Ngữ văn (Tiếng Việt)

Tiết 16:

Giới thiệu: Trong khi nói hoặc viết, ta có thể dẫn lại lời nói
Ngữ văn (Tiếng Việt)
hay ý nghĩ của một người hay một nhân vật. Lời nói là ý nghĩ
được nói ra hay còn gọi là lời nói bên ngoài, còn ý nghĩ là lời nói
bên trong chưa được nói ra. Ở tiết học này, ta sẽ tìm hiểu kĩ hơn
về cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp
10/11/2023

Tiết 16: Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp
I. Cách dẫn trực tiếp:
Đọc các đoạn trích sau (trích từ truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của
Nguyễn Thành Long) và trả lời câu hỏi.
a) Cháu ở liền trong trạm hàng tháng. Bác lái xe bao lần dừng, bóp
còi toe toe, mặc, cháu gan lì nhất định không xuống. Ấy thế là một
hôm, bác lái phải thân hành lên trạm cháu. Cháu nói: “Đấy, bác cũng
chẳng thèm “người” là gì?”.
Hỏi: Trong đoạn trích (a), bộ phận in đậm “Đấy, bác cũng chẳng
“thèm” người là gì?” là lời nói hay ý nghĩ của nhân vật? Nó được
ngăn cách với bộ phận đứng trước bằng những dấu gì?
 Phần câu in đậm ở ví dụ (a) là lời nói của nhân vật, vì trước đó có
từ “nói”. Nó được tách ra khỏi phần câu đứng trước bằng dấu hai
chấm và dấu ngoặc kép.

Tiết 16: Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp

I. Cách dẫn trực tiếp:
Đọc các đoạn trích sau (trích từ truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn
Thành Long) và trả lời câu hỏi.
b) Họa sĩ nghĩ thầm: “Khách tới bất ngờ, chắc cu cậu chưa kịp quét trước dọn
dẹp, chưa kịp gấp chăn chẳng hạn”.
Hỏi: Trong đoạn trích (b), bộ phận in đậm “Khách tới bất ngờ, chắc cu cậu
chưa kịp quét tước dọn dẹp, chưa kịp gấp chăn chẳng hạn” là lời nói hay ý
nghĩ? Nó được ngăn cách với bộ phận đứng trước bằng những dấu gì ?
Phần câu in đậm là ý nghĩ của nhân vật, vì trước đó có từ “ nghĩ ”. Dấu hiệu
tách hai phần câu cũng là dấu hai chấm và dấu ngoặc kép.
3. Trong cả hai đoạn trích, có thể thay đổi vị trí giữa bộ phận in đậm với bộ
phận đứng trước nó được không? Nếu được thì hai bộ phận ấy ngăn cách với
nhau bằng những dấu gì ?
 Có thể thay đổi vị trí của hai bộ phận. Trong trường hợp ấy, hai bộ phận
ngăn cách với nhau bằng dấu ngoặc kép và dấu gạch ngang.

Tiết 16: Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp

I. Cách dẫn trực tiếp:
Đọc các đoạn trích sau (trích từ truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn
Thành Long) và trả lời câu hỏi.
a) Cháu ở liền trong trạm hàng tháng. Bác lái xe bao lần dừng, bóp còi toe toe,
mặc, cháu gan lì nhất định không xuống. Ấy thế là một hôm, bác lái phải thân
hành lên trạm cháu. Cháu nói: “Đấy, bác cũng chẳng thèm “người” là gì?”.
b) Họa sĩ nghĩ thầm: “Khách tới bất ngờ, chắc cu cậu chưa kịp quét trước dọn
dẹp, chưa kịp gấp chăn chẳng hạn.”

 Đúc kết khái niệm:
- Qua hai ví dụ trên, ta thấy khi nói hoặc viết, có thể nhắc lại lời nói hay ý
nghĩ (lời nói bên trong) của một người, một nhân vật. Ta gọi đó là lời dẫn.
- Khi nhắc lại nguyên văn lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật, đặt
trong dấu ngoặc kép là cách dẫn trực tiếp.

Ghi bài :

Tiết :
Cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp
I. Cách dẫn trực tiếp:
Vd: Các đoạn trích ( sgk/53).
a) Cháu nói: “Đấy, bác cũng chẳng thèm “người” là gì?”.
 Là lời nói của nhân vật, vì ở trước có từ “nói”, được đặt trong
ngoặc kép.
b) Họa sĩ nghĩ thầm: “Khách tới …chẳng hạn”.
Là ý nghĩ của nhân vật, vì trước đó có từ “ nghĩ ”, đặt trong
dấu ngoặc kép sau dấu hai chấm.
 Ghi nhớ: (sgk/ 54)

Tiết 16:

Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp

II. Cách dẫn gián tiếp
Đọc các đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.
a) Lão tìm lời lẽ giảng giải cho con trai hiểu. Lão khuyên nó hãy dằn lòng bỏ
đám này, để dùi giắng lại ít lâu, xem có đám nào khá mà nhẹ tiền hơn sẽ liệu;
chẳng lấy đứa này thì lấy đứa khác; làng này đã chết hết gái đâu mà sợ.
(Nam Cao, Lão Hạc)
Hỏi: Trong đoạn trích (a), bộ phận in đậm “hãy dằn lòng bỏ đám này, để
dùi giắng lại ít lâu, xem có đám nào khá mà nhẹ tiền hơn sẽ liệu; chẳng lấy
đứa này thì lấy đứa khác; làng này đã chết hết gái đâu mà sợ ” là lời nói hay
ý nghĩ của nhân vật? Nó có được ngăn cách với bộ phận đứng trước bằng
dấu gì không?
Trong đoạn trích ví dụ (a), phần câu in đậm là lời nói của nhân vật. Đây là
nội dung của lời khuyên như có thể thấy từ “khuyên” trong phần lời của
người dẫn.

Tiết 16:

Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp

II. Cách dẫn gián tiếp
b) Nhưng chớ hiểu lầm rằng Bác sống khắc khổ theo lối nhà tu hành, thanh
tao theo kiểu nhà hiền triết ẩn dật.
(Phạm Văn Đồng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, tinh hoa và khí phách của
dân tộc, lương tâm của thời đại)
Hỏi: Trong đoạn trích (b), bộ phận in đậm “Bác sống khắc khổ theo lối nhà
tu hành, thanh tao theo kiểu nhà hiền triết ẩn dật” là lời nói hay ý nghĩ? Giữa
bộ phận im đậm và bộ phận đứng trước có từ gì? Có thể thay từ đó bằng từ
gì?
Phần câu in đậm là ý nghĩ của nhân vật, vì trước đó có từ “hiểu”.  Giữa
phần ý nghĩ được dẫn và phần lời của người dẫn có từ “rằng”. Có thể thay từ
“là” vào vị trí của từ “rằng”.

 Đúc kết khái niệm: Khi thuật lại lời lời nói hay ý nghĩ của một
người hay một nhân vật, có điều chỉnh cho thích hợp, không đặt trong
ngoặc kép thì đó là cách dẫn gián tiếp.

Ghi bài :

Cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp
II. Cách dẫn gián tiếp
Vd: Đọc các đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.
a)Lão khuyên nó hãy dằn lòng… mà sợ.
Là lời nói của nhân vật.
b) Nhưng chớ hiểu lầm rằng Bác sống khắc khổ … ẩn dật.
Là ý nghĩ của nhân vật, vì trước đó có từ “hiểu”. 
 Ghi nhớ: (sgk/ 54)
III. Luyện tập:
 Học ở nhà: Ghi nhớ, phân biệt cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián
tiếp, cho ví dụ
Làm bài tập (sgk)

Tiết 16: Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp

Ghi nhớ: (sgk/ 54)
Có hai cách dẫn lời nói hay ý nghĩ (lời nói bên trong) của một
người, một nhân vật:
- Dẫn trực tiếp, tức là nhắc lại nguyên văn lời nói hay ý nghĩ của
người hoặc nhân vật, lời dẫn trực tiếp thường được đặt trong dấu
ngoặc kép.
- Dẫn gián tiếp, tức là thuật lại lời nói hay ý nghĩ của người hoặc
nhân vật, có điều chỉnh cho thích hợp, lời dẫn gián tiếp không đặt
trong dấu ngoặc kép.

Tiết 16: Cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián tiếp

III. Luyện tập:
1. Tìm lời dẫn trong những đoạn trích sau (trích từ truyện ngắn “Lão Hạc” của
Nam Cao). Cho biết đó là lời nói hay ý nghĩ được dẫn, là lời dẫn trực tiếp hay lời
dẫn gián tiếp.
a) Nó cứ làm in như nó trách tôi; nó kêu ư ử, nhìn tôi, như muốn bảo tôi tằng:
“A! Lão già tệ lắm! Tôi ăn ở với lão như thế mà lão xử với tôi như thế này à?”
 Lời dẫn trực tiếp : “A! Lão già tệ lắm! Tôi ăn ở với lão như thế mà lão xử với
tôi như thế này à?”Đây là ý nghĩ mà nhận vật gán cho con chó.
b) Sau khi thằng con đi, lão tự bảo rằng: “Cái vườn là của con ta. Hồi còn mồ
ma mẹ nó, mẹ nó cố thắt lưng buộc bụng, dè sẻn mãi, mới để ra được năm mươi
đồng bạc tậu. Hối ấy, mọi thức còn rẻ cả...”
 Lời dẫn trực tiếp: “Cái vườn là của con ta… Hồi ấy, mọi thứ còn rẻ cả .”
Là ý nghĩ của nhân vật (lão tự bảo rằng)

