CHÀO MỪNG
QUÝ THẦY CÔ
VÀ CÁC EM HỌC SINH
CÁCH LÀM BÀI VĂN BIỂU CẢM VỀ TÁC PHẨM VĂN HỌC
Tập làm văn
I. TÌM HIỂU BÀI
1. VD-SGK/146, 147
Đọc bài văn sau và trả lời các câu hỏi
CẢM NGHĨ VỀ MỘT BÀI CA DAO
Đêm qua ra đứng bờ ao
Trông cá cá lặn trông sao sao mờ
Cảnh minh họa trong bài học có bóng một người đội khăn, mặc áo dài chắp tay sau lưng,quay mặt trông trời lấp lánh sao, bên cái cầu rửa ở bờ ao tối mờ mờ.
Có lúc tôi đã nghĩ đây là một người quen thật của tôi, có thể là họ hàng ruột thịt kiếm ăn ở một phương xa đang hướng về cố hương:
Bu?n trụng con nh?n chang to
Nh?n oi nh?n h?i, nh?n ch? m?i ai?
Tụi ch? lo mo nghe th?y giỏo cỏc nghia, cỏc ý v� so sỏnh hỡnh tu?ng. T?t c? tõm trớ v� m?t nhỡn c?a tụi c�ng nhu dớnh v�o m?ng to rung rung tru?c giú v?i m?t con nh?n lo l?ng gi?a kho?ng khụng dang gio gio c�ng, v?a ra v? ngh?n trụng, v?a ra v? v?n dún, ng?c nhiờn v� th?t v?ng. Ti?ng giú vu vu. V� chớnh búng ngu?i ch? th?y d?u d?i khan, tay ch?p sau lung m� khụng th?y m?t kia, dang n?c lờn m� g?i tr?i, g?i sao, g?i nh?n.
Đêm đêm tưởng dải Ngân Hà
Chuôi sao Tinh Đẩu đã ba năm tròn.
Thì ra cái vùng sao như cát như thủy tinh vãi kia ở trong tranh minh họa là dài Ngân Hà? A! Sông Ngân! Sông Ngân! Thế là con sông điển tích mà tôi được biết bấy lâu, hằng năm cứ đến tháng bảy thì có một đôi vợ chồng tên Ngưu Lang và Chức Nữ được quá giang gặp nhau có một ngày thôi ấy, lại chính là con sông có một người không có tên nhưng tôi lại thấy quen quen và thân thương, đang ngước mặt lên trông ngắm mà nhớ thương, mà mong đợi. Mong đợi và nhớ thương không tả rõ là ai, là đâu, là gì, mà sao vẫn thấy có một người, có một nơi, có một tình, có một cảnh, vừa man mác, vừa bâng khuâng,vừa da diết vô cùng.
Đá mòn nhưng dạ chẳng mòn
Tào Khê nước chảy vẫn còn trơ trơ.
Lại con sông Tào Khê này nữa! Hơn bốn mươi năm sau đấy, tôi đã được đứng trên bờ phù sa của nó mà trông trời mây sông nước rồi cả sao khuya. Sông Tào Khê vắt qua huyện Quế Võ tỉnh Hà Bắc, thông ra sông Cầu, nhỏ hẹp thôi, nhưng cũng chảy xiết lòng người, khiến ai kia đã phải nghẹn ngào:
Đá mòn nhưng dạ chẳng mòn
mà nói với sông:
- Ôi Tào Khê! Nước Tào Khê làm đá mòn đấy! Nhưng dòng nước Tào Khê không bao giờ cạn chính là lòng chung thủy của ta!
Vì nhớ mà buồn, một bài không phải học kĩ mà cũng thuộc lòng ngay, cả nhiều bạn tôi xưa cũng thấy như thế.
Bài văn phát biểu cảm nghĩ về bài ca dao nào?
2. Nhận xét
Đối tượng biểu cảm là bài ca dao: Vì nhớ mà buồn.
