Chào mừng các em đến với buổi học trực tuyến
TRƯỜNG THCS LÝ TỰ TRỌNG
GV: ĐOÀN THỊ HÀ XUYÊN
NĂM HỌC: 2020-2021
Ví dụ: Hình như bạn Hoa bị ốm.

CN
VN
Ngữ văn 9
Tiết 109: Tiếng Việt

Các thành phần biệt lập
Tiết 109: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
I/ THÀNH PHẦN TÌNH THÁI :
Đọc các câu sau đây (Trích từ truyện ngắn Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang sáng)
a/ Với lòng mong nhớ của anh,chắc anh nghĩ rằng, con anh sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh.
b/Anh quay lại nhìn con vừa khe khẽ lắc đầu vừa cười. Có lẽ vì khổ tâm đến nỗi không khóc được, nên anh phải cười vậy thôi.
1/ Phân tích ngữ liệu:SGK/18

a/Chắc
b/Có lẽ
Cao
Thấp
Nhận định của người nói đối với sự việc, thể hiện độ tin cậy
Các từ in đậm trong những câu trên thể
hiện nhận định của người nói đối với sự việc
nêu ở trong câu như thế nào?
Nếu không có những từ ngữ in đậm nói trên thì nghĩa sự việc của câu chứa chúng có khác đi không ?vì sao?
?
-Ý nghĩa sự việc không thay đổi.
- Vì các từ in đậm không tham gia diễn đạt ý nghĩa sự việc ,chỉ thể hiện cách nhìn, cách đánh giá sự việc của người nói.
Tiết 109: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
I/ THÀNH PHẦN TÌNH THÁI :
1/ Phân tích ngữ liệu:SGK/18
a/Chắc
b/Có lẽ
Cao
Thấp
* Các từ in đậm không tham gia diễn đạt ý nghĩa sự việc.
Nhận định của người nói đối với sự việc, thể hiện độ tin cậy
Từ phân tích trên bạn
hãy cho biết thành phần
tình thái được dùng để
làm gì ?
2/Kết luận:Thành phần tình thái được dùng để thể hiện cách nhìn của người nói đối với sự việc được nói đến trong câu.
Lưu ý :
Trong giao tiếp ngoài những yếu tố tình thái thể hiện độ tin cậy của người nói đối với sự việc được nói đến trong câu như:
Chắc hẳn, chắc là, chắc chắn…(chỉ độ tin cậy cao)
Hình như, dường như, hầu như, có vẻ như…(chỉ độ tin cậy thấp)
-Ta còn gặp:
-Những yếu tố tình thái gắn với ý kiến của người nói như : Theo tôi, ý ông ấy, theo anh..
VD: Theo anh, anh thấy sự việc như thế nào?
-Những yếu tố tình thái chỉ thái độ của người nói đối với người nghe như: à, ạ, a, hả, hử, nhé, nhỉ, đây, đấy…(đứng cuối câu)
VD: Mai đi lúc 7 giờ nhé!
Tiết 109 : CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
II/ THÀNH PHẦN CẢM THÁN:
1 / Phân tích ngữ liệu: SGK/18 Đọc các câu sau đây, chú ý các từ ngữ in đậm
(Kim Lân ,Làng)
(Nguyễn Thành Long ,Lặng lẽ SaPa)
Vui sướng
b/Trời ơi
Tiếc rẻ
2 / Kết luận :Thành phần cảm thán được dùng để bộc lộ tâm lí của người nói ( vui, buồn, mừng, giận,….)
a/Ồ,
Các từ in đậm trong những câu trên có chỉ sự vật hay sư việc gì không ?
Nhờ những từ ngữ nào trong câu mà chúng ta hiểu được tại sao người nói kêu ồ hoặc kêu trời ơi?
sao mà độ ấy vui thế .
, chỉ còn có năm phút !
Các từ ngữ in đậm được dùng để làm gì?
Dùng để bộc lộ tâm lí người nói
Từ những phân tích trên em
hãy cho biết thành phần cảm
thán được dùng để làm gì?
SUY NGHĨ 2 PHÚT
Nhận xét về thành các phần tình thái và cảm thán trong câu, có ý kiến cho rằng: Hai thành phần này tuy khác nhau về công dụng nhưng lại có những đặc điểm chung. Em có đồng ý với ý kiến đó không? Vì sao?
Gợi ý: Muốn biết sự giống và khác nhau của các phần tình thái và cảm thán trong câu, cần dựa vào:
- Công dụng của từng thành phần.
- Đặc điểm của các thành phần đó: có tham gia vào cấu trúc ngữ pháp của câu không? Có tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu không?