III. Luyện tập:
2. Viết một đoạn văn nghị luận có nội dung liên quan đến một trong ba ý kiến dưới đây.
Trích dẫn ý kiến đó theo hai cách: dẫn trực tiếp và dẫn gián tiếp.
a) Chúng ta phải ghi nhớ công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị ấy là tiêu biểu của
một dân tộc anh hùng.
(Hồ Chí Minh, Báo cáo Chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng)
(Tham khảo đoạn văn sau)
- Dẫn trực tiếp : Trong “Báo cáo Chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của
Đảng”, Bác Hồ có nêu rõ : “Chúng ta phải ghi nhớ công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì
các vị ấy là tiêu biểu của một dân tộc anh hùng”. Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, đất nước
ta, dân tộc ta đã phải đối mặt với biết bao kẻ thù ngoại xâm. Nhờ có những vị anh hùng đứng
lên lãnh đạo nhân dân đấu tranh chống lại kẻ thù, giành lại độc lập tự do. Chúng ta có cuộc
sống thanh bình như hôm nay phải luôn nhớ ơn những thế hệ tiền nhân, phải kế thừa và phát
huy những truyền thống tốt đẹp của cha ông trong công cuộc xây dựng và bảo vệ non sông
gấm vóc này.
   - Dẫn gián tiếp : Trong báo cáo Chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của
Đảng, Bác Hồ cho rằng chúng ta phải ghi nhớ công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị
ấy là tiêu biểu của một dân tộc anh hùng. Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, đất nước ta, dân
tộc ta … bảo vệ non sông gấm vóc này.

Luyện tập:
2. Viết một đoạn văn nghị luận có nội dung liên quan đến một trong ba ý kiến dưới đây.
Trích dẫn ý kiến đó theo hai cách: dẫn trực tiếp và dẫn gián tiếp.
c) Người Việt Nam ngày nay có lí do đầy đủ và vững chắc để tự hào với tiếng nói của mình.
(Đặng Thai Mai, Tiếng Việt, một biểu hiện hùng hồn của sức sống dân tộc)
   (Tham khảo đoạn văn sau)
- Dẫn trực tiếp:
Trong “Tiếng Việt, một biểu hiện hùng hồn của dân tộc”, Đặng Thai Mai đã nhận xét:
“Người Việt Nam ngày nay có lí do đầy đủ và vững chắc để tự hào với tiếng nói của mình”.
Tiếng Việt không chỉ là một thứ tiếng đẹp mà còn là một thứ tiếng hay. Tiếng Việt là một thứ
tiếng hài hòa về mặt âm hưởng, thanh điệu và uyển chuyển trong cách đặt câu. Không chỉ vậy,
từ ngữ và ngữ pháp tiếng Việt cũng đã dần hoàn thiện và phát triển hơn. Và sức sống của tiếng
Việt dường như tồn tại bất diệt với thời gian.
- Dẫn gián tiếp:
Đặng Thai Mai đã khẳng định rằng người Việt Nam có lí do đầy đủ và vững chắc để tự hào
về tiếng nói của mình. Tiếng Việt không chỉ là một thứ tiếng đẹp mà còn là một thứ tiếng hay.
Tiếng Việt là một thứ tiếng hài hòa về mặt âm hưởng, thanh điệu và uyển chuyển trong cách
đặt câu. Không chỉ vậy, từ ngữ và ngữ pháp tiếng Việt cũng đã dần hoàn thiện và phát triển
hơn. Và sức sống của tiếng Việt dường như tồn tại bất diệt với thời gian.

Luyện tập:
3. Hãy thuật lại lời nhân vật Vũ Nương trong đoạn trích sau đây theo cách dẫn gián tiếp
Hôm sau, Linh Phi lấy một cái túi bằng lụa tía, đựng mười hạt minh châu, sai sứ giả
Xích Hỗn đưa Phan ra khỏi nước. Vũ Nương nhân đó cũng đưa gửi một chiếc hoa vàng
mà dặn:
- Nhờ nói hộ với chàng Trương, nếu còn nhớ chút tình xưa nghĩa cũ, xin lập một đàn
giải oan ở bến sông, đốt cây đèn thần chiếu xuống nước, tôi sẽ trở về.
(Nguyễn Dữ, Chuyện người con gái Nam Xương)
(Cách làm: Muốn chuyển từ cách dẫn trực tiếp sang cách dẫn gián tiếp, ta bỏ dấu hai
chấm, bỏ gạch đầu dòng, chuyển đổi ngôi nhân xưng cho phù hợp và cần giữ ý chính)
(Các em tham khảo cách viết sau)
Cách 1: Hôm sau, Linh Phi lấy một cái túi bằng lụa tía, đựng mười hạt minh châu, sai sứ
giả Xích Hỗn đưa Phan ra khỏi nước. Vũ Nương nhân đó cũng đưa gửi một chiếc hoa vàng
và nhớ nói hộ với Trương Sinh nếu còn chút tình xưa nghĩa cũ thì hãy lập một đàn giải oan ở
bên sông, đốt cây đèn thần xuống nước sẽ thấy nàng trở về.
   Cách 2: Hôm sau, Linh Phi lấy một cái túi bằng lụa tía, đựng mười hạt minh châu, sai sứ
giả Xích Hỗn đưa Phan ra khỏi nước. Vũ Nương nhân đó cũng gửi một chiếc thoa vàng và
dặn Phan Lang nói hộ với chàng Trương nếu còn chút tình xưa nghĩa cũ thì hãy lập một đàn
giải oan ở bên sông, đốt cây đèn thần xuống nước sẽ thấy nàng trở về