VÌ NHỚ MÀ BUỒN
Đêm qua ra đứng bờ ao
Trông cá cá lặn trông sao sao mờ...
Buồn trông con nhện chăng tơ
Nhện ơi nhện hỡi nhện chờ mối ai?
Buồn trông chênh chếch sao mai
Sao ơi sao hỡi nhớ ai sao mờ?
Đêm đêm tưởng dải Ngân Hà
Chuôi sao Tinh Đẩu đã ba năm tròn…
Đá mòn nhưng dạ chẳng mòn
Tào Khê nước chảy vẫn còn trơ trơ.
Bài ca dao đã vận dụng các yếu tố nào
- Cỏc y?u t? liờn tu?ng, tu?ng tu?ng, h?i tu?ng, suy ng?m:
+ Liờn tu?ng:
+ Tưởng tượng:
+ Suy ngẫm:
+ Hồi tưởng:
nghĩ về những gì đã qua trong quá khứ.
từ sự việc, hình ảnh này mà nhớ tới sự việc, hình ảnh khác (có thể nhờ một sự tương đồng nào đó).
nghĩ ra những điều chưa có hoặc không có.
trình bày cảm nhận, suy nghĩ của bản thân về sự việc, hình ảnh…nào đó.
Em hãy chỉ ra các yếu tố đó?
+ Do?n 1: Tu?ng tu?ng hỡnh ?nh con ngu?i (d?i khan, m?c ỏo d�i, ch?p tay sau lung, quay m?t trụng tr?i, bờn c?u r?a ? b? ao)
 liên tưởng tới người quen, họ hàng ruột thịt…đang hướng về cố hương
Đêm qua ra đứng bờ ao
Trông cá cá lặn trông sao sao mờ
Cảnh minh họa trong bài học có bóng một người đội khăn, mặc áo dài chắp tay sau lưng,quay mặt trông trời lấp lánh sao, bên cái cầu rửa ở bờ ao tối mờ mờ.
Có lúc tôi đã nghĩ đây là một người quen thật của tôi, có thể là họ hàng ruột thịt kiếm ăn ở một phương xa đang hướng về cố hương:
Đêm qua ra đứng bờ ao
Trông cá cá lặn trông sao sao mờ
Cảnh minh họa trong bài học có bóng một người đội khăn, mặc áo dài chắp tay sau lưng,quay mặt trông trời lấp lánh sao, bên cái cầu rửa ở bờ ao tối mờ mờ.
Có lúc tôi đã nghĩ đây là một người quen thật của tôi, có thể là họ hàng ruột thịt kiếm ăn ở một phương xa đang hướng về cố hương:
Có lúc tôi đã nghĩ đây là một người quen thật của tôi, có thể là họ hàng ruột thịt kiếm ăn ở một phương xa đang hướng về cố hương:
Buồn trông con nhện chăng tơ
Nhện ơi nhện hỡi, nhện chờ mối ai?
Tôi chỉ lơ mơ nghe thầy giáo giảng các nghĩa, các ý và so sánh hình tượng. Tất cả tâm trí và mắt nhìn của tôi càng như dính vào mạng tơ rung rung trước gió với một con nhện lơ lửng giữa khoảng không đang giơ giơ càng, vừa ra vẻ nghển trông, vừa ra vẻ vờn đón, ngạc nhiên và thất vọng. Tiếng gió vu vu. Và chính bóng người chỉ thấy đầu đội khăn, tay chắp sau lưng mà không thấy mặt kia, đang nấc lên mà gọi trời, gọi sao, gọi nhện.
Buồn trông con nhện chăng tơ
Nhện ơi nhện hỡi, nhện chờ mối ai?