Sự giống và khác nhau giữa các phần tình thái và cảm thán trong câu :
* Khác nhau:
Thành phần tình thái đưược dùng để thể hiện cách nhìn của người nói đối với sự việc đưược nói đến trong câu.
Thành phần cảm thán đưược dùng để bộc lộ tâm lí của người nói (vui, buồn, mừng, giận…)
*Giống nhau:
ĐÒu không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu.
Đều khụng tham gia vào cấu trỳc ngữ phỏp của cõu.
Thành phần biệt lập.
Tiết 109: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP
II/ THÀNH PHẦN CẢM THÁN:
1 / Phân tích ngữ liệu:SGK/18
Vui sướng
b/Trời ơi
Tiếc rẻ
2 / Kết luận :Thành phần cảm thán được dùng để bộc lộ tâm lí của người nói ( vui ,buồn ,mừng , giận,….)
a/Ồ,
Dùng để bộc lộ tâm lí người nói
* Lưu ý: Các thành phần tình thái, cảm thán là những bộ phận không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu nên được gọi là thành phần biệt lập.
Bài tập 1: Tìm các thành phần tình thái ,cảm thán trong những câu sau đây:
a/ Nhưng còn cái này nữa mà ông sợ , có lẽ còn ghê rợn hơn cả những tiếng kia nhiều. (Kim Lân , Làng )
b/Chao ôi, bắt gặp một con người như anh ta là một cơ hội hãn hữu cho sáng tác , nhưng hoàn thành sáng tác còn là một chặng đường dài.
( Nguyễn Thành Long , Lặng lẽ SaPa )
c/ Trong giờ phút cuối cùng ,không còn đủ sức trăng trối lại điều gì , hình như chỉ có tình cha con là không thể chết được ,anh đưa tay vào túi , móc cây lược,đưa cho tôi và nhìn tôi một hồi lâu .
(Nguyễn Quang Sáng , Chiếc lược ngà)
d/Ông lão bỗng ngừng lại ,ngờ ngợ như lời mình không được đúng lắm. Chả nhẽ cái bọn ở làng lại đốn đến thế được .
(Kim Lân , Làng )
a/ Có lẽ - Thành phần tình thái.
b/Chao ôi – Thành phần cảm thán .
c/ Hình như – Thành phần tình thái .
d/ Chả nhẽ - Thành phần tình thái .
Bài tập 2 :Hãy xếp những từ ngữ sau đây theo trình tự tăng dần độ tin cậy (hay độ chắc chắn)
(Chú ý :những từ ngữ thể hiện cùng một mức độ tin cậy thì xếp ngang nhau .)
chắc là,
dường như ,
chắc chắn
, có lẽ
,chắc hẳn
,hình như
,có vẻ như
dường như, hình như, có vẻ như
có lẽ
chắc là
chắc hẳn
chắc chắn
Bài tập 3: Hãy cho biết, trong số những từ có thể thay thế cho nhau trong câu sau đây ,với từ nào người nói phải chịu trách nhiệm cao nhất về độ tin cậy của sự việc do mình nói ra ,với từ nào trách nhiệm đó thấp nhất.Tại sao tác giả Chiếc lược ngà (Nguyễn Quang Sáng)lại chọn từ chắc?
Gợi ý :Xét theo hai trường hợp:tại sao tác giả không dùng hình như
hay là chắc chắn ?
Thấp nhất : hình như
Cao nhất : chắc chắn
- Từ chịu trách nhiệm
Bài tập 3:
Bài tập 3:
- Từ chịu trách nhiệm
Cao nhất : chắc chắn
Thấp nhất : hình như
- Chọn chắc vì :
+ Theo tình cảm huyết thống sự việc sẽ diễn ra như vậy .
+Do thời gian và ngoại hình có thể sự việc sẽ diễn ra khác đi một chút.
Bài tập 4 : Viết một đoạn văn ngắn nói về cảm xúc của em khi được thưởng thức một tác phẩm văn nghệ (truyện ,thơ ,phim , ảnh ,tượng…),trong đoạn văn đó có câu chứa thành phấn tình thái hoặc cảm thán .

Hướng dẫn học sinh về nhà

- Hoàn thành bài tập còn lại
- Học sinh viết đoạn văn ngắn nói về cảm xúc của em khi được thưởng thức 1 tác phẩm văn nghệ trong đoạn văn có câu chứa thành phần tình thái hoặc cảm thán.
* Chuẩn bị bài : Các thành phần biệt lập (tiếp).
+ Đọc và trả lời các câu hỏi trong SGK.
+ Tìm thêm các thành phần cảm thán và gọi đáp.