- Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
1. Khái niệm: là trình bày những nhận xét, đánh giá của mình về nội dung, nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ.
2. Yêu cầu:
Nhận xét, đánh giá cụ thể, chính xác về ngôn ngữ, hình ảnh, giọng điệu.
Bố cục rõ ràng, mạch lạc, lời văn gợi cảm, thể hiện rung động chân thành của người viết.

KHỞI ĐỘNG

Thế nào là nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ?
Bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ phải đảm bảo yêu cầu gì?

CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tiết 40: Tập làm văn
I. ĐỀ BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
* Các đề bài SGK/79, 80
Đọc các đề bài trong SGK/79.
Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
Đề 1. Phân tích các tầng nghĩa trong đoạn thơ sau: “nào đâu những đêm vàng…nay còn đâu.” (Thế Lữ, Nhớ rừng)
Đề 2. Cảm nhận và suy nghĩ của em về đoạn kết trong bài thơ Đồng chí của Chính Hữu: “Đêm nay rừng… trăng treo.”
Đề 3. Cảm nhận của em về tâm trạng của Tản Đà qua bài thơ Muốn làm thằng Cuội.
Đề 4. Hình tượng người chiến sĩ lái xe trong Bài thơ về tiểu đội xe không kính của Phạm Tiến Duật.
Đề 5. Bài thơ Ánh trăng của Nguyễn Duy gợi cho em những suy nghĩ gì?
Đề 6. Phân tích khổ thơ đầu trong bài Sang thu của Hữu Thỉnh.
Đề 7. Những đặc sắc trong bài thơ Viếng lăng Bác của Viễn Phương.
Đề 8. Cảm nhận và suy nghĩ của em về tình cảm cha con trong bài Nói với con của Y Phương.
I. ĐỀ BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
* Các đề bài SGK/79,80
Các đề bài trên có cấu tạo như thế nào?
So sánh sự giống nhau và khác nhau giữa các đề bài.
*Giống: Đều phải nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
* Khác:
+ Phân tích: Nghiêng về phương pháp nghị luận.
+ Cảm nhận: Nghị luận trên cơ sở ấn tượng, cảm thụ của người viết.
+ Suy nghĩ: Nghị luận nhấn mạnh tới nhận định, đánh giá của người viết.
Từ việc tìm hiểu các đề bài trên ta thấy được sự đa dạng phong phú của đề bài nghị luận về đoạn thơ, bài thơ.
Em hãy tự ra một đề bài tương tự như các đề trên?
I. ĐỀ BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
Đề: Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh.
Khi tiến hành làm một bài văn thường có mấy bước?
II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
Quê Hương

Làng tôi ở vốn làm nghề chài lưới;
Nước bao vây, cách biển nửa ngày sông.

Khi trời trong, gió nhẹ, sớm mai hồng
Dân trai tráng bơi thuyền đi đánh cá,
Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã
Phăng mái chèo, mạnh mẽ vượt trường giang.
Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng
Rướn thân trắng bao la thâu góp gió…

Ngày hôm sau, ồn ào trên bến đỗ
Khắp dân làng tấp nập đón ghe về.
“Nhờ ơn trời biển lặng cá đầy ghe”,
Những con cá tươi ngon thân bạc trắng.
Dân chài lưới làn da ngăm rám nắng,
Cả thân hình nồng thở vị xa xăm;
Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm
Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ.

Nay xa cách lòng tôi luôn tưởng nhớ
Màu nước xanh, cá bạc,chiếc buồm vôi,
Thoáng con thuyền rẽ sóng chạy ra khơi,
Tôi thấy nhờ cái mùi nồng mặn quá! Tế Hanh 1939
Đề: Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh.
a. Tìm hiểu đề và tìm ý.
- Kiểu bài: Nghị luận về một bài thơ.
- Nôi dung yêu cầu của đề: Tình yêu quê hương trong bài thơ.
- Phạm vi tư liệu: Bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh và có thể liên hệ một số bài thơ khác cùng chủ đề (Quê hương của Giang Nam, Đỗ Trung Quân, Đất nước của Nguyễn Đình Thi.)
II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
Câu 1: Đề thuộc kiểu bài gì?
Câu 2: Nêu nội dung yêu cầu của đề.
Câu 3: Đề yêu cầu gì về phạm vi tư liệu.
Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
* Tìm hiểu đề
Đề: Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh.
II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
Câu 1: Bài thơ được sáng tác vào thời gian, địa điểm nào? Trong tâm trạng như thế nào?
Câu 2: Trong xa cách nhà thơ luôn nhớ về quê hương như thế nào? Hình ảnh làng quê hiện lên trong nỗi nhớ của nhà thơ có đặc điểm và vẻ đẹp gì?
Câu 3: Từ việc tìm hiểu bài thơ em hãy khái quát thành những luận điểm nào về tình yêu quê hương?
* Tìm ý:
PHÂN CÔNG THỰC HIỆN
- Tổ 1: Câu 1
- Tổ 2: Câu 2
- Tổ 3,4: Câu 3
Đề: Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh.
II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
- Bài thơ được sáng tác trước cách mạng tháng 8, khi tác giả đi học xa quê hương.
- Một nỗi nhớ da diết, sâu sắc.
- Nhà thơ luôn nhớ về hình ảnh, màu sắc, mùi vị của quê hương... Những thứ đặc trưng của làng biển, có vẻ đẹp gần gũi, chất phác…
* Nghệ thuật: cách miêu tả, chọn lọc hình ảnh, ngôn từ, cấu trúc, nhịp điệu, tiết tấu... đặc sắc.
* Nội dung: Luận điểm
- Tình yêu quê hươngtha thiết, trong sáng, đầy thơ mộng của tác giả.
Vẻ đẹp của quê hương lúc đoàn thuyền ra khơi.
Tình cảm quê hương qua hình ảnh đoàn thuyền trở về.
Tình yêu quê hương sâu đậm ở khổ thơ cuối…
* Tìm ý:
Đề: Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh.
a. Tìm hiểu đề và tìm ý
- Kiểu bài: Nghị luận về một bài thơ.
- Nôi dung yêu cầu của đề: Tình yêu quê hương trong bài thơ.
- Phạm vi: Bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh liên hệ một số bài thơ khác cùng chủ đề.
* Tìm ý: Bằng cách đặt câu hỏi xoay quanh bài thơ và trả lời các câu hỏi ấy.
II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
* Tìm hiểu đề:
Đề: Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh.
a. Tìm hiểu đề và tìm ý
b. Lập dàn ý: SGK/81
II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
a. Lập dàn ý
Mở bài: giới thiệu bài thơ Quê hương, nêu ý kiến khái quát của mình về tình yêu quê hương trong bài thơ.
Thân bài: Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ.
Khái quát chung về bài thơ: Một tình yêu tha thiết, trong sáng, đậm chất lí tưởng, lãng mạn.
Cảnh ra khơi: Vẻ đẹp trẻ trung, giàu sức sống, đầy khí thế vượt trường giang.
Cảnh trở về: Đông vui, no đủ, bình yên
Nỗi nhớ: Hình ảnh đọng lại: vẻ đẹp, sức mạnh, mùi nồng mặn của quê hương.
Kết bài: Cả bài thơ là một khúc ca quê hương tươi sáng, ngọt ngào. Nó là sản phẩm của một hồn thơ trẻ trung, tha thiết, đầy mơ mộng.
Nêu yêu cầu cách viết phần mở bài.
Đề: Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh.
a. Tìm hiểu đề và tìm ý
b. Lập dàn ý
- Mở bài: Giới thiệu đoạn thơ, bài thơ và bước đầu nêu nhận xét, đánh giá khái quát về bài thơ, đoạn thơ. (Nếu phân tích đoạn thơ nên nêu rõ vị trí của đoạn thơ ấy trong tác phẩm và khái quát nội dung cảm xúc của nó.)
Nêu yêu cầu của cách viết phần thân bài.
- Thân bài: Lần lượt trình bày những suy nghĩ, đánh giá nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ.
II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
- Kết bài: Khát quát gía trị , ý nghĩa của bài thơ, đoạn thơ.
Nêu yêu cầu cách viết phần kết bài.
DÀN Ý CHUNG
Bố cục bài văn gồm mấy phần? Nhiệm vụ của mỗi phần?
Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
Tổng: Khái quát nội dung
Hợp: Đánh giá, nhận xét về nghệ thuật, nội dung.
Bước viết bài cần chú ý những gì?
Đề: Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh.
a. Tìm hiểu đề và tìm ý.
b. Lập dàn ý.
c. Viết bài
Triển khai các ý trong dàn bài thành các đoạn văn.
Các đoạn, các phần trong bài cần có sự liên kết chặt chẽ.
- Viết phần Mở bài: Có thể viết theo các cách sau:
+ Vài nét về tác giả (phong cách nghệ thuật, đặc trưng riêng, nét độc đáo,…), tác phẩm (xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác, vị trí của tác phẩm trong sự nghiệp của tác giả và trên văn đàn văn học của dân tộc).
+ Từ chủ đề, tác phẩm.
II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
c. Viết bài
* Mở bài: “Quê hương mỗi người chỉ một
Như là chỉ một mẹ thôi
Quê hương nếu ai không nhớ
Sẽ không lớn nỗi thành người”
Vâng! Hai tiếng quê hương bình dị mà thiêng liêng trong lòng mỗi con người. Có ai trong chúng ta khi xa quê, lòng không luôn đau đáu một nỗi nhớ thương da diết, khôn nguôi. Với Quê hương, nhà thơ Tế Hanh đã gởi trọn tình cảm tha thiết, nồng ấm cho cái làng chài nghèo trên sông nước Trà Bồng-nơi mà ông đã xa cách bao năm – bằng những lời thơ thiết tha, lắng sâu.
* Kết bài : Bằng tình cảm thiết tha, chân thành, sâu sắc, Quê hương của Tế Hanh là một khúc ca quê hương tươi sáng, ngọt ngào. Bài thơ là sản phẩm của một hồn thơ trẻ trung, tha thiết, đầy thơ mộng. Đến với bài thơ, lòng ta lại thêm tha thiết yêu quê hương, yêu tổ quốc mình hơn bao giờ hết.
d. Đọc lại và sửa chữa.
II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
Nêu yêu cầu cách viết phần mở bài.
Đề: Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh.
a. Tìm hiểu đề và tìm ý
b. Lập dàn ý
Nêu yêu cầu của cách viết phần thân bài.
II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
Nêu yêu cầu cách viết phần kết bài.
c. Viết bài
d. Đọc lại và sữa chữa
Đề: Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh.
2. Cách tổ chức, triển khai luận điểm.
Bài văn: Quê hương trong tình thương nỗi nhớ
II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
Quê hương trong xa cách là cả một dòng cảm xúc dạt dào, lấp lánh suốt đời thơ Tế Hanh. Cái làng chài nghèo ở một vùng cù lao trên sông Trà Bồng nước bao vây cách biển nửa ngày sông đã nuôi dưỡng tâm hồn Tế Hanh, đã trở thành nỗi nhớ da diết để ông viết nên những vần thơ thiết tha, lai láng. Trong dòng cảm xúc ấy, Quê hương là thành công khởi đầu rực rỡ.
Nhà thơ đã viết về Quê hương bằng tất cả tình yêu tha thiết, trong sáng, đầy thơ mộng của mình. Nổi bật lên trong bài thơ là cảnh ra khơi đánh cá của trai làng một sớm mai đẹp như mơ:
Khi trời trong, gió nhẹ, sớm mai hồng
Dân trai tráng bơi thuyền đi đánh cá.
Tâm hồn nhà thơ náo nức những hình ảnh đầy sức mạnh:
Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã


Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
Phăng mái chèo, mạnh mẽ vượt trường giang
Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng
Rướn thân trắng bao la thâu góp gió...
Giữa trời nước bao la nổi bật hình ảnh con thuyền hiêng ngang, hăng hái, đầy sinh lực dưới bàn tay điều khiển thành thạo của dân trai tráng đang nhẹ lướt trên sóng qua hình ảnh so sánh như con tuấn mã. Bằng các từ ngữ sinh động, nhà thơ đã khắc hoạ tư thế kiêu hãnh chinh phục sông dài, biển rộng của người làng chài. Lời thơ như băng băng về phía trước, như rướn lên cao bao la cùng với con thuyền, với cánh buồm ! Tế Hanh đã cảm nhận cuộc sống lao động của làng quê bằng cả tâm hồn thiết tha gắn bó nên mới liên tưởng : Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng. Bao nhiêu trìu mến thiêng liêng, bao nhiêu hi vọng mưu sinh của người lao động được gửi gắm ở đấy.
Cảnh đón thuyền đánh cá trở về ồn ào, tấp nập cũng được miêu tả với một tình yêu tha thiết:
Ngày hôm sau, ồn ào trên bến đỗ
Khắp dân làng tấp nập đón ghe về.
“Nhờ ơn trời biển lặng cá đầy ghe”,
Những con cá tươi ngon thân bạc trắng.



Ở đoạn trước, khi tả cảnh ra đi mạnh mẽ vượt trường giang của đoàn thuyền hơi thơ băng băng, phơi phới. Đến đoạn này, âm điệu thơ thư thái và dần lắng lại theo niềm vui no ấm, bình yên của dân làng. Chính từ đây, xuất hiện những câu thơ hay nhất, tinh tế nhất của Quê hương:
Dân chài lưới làn da ngăm rám nắng
Cả thân hình nồng thở vị xa xăm
Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm
Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ.
Chỉ ai là người con của một vạn chài mới viết được những câu thơ như thế. Tế Hanh như khắc tạc bức tượng đài người dân chài giữa đất trời lộng gió với hình khối, màu sắc và cả hương vị không thể lẫn: bức tượng đài nồng thở vị xa xăm - vị muối mặn mòi của biển khơi, của những chân trời tít tắp mà họ thường chinh phục. Chất muốn mặn mòi ấy thấm vào thân hình người dân chài quê hương, thấm dần trong thớ vỏ chiếc thuyền hay đã thấm sâu vào làn da thớ thịt, vào tâm hồn Tế Hanh để thành niềm cảm xúc bâng khuâng, kỳ diệu ?
Một tâm hồn như thế khi nhớ nhung tất chẳng thể nhàn nhạt, bình thường. Nỗi nhớ quê hương trong đoạn kết đã đọng thành những kỷ niệm ám ảnh, vẫy gọi. Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá - câu thơ cuối cùng cho ta rõ thêm tâm hồn thiết tha, thành thực của Tế Hanh.
Quê hương của Tế Hanh đã cất lên một tiếng ca trong trẻo, nồng nàn, thơ mộng về cái làng vạn chài từng ôm ấp, ru vỗ tuổi thơ mình. Bài thơ đã góp phần bồi đắp cho mỗi người đọc chúng ta tình yêu quê hương thắm thiết.


(Bài làm của học sinh)

PHÂN CÔNG THỰC HIỆN
- Tổ 1 (Câu 1): Xác định bố cục và luận điểm của văn bản (MB, TB, KB).
- Tổ 2 (Câu 2): Phần thân bài, người viết đã trình bày những nhận xét gì về tình yêu quê hương trong bài thơ “Quê hương”. Những suy nghĩ ý kiến ấy được dẫn dắt khẳng định bằng cách nào, được liên kết với phần mở bài và thân bài ra sao?
- Tổ 3, 4 (Câu 3): VB có sức thuyết phục, sức hấp dẫn không? Vì sao?
PHIẾU HỌC TẬP
Đề: Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh.
2. Cách tổ chức, triển khai luận điểm.
Bài văn: Quê hương trong tình thương nỗi nhớ
II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
a. Bố cục: 3 phần.
- Mở bài: Từ đầu → “khởi đầu rực rỡ”.
- Thân bài: Từ “Nhà thơ” → “thành thực của Tế Hanh”.
- Kết bài: “Quê hương” → “thắm thiết”.
b. Các luận điểm trong phần thân bài (gạch trong SGK)
Nhà thơ đã viết Quê hương bằng tất cả tình yêu thiết tha, trong sáng, đầy thơ mộng của mình.
Các luận điểm trong phần thân bài:
Nổi bật lên trong bài thơ là cảnh ra khơi đánh cá của trai làng trong một sớm mai đẹp như mơ:
Khi trời trong, gió nhẹ, sớm mai hồng
Dân trai tráng bơi thuyền đi đánh cá.
Tâm hồn nhà thơ náo nức những hình ảnh đầy sức mạnh:
Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã
Phăng mái chèo, mạnh mẽ vượt trường giang
Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng
Rướn thân trắng bao la thâu góp gió.
Tổng: Nhà thơ đã viết Quê hương bằng tất cả tình yêu thiết tha, trong sáng, đầy thơ mộng của mình.
→ Đánh giá chung về bài thơ
Nhà thơ đã viết Quê hương bằng tất cả tình yêu thiết tha, trong sáng, đầy thơ mộng của mình. Nổi bật lên trong bài thơ là cảnh ra khơi đánh cá của trai làng trong một sớm mai đẹp như mơ:
Khi trời trong, gió nhẹ, sớm mai hồng
Dân trai tráng bơi thuyền đi đánh cá.
Tâm hồn nhà thơ náo nức những hình ảnh đầy sức mạnh:
Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã
Phăng mái chèo, mạnh mẽ vượt trường giang
Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng
Rướn thân trắng bao la thâu góp gió.
Luận điểm 1:
Câu nêu luận điểm:
Nhà thơ đã viết Quê hương bằng tất cả tình yêu thiết tha, trong sáng, đầy thơ mộng của mình.

Khi trời trong, gió nhẹ, sớm mai hồng
Dân trai tráng bơi thuyền đi đánh cá.

Tâm hồn nhà thơ náo nức những hình ảnh đầy sức mạnh:
Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã
Phăng mái chèo, mạnh mẽ vượt trường giang
Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng
Rướn thân trắng bao la thâu góp gió.
Nổi bật lên trong bài thơ là cảnh ra khơi đánh cá của trai làng trong một sớm mai đẹp như mơ:
Luận điểm 1: Cảnh ra khơi đánh cá.
- Nội dung: Vẻ đẹp trẻ trung, giàu sức sống, đầy khí thế vượt trường giang.
- Nghệ thuật:
+ Từ ngữ gợi cảm: “trong”, “nhẹ”, “hồng”…
+ Hình ảnh thơ đẹp, so sánh, nhân hoá: “chiếc thuyền” – “tuấn mã”, “cánh buồm” – “mảnh hồn làng”...
Giữa trời nước bao la nổi bật hình ảnh con thuyền hiên ngang, hăng hái, đầy sinh lực dưới bàn tay điều khiển thành thạo của dân trai tráng đang nhẹ lướt trên sóng qua hình ảnh so sánh như con tuấn mã. Bằng các từ ngữ sinh động, nhà thơ đã khắc hoạ tư thế kiêu hãnh chinh phục sông dài, biển rộng của người làng chài. Lời thơ như băng băng về phía trước, như rướn lên cao bao la cùng với con thuyền, với cánh buồm! Tế Hanh đã cảm nhận cuộc sống lao động của làng quê bằng cả tâm hồn thiết tha gắn bó nên mới liên tưởng: Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng. Bao nhiêu trìu mến thiêng liêng, bao nhiêu hi vọng mưu sinh của người lao động được gửi gắm ở đấy.
Luận điểm 2:

Cảnh đón thuyền đánh cá trở về ồn ào, tấp nập cũng được miêu tả với một tình yêu tha thiết:
Ngày hôm sau, ồn ào trên bến đỗ
Khắp dân làng tấp nập đón ghé về.
“Nhờ ơn trời biển lặng cá đầy ghe”,
Những con cá tươi ngon thân bạc trắng.
Ở đoạn trước, khi tả cảnh ra đi mạnh mẽ vượt trường giang của đoàn thuyền, hơi thơ băng băng, phơi phới. Đến đoạn này,
Chính từ đây, xuất hiện những câu thơ hay nhất, tinh tế nhất của Quê hương:
Dân chài lưới làn da ngăm rám nắng,
Cả thân hình nồng thở vị xa xăm;
Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm
Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ.
Chỉ ai là người con của một vạn chài mới viết được những câu thơ như thế. Tế Hanh như khắc tạc bức tượng đài người dân chài giữa đất trời lộng gió với hình khối, màu sắc và cả hương vị không thể lẫn: bức tượng đài nồng thở vị xa xăm – vị muối mặn mòi của biển khơi, của những chân trời tít tắp mà họ thường chinh phục. Chất muối mặn mòi ấy ngấm vào thân hình người dân chài quê hương, thấm dần trong thớ vỏ chiếc thuyền hay đã ngấm sâu vào làn da thớ thịt, vào tâm hồn Tế Hanh để thành niềm cảm xúc bâng khuâng, kì diệu?

âm điệu thơ thư thái và dần lắng lại theo niềm vui no ấm, bình yên của dân làng.
Luận điểm 2:
Cảnh trở về đông vui nhộn nhịp, no đủ bình yên.
Cảnh đón thuyền đánh cá trở về ồn ào, tấp nập
Cảnh đón thuyền đánh cá trở về ồn ào, tấp nập cũng được miêu tả với một tình yêu tha thiết:
Ngày hôm sau, ồn ào trên bến đỗ
Khắp dân làng tấp nập đón ghé về.
“Nhờ ơn trời biển lặng cá đầy ghe”,
Những con cá tươi ngon thân bạc trắng.
Ở đoạn trước, khi tả cảnh ra đi mạnh mẻ vượt trường giang của đoàn thuyền, hơi thơ bang bang, phơi phới. Đến đoạn này, âm điệu thơ thư thái và dần lắng lại theo niềm vui no ấm, bình yên của dân làng. Chính từ đây, xuất hiện những câu thơ hay nhất, tinh tế nhất của Quê hương:
Dân chài lưới làn da ngăm rám nắng,
Cả thân hình nồng thở vị xa xăm;
Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm
Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ.
Chỉ ai là người con của một vạn chài mới viết được những câu thơ như thế. Tế Hanh như khắc tạc bức tượng đài người dân chài giữa đất trời lộng gió với hình khối, màu sắc và cả hương vị không thể lẫn: bức tượng đài nồng thở vị xa xăm – vị muối mặn mòi của biển khơi, của những chân trời tít tắp mà họ thường chinh phục. Chất muối mặn mòi ấy ngấm vào thân hình người dân chài quê hương, thấm dần trong thớ vỏ chiếc thuyền hay đã ngấm sâu vào làn da thớ thịt, vào tâm hồn Tế Hanh để thành niềm cảm xúc bâng khuâng, kì diệu?
Luận điểm 3:
Giới thiệu những câu thơ hay nhất, tinh tế nhất của Quê hương (Hình ảnh người dân chài giữa đất trời lộng gió với vị nồng mặn của biển khơi.)

