CHÀO MỪNG CÁC EM HỌC SINH
MÔN NGỮ VĂN 7


KIỂM TRA KIẾN THỨC CŨ
Thế nào là phép lập luận chứng minh?
Chứng minh là một phép lập luận dùng lí lẽ, bằng chứng chân thực đã được thừa nhận để chứng tỏ một luận điểm mới là đáng tin cậy.
Cách làm bài văn lập luận chứng minh

Bước 1: Tìm hiểu đề, tìm ý

Bước 2: Lập dàn ý
Mở bài: Giới thiệu được vấn đề cần chứng minh, trích dẫn (nếu có)
Thân bài: Giải thích từ/ cụm từ (nghĩa đen, nghĩa bóng) Bài học
- Dùng lí lẽ để làm sáng tỏ vấn đề
- Dùng các dẫn chứng tiêu biểu, toàn diện, đã được kiểm chứng để chúng minh
- Bàn bạc, mở rộng vấn đề trong xã hội ngày nay
Kết bài: Đánh giá ý nghĩa của vấn đề đang chứng minh và liên hệ rút ra bài học về nhận thức và hành động

Bước 3: Viết đoạn, viết bài

Bước 4: Đọc và sửa chữa
Câu hỏi 1:
Bạn An thