vàng

Câu 2. Kinh tuyến nào sau đây được lấy làm đường chuyển ngày
quốc tế?
A. 0o

B. 120o.

C. 180o.

D. 150o.

Luyện tập

Rung chuông vàng

Câu 3. Việt Nam thuộc múi giờ số mấy?
A. 4.

B. 5.

C. 6.

D. 7.

Luyện tập

Rung chuông vàng

Câu 4. Vùng nào sau đây của nước ta có 4 mùa rõ rệt nhất?
A. Tây Nguyên.

B. Trung du và miền núi Bắc Bộ.

C. Đông Nam Bộ.

D. Đồng bằng sông Cửu Long.

Luyện tập

Rung chuông vàng

Câu 5. Một trận bóng đá diễn ra tại Niu-ooc (múi giờ số 19) lúc 15h00
ngày 30/6/2022. Hỏi người dân Việt Nam xem trực tiếp trận bóng đó
lúc mấy giờ, ngày nào?
A. 3 giờ ngày 01/7/2022.

B. 15 giờ ngày 01/7/2022.

C. 3 giờ ngày 30/6/2022.

D. 15 giờ ngày 29/6/2022.

Vận dụng

* Câu hỏi 1: Giải thích tại sao người hâm mộ bóng
đá ở Việt Nam, muốn theo dõi trực tiếp các trận
bóng của giải ngoại hạng Anh thường phải thức
đêm để xem, trong khi thực tế các trận bóng bên
Anh thường được bắt đầu vào buổi chiều?
* Câu hỏi 2: Giải thích câu tục ngữ:
Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng,
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
Câu tục ngữ đó đúng với những khu vực nào trên
Trái Đất?

Hướng dẫn tự học
- Học bài cũ, trả lời câu hỏi SGK.
- Hoàn thành câu hỏi phần vận dụng.
- Chuẩn bị bài mới: Bài 6. Thạch quyển, thuyết kiến tạo mảng.
Nội dung:
+ Thạch quyển.
+ Thuyết kiến tạo mảng.