Một tâm hồn như thế khi nhớ nhung tất chẳng thể nhàn nhạt, bình thường. Nỗi nhớ quê hương trong đoạn kết đã đọng thành những kỷ niệm ám ảnh, vẫy gọi. Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá - câu thơ cuối cùng cho ta rõ thêm tâm hồn thiết tha, thành thực của Tế Hanh.
Luận điểm 4:
Nỗi nhớ quê hương đã đọng lại thành kỉ niệm ám ảnh, vẫy gọi Tôi thấy nhớ cái mùi...
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN
VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ.
I. Đề bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
Bố cục bài văn gồm mấy phần? Nhiệm vụ của mỗi phần?
II. Cách làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
a. Tìm hiểu đề và tìm ý.
Cho đề bài: Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh
b. Lập dàn ý.

PHÂN CÔNG THỰC HIỆN
- Tổ 2 (Câu 2): Phần thân bài, người viết đã trình bày những nhận xét gì về tình yêu quê hương trong bài thơ “Quê hương”. Những suy nghĩ ý kiến ấy được dẫn dắt khẳng định bằng cách nào, được liên kết với phần Mở bài và Thân bài ra sao?
- Tổ 3,4 (Câu 3): VB có sức thuyết phục, sức hấp dẫn không? Vì sao?
PHIẾU HỌC TẬP
* Nhận xét cách trình bày của người viết:
- Trình bày những cảm nhận, phân tích về tình yêu quê hương tha thiết, trong sáng, thơ mộng của nhà thơ qua bức tranh dân chài ra khơi và cảnh trở về bến cùng những hình ảnh đặc sắc thể hiện nỗi nhớ, tình thương của tác giả.
- Những suy nghĩ ý kiến ấy được dẫn dắt khẳng định bằng cách liên kết với phần mở bài.
- Phân tích, bình giảng cụ thể gắn liền với hình ảnh, ngôn từ giọng điệu của bài thơ.
- Phần Thân bài kết nối với phần Mở bài và Kết bài một cách chặt chẽ.
b) - Văn bản có sức thuyết phục và hấp dẫn. Bởi vì:
- Bố cục mạch lạc, sáng rõ.
- Luận điểm được triển khai rõ ràng, từng luận điểm được chứng minh bằng những biểu hiện cụ thể trong bài thơ.
- Bài văn ngắn gọn, lời lẽ súc tích, thể hiện được rung động, đồng cảm của người viết trước vẻ đẹp và cảm xúc của bài thơ.
- Rút ra bài học: Bài nghị luận về một đoạn thơ bài thơ cần nêu lên được các nhận xét đánh giá và sự cảm thụ riêng của người viết. Những nhận xét, đánh giá ấy phải được gắn với sự phân tích, bình giá ngôn ngữ hình ảnh giọng điệu nội dung cảm xúc của tác phẩm.
Đề: Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh.
2. Cách tổ chức, triển khai luận điểm.
Bài văn: Quê hương trong tình thương nỗi nhớ
II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
a. Bố cục: 3 phần.
b. Các luận điểm trong phần thân bài (gạch trong SGK)
c. Nhận xét:
Văn bản có sức thuyết phục và hấp dẫn. Bởi vì:
- Bố cục mạch lạc, sáng rõ.
- Luận điểm được triển khai rõ ràng, từng luận điểm được chứng minh bằng những biểu hiện cụ thể trong bài thơ.
- Bài văn ngắn gọn, lời lẽ súc tích, thể hiện được rung động, đồng cảm của người viết trước vẻ đẹp và cảm xúc của bài thơ.
*Ghi nhớ: Sgk /83 (Tập 2)
Bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cần được bố cục mạch lạc theo các phần:
- Mở bài: Giới thiệu đoạn thơ, bài thơ và bước đầu nêu nhận xét, đánh giá của mình. ( Nếu phân tích một đoạn thơ nên nêu rõ vị trí của đoạn thơ ấy trong tác phẩm và khái quát nội dung cảm xúc của nó.
- Thân bài: Lần lượt trình bày những suy nghĩ, đánh giá về nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ.
- Kết bài: Khái quát giá trị, ý nghĩa của đoạn thơ, bài thơ.
* Bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cần nêu lên được các nhận xét, đánh giá và sự cảm thụ riêng của người viết. Những nhận xét, đánh giá ấy phải gắn với sự phân tích, bình giá ngôn từ, hình ảnh, giọng điệu, nội dung cảm xúc,… của tác phẩm.
*Ghi nhớ: Sgk /83 (Tập 2)
Đâu là điều cần thiết khi viết mở bài cho bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ?
A. Giới thiệu bài thơ, đoạn thơ.
B. Nêu khái quát giá trị bài thơ, đoạn thơ
C. Kết luận về giá trị của bài thơ, đoạn thơ.
D. Giới thiệu đoạn thơ, bài thơ, nêu khái quát giá trị bài thơ, đoạn thơ.
Đâu là điều cần thiết khi viết mở bài cho bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ?
A. Giới thiệu bài thơ, đoạn thơ.
B. Nêu khái quát giá trị bài thơ, đoạn thơ
C. Kết luận về giá trị của bài thơ, đoạn thơ.
D. Giới thiệu đoạn thơ, bài thơ, nêu khái quát giá trị bài thơ, đoạn thơ.
Bài 1. Hãy khoanh tròn vào chữ cái câu trả lời đúng nhất.
Bài 2: Một bạn học sinh khi lập dàn ý phân tích bài thơ "Mùa xuân nho nhỏ" đã triển khai các luận điểm phần thân bài như sau:
A. Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân đất nước, dân tộc.
B. Khát vọng hoà nhập, dâng hiến “mùa xuân nho nhỏ” của nhà thơ.
C. Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân thiên nhiên, đất trời.
Hãy sắp xếp lại các luận điểm trên theo trật tự hợp lí của bài thơ "Mùa xuân nho nhỏ".
III. LUYỆN TẬP, VẬN DỤNG