Tôi chỉ lơ mơ nghe thầy giáo giảng các nghĩa, các ý và so sánh hình tượng. Tất cả tâm trí và mắt nhìn của tôi càng như dính vào mạng tơ rung rung trước gió với một con nhện lơ lửng giữa khoảng không đang giơ giơ càng, vừa ra vẻ nghển trông, vừa ra vẻ vờn đón, ngạc nhiên và thất vọng. Tiếng gió vu vu. Và chính bóng người chỉ thấy đầu đội khăn, tay chắp sau lưng mà không thấy mặt kia, đang nấc lên mà gọi trời, gọi sao, gọi nhện.
+ Do?n 2: H?i tu?ng: " lo mo nghe th?y giỏo gi?ng b�i".
Tu?ng tu?ng c?nh ngúng trụng ti?ng n?c, ti?ng kờu c?a ngu?i mong ngúng.
+ Do?n 1: Tu?ng tu?ng hỡnh ?nh ngu?i d�n ụng (d?i khan, m?c ỏo d�i, ch?p tay sau lung, quay m?t trụng tr?i, bờn c?u r?a ? b? ao). ? liờn tu?ng t?i ngu?i quen dang nh? quờ h? h�ng ru?t th?t.dang hu?ng v? c? huong.
+ Do?n 3 : Suy ng?m v? sụng Ngõn H� g?n li?n v?i hỡnh ?nh Nguu Lang - Ch?c N?
? tu?ng tu?ng ngu?i khụng tờn nhung th?y quen v� thõn thuong.
Đêm đêm tưởng dải Ngân Hà
Chuôi sao Tinh Đẩu đã ba năm tròn.
Thì ra cái vùng sao như cát như thủy tinh vãi kia ở trong tranh minh họa là dải Ngân Hà? A! Sông Ngân! Sông Ngân! Thế là con sông điển tích mà tôi được biết bấy lâu, hằng năm cứ đến tháng bảy thì có một đôi vợ chồng tên Ngưu Lang và Chức Nữ được quá giang gặp nhau có một ngày thôi ấy, lại chính là con sông có một người không có tên nhưng tôi lại thấy quen quen và thân thương, đang ngước mặt lên trông ngắm mà nhớ thương, mà mong đợi. Mong đợi và nhớ thương không tả rõ là ai, là đâu, là gì, mà sao vẫn thấy có một người, có một nơi, có một tình, có một cảnh, vừa man mác, vừa bâng khuâng,vừa da diết vô cùng.
Đá mòn nhưng dạ chẳng mòn
Tào Khê nước chảy vẫn còn trơ trơ.
Lại con sông Tào Khê này nữa! Hơn bốn mươi năm sau đấy, tôi đã được tới đứng bên bờ phù sa của nó mà trông trời mây sông nước rồi cả sao khuya, Sông Tào Khê vắt qua huyện Quế Võ tỉnh Hà Bắc, thông ra sông Cầu, nhỏ hẹp thôi, nhưng cũng chảy xiết lòng người, khiến những ai kia phải nghẹn ngào:
Đá mòn nhưng dạ chẳng mòn
mà nói với sông:
- Ôi Tào Khê! Nước Tào Khê làm đá mòn đấy! Nhưng dòng nước Tào Khê không bao giờ cạn, chính là lòng chung thủy của ta.
+ Đoạn 4: Liên tưởng đến sông Tào Khê nhỏ hẹp mà nghẹn ngào
 suy ngẫm về lòng chung thủy của con người.
=> Suy ngẫm: Ấn tượng về bài thơ (tại sao không học kĩ mà cũng thuộc lòng ngay).
+ Do?n 1: Tu?ng tu?ng hỡnh ?nh con ngu?i (d?i khan, m?c ỏo d�i, ch?p tay sau lung, quay m?t trụng tr?i, bờn c?u r?a ? b? ao)
 liên tưởng tới người quen, họ hàng ruột thịt…đang hướng về cố hương
+ Do?n 2: H?i tu?ng: " lo mo nghe th?y giỏo gi?ng b�i".
Tu?ng tu?ng c?nh ngúng trụng ti?ng n?c, ti?ng kờu c?a ngu?i mong ngúng.