– Cách dẫn trực tiếp: là nhắc lại nguyên văn lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật;
lời dẫn trực tiếp được đặt trong dấu ngoặc kép.
Ví dụ: Thầy dặn : “ Ngày mai các em đến sớm 15 phút. ”
– Cách dẫn gián tiếp: là thuật lại lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật, có điều
chỉnh cho thích hợp; lời dẫn gián tiếp không đặt trong dấu ngoặc kép.
Ví dụ: Thầy dặn chúng tôi ngày mai đến sớm 15 phút .
2. Trong giao tiếp, khi kể chuyện bằng lời nói, cách dẫn gián tiếp được dùng thường
xuyên hơn. Còn lời các nhân vật trong truyện nói với nhau thường được dẫn trực tiếp, gọi
là lời thoại và được đánh dấu bằng cách gạch đầu dòng ở đầu lời thoại.
3. Về mặt vị trí, lời dẫn trực tiếp có thể đứng trước, đứng sau hoặc đúng cả phía trước và
phía sau lời người dẫn.
– Lời dẫn gián tiếp tuy không bắt buộc đúng từng từ nhưng phải đảm bảo đúng ý. Khi
dẫn gián tiếp, có thể dùng rằng hoặc là đặt phía trước lời dẫn (sau động từ trong câu).
– Lưu ý: Khi chuyển đổi lời dẫn trực tiếp thành lời dẫn gián tiếp, cần:
Ví dụ: Trước khi đi, mẹ tôi dặn: “ Con (dẫn trực
+ Bỏ dấu ngoặc kép;
tiếp)
+ Thay đổi từ xưng hô cho thích hợp; nhớ nhắc em học bài nhé ! ”.
Ví dụ: Trước khi đi, mẹ tôi dặn:
(dẫn trực
+ Lược bỏ các tình thái từ;
- Con nhớ nhắc em học bài nhé !
tiếp)
+ Có thể thêm các từ “ rằng ” hoặc “là” Ví dụ: Trước khi đi, mẹ tôi dặn tôi nhớ (dẫn gián
trước lời dẫn.
nhắc em học bài .
tiếp)

Bài tập trắc nghiệm
dẫn gián tiếp

Cách dẫn trực tiếp và cách

Câu 1: Cách dẫn trực tiếp là gì?
  A. Thuật lại lời hay ý nghĩ của người hoặc nhân
vật, có điều chỉnh cho thích hợp, lời dẫn gián tiếp
đặt
C. trong dấu ngoặc kép .
  B. Trích dẫn lời nhân vật theo ý của mình.
C. Nhắc lại nguyên văn lời nói hay ý nghĩ của
người hoặc nhân vật, lời dẫn trực tiếp được đặt
trong dấu ngoặc kép .

Bài tập trắc nghiệm Cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp
Câu 2: Thế nào là cách dẫn gián tiếp?
A.A. Cách dẫn gián tiếp là thuật lại lời nói, ý nghĩ của người, nhân
vật, có điều chỉnh cho phù hợp, lời dẫn gián tiếp không đặt trong
dấu ngoặc kép.
  B.  Cách dẫn gián tiếp là thuật lại lời nói, ý nghĩ của người hoặc
nhân vật, có điều chỉnh cho phù hợp, lời dẫn gián tiếp đặt trong dấu
ngoặc kép sau dấu hai chấm.
C.  Cách dẫn gián tiếp là nhắc lại nguyên văn lời nói, ý nghĩ của
người, nhân vật, có điều chỉnh cho phù hợp, lời dẫn gián tiếp không
đặt trong dấu ngoặc kép.
D.  Cách dẫn gián tiếp là thuật lại lời nói, ý nghĩ của người, nhân
vật, không có điều chỉnh từ ngữ, lời dẫn gián tiếp đặt trong dấu
ngoặc kép.