Kiều càng sắc sảo mặn mà,
So bề tài sắc lại là phần hơn:
Làn thu thủy, nét xuân sơn
Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh.

(Trích Chị em Thuý Kiều -Truyện Kiều - Nguyễn Du)


Phân tích vẻ đẹp của Thuý Kiều trong đoạn trích sau:
Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
I. Đề bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
Đọc đề bài. Em hãy xác định yêu cầu đề.
Đề trên yêu cầu ta làm gì?
III. Luyện tập
Các em lập dàn ý cho đề văn trên.
II. Cách làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ
1. Phương pháp làm bài:
B1. Tìm hiểu đề và tìm ý.
- Thể loại: Nghị luận phân tích.
- Vấn đề: Vẻ đẹp của Thuý Kiều.
* Tìm ý: Đặt câu hỏi tìm những giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ.
B2. Lập dàn ý.
Đề: Phân tích vẻ đẹp của Thuý Kiều trong đoạn thơ sau: “Kiều càng sắc sảo mặn mà,
So bề tài sắc lại là phần hơn:
Làn thu thủy, nét xuân sơn
Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh.
Tuần 8
Tiết 40
CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
Tập làm văn:
THẢO LUẬN

Lập dàn ý cho đề văn sau:

Đề: Phân tích vẻ đẹp của Thuý Kiều trong đoạn thơ sau:
“Kiều càng sắc sảo mặn mà,
…
Một thiên bạc mệnh lại càng não nhân
(Trích Chị em Thuý Kiều- Truyện Kiều- Nguyễn Du)
HƯỚNG DẪN HỌC BÀI
Xem lại các bước làm bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
Hoàn thành phần Luyện tập (viết thành bài văn hoàn chỉnh)
Chuẩn bị bài cho tiết Luyện nói: Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.