+ Đoạn 3 : Suy ngẫm về sông Ngân Hà gắn liền với hình ảnh Ngưu Lang - Chức Nữ
? tu?ng tu?ng ngu?i khụng tờn nhung th?y quen v� thõn thuong.
+ Đoạn 4: Liên tưởng đến sông Tào Khê nhỏ hẹp mà nghẹn ngào
 suy ngẫm về lòng chung thủy của con người.
=> Suy ngẫm: Ấn tượng về bài thơ (tại sao không học kĩ mà cũng thuộc lòng ngay).
? Theo em, thế nào là phát biểu cảm nghĩ về một tác phẩm văn học?
Phát biểu cảm nghĩ về một tác phẩm văn học là nêu cảm xúc, tưởng tượng, liên tưởng, suy ngẫm của bản thân về nội dung và hình thức của tác phẩm:
+ Tu tu?ng c?a tỏc ph?m.
+ C?nh, ngu?i trong tỏc ph?m.
+ Tâm hồn con người, số phận nhân vật trong tác phẩm.
+ Vẻ đẹp ngôn từ trong tác phẩm.
* Lưu ý:
- Ph?i d?a v�o tỏc ph?m van h?c ? Xỏc d?nh nh?ng c?m nghi c?n phỏt bi?u ? Hỡnh th�nh c?m xỳc t? chi ti?t, hỡnh ?nh gõy ?n tu?ng.
- T? c?m xỳc ? phỏt huy trớ tu?ng tu?ng, liờn tu?ng, h?i tu?ng ? rỳt ra suy nghi v? ý nghia c?a tỏc ph?m.
- Ph?i cú c?m xỳc chõn th�nh, k? nang c?m th? nhõn v?t, dựng t? d?t cõu, d?ng do?n....
3. Bố cục vài văn biểu cảm về tác phẩm văn học.
- Mở bài:
+ Giới thiệu tác phẩm và hoàn cảnh tiếp xúc với tác phẩm.
+ Nêu lên ấn tượng sâu sắc, khái quát khi đọc tác phẩm.
+ Trích dẫn bài thơ
- Thân bài:
+ Lần lượt nêu lên những cảm nghĩ của riêng mình về những khía cạnh của tác phẩm.
+ Cảm nghĩ xuất phát từ nội dung và nghệ thuật
- Kết bài:
+ Ấn tượng chung về tác phẩm
+ Có thể liên tưởng đến một ý nghĩa sâu hơn
II. GHI NHỚ/SGK/147
III. LUYỆN TẬP
1. Phát biểu cảm nghĩ về bài thơ Cảnh khuya của Hồ Chí Minh.
* Tìm hiểu đề và tìm ý.
+ Cõu 1: Thớch thỳ tru?c hỡnh ?nh so sỏnh m?i m?, h?p d?n.
- Thể loại: văn bản biểu cảm về tác phẩm văn học.
- Đối tượng: bài thơ Cảnh khuya
- Tìm ý: Cảm nghĩ qua các hình ảnh.
+ Câu 2: Hình ảnh bóng trăng, bóng cây, bóng hoa quấn quýt, lung linh, huyền ảo.
+ Cõu 3+ 4: C?m d?ng v? t?m lũng yờu thiờn nhiờn, d?t nu?c c?a Bỏc.
* D�n ý:
- Giới thiệu chung về tác giả Hồ Chí Minh.
- Hoàn cảnh sáng tác.
a. Mở bài:
- Ấn tượng chung: cảnh đẹp trong đêm khuya ở rừng Việt Bắc và tâm trạng của Bác.
b. Thân bài:
- Câu 1+ 2: Cảnh đêm trăng rừng êm đềm, thơ mộng.
+ S? d?ng ngh? thu?t so sỏnh d?c dỏo. Gi?a khụng gian tinh l?ng c?a dờm, n?i b?t ti?ng su?i ch?y rúc rỏch.
=> Thớch thỳ, cu?n hỳt tru?c b?c tranh dờm trang r?ng tuy?t d?p.
+ Ánh trăng chiếu sáng mặt đất với những mảng sáng tối đan xen, hòa quyện tạo khung cảnh lung linh, huyền ảo.
- Câu 3+4 : Tâm trạng của Bác trong đêm khuya.
+ Trước khung cảnh lung linh huyền ảo của núi rừng Việt Bắc, Bác say mê ngắm cảnh.
+ Bác chưa ngủ một phần vì cảnh đêm khuya quá đẹp làm say đắm tâm hồn nghệ sĩ, phần vì lo lắng cho vận mệnh của đất nước.
=> Cảm động về tình yêu thiên nhiên luôn gắn liền với tình yêu nước tha thiết trong con người Bác.
c. Kết bài.
Khẳng định tình cảm: Đây là bài thơ hay thể hiện tâm hồn tinh tế nhạy cảm, tinh thần yêu nước sâu nặng của Bác.
Mở bài:
Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là một nhà cách mạng tài ba mà còn một nhà thơ lớn của dân tộc. Người đã để lại rất nhiều bài thơ hay nhưng bài thơ để lại cho em ấn tượng sâu sắc nhất là bài Cảnh khuya. Bài thơ được Bác viết trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp tại núi rừng Việt Bắc. Qua bài thơ, ta thấy vẻ đẹp huyền ảo và tâm hồn yêu nước, yêu thiên nhiên tha thiết của Người.
Thân bài
Bài thơ mở đầu bằng một bức tranh thơ mộng:
“Tiếng suối trong như tiếng hát xa,
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa.”
Đọc câu thơ, em cảm thấy yêu thích cảnh thiên nhiên ở Việt Bắc. Khung cảnh nơi đây thật nhẹ nhàng, êm đềm: xa xa vẳng lại tiếng suối trong như một tiếng hát… Cách so sánh đặc sắc: Nếu Nguyễn Trãi ví tiếng suối như tiếng đàn (“Côn Sơn suối chảy rì rầm, Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai” – Bài ca Côn Sơn) thì nay Bác ví tiếng suối với tiếng hát làm cho thiên nhiên gần gũi với con người, có sức sống và trẻ trung. Thiên nhiên càng đáng yêu hơn nữa khi em được thưởng thức vẻ đẹp của một bức tranh nhiều tầng lớp, đường nét, hình khối đa dạng: có dáng hình vươn tỏa rộng của vòm cổ thụ ở trên cao lấp loáng ánh trăng, có bóng lá, bóng cây, bóng trăng in vào khóm hoa, in lên mặt đất thành những hình như bông hoa thêu dệt. Bức tranh chỉ có hai màu sáng- tối, trắng- đen mà tạo nên vẻ lung linh, vừa chập chờn lại ấm áp, vừa hòa hợp quấn quýt bởi âm hưởng của hai từ “lồng” trong một câu thơ.
Kết bài
Bài thơ Cảnh khuya của Bác là một tác phẩm thành công viết về cảnh đẹp thiên nhiên ở chiến khu Việt Bắc. Bài thơ hiện đại nhưng đậm màu sắc cổ điển, ta thấy được Bác là một nhà thơ có tâm hồn nghệ sĩ hòa hợp thống nhất với cốt cách của người chiến sĩ, vị lãnh tụ vĩ đại. Càng khâm phục và yêu quí tâm hồn cao cả của Bác Hồ, chúng em phải ra sức học tập tốt để xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp hơn, văn minh hơn, xứng đáng là con ngoan trò giỏi, cháu ngoan Bác Hồ.
HƯỚNG DẪN HỌC BÀI Ở NHÀ
- Đọc kĩ ghi nhớ, nắm được cách làm bài phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học.
- Tập viết hoàn thiện một bài phát biểu cảm nghĩ về một trong các bài thơ ở phần Luyện tập.
Chuẩn bị các đề trong bài “ Luyện nói: Phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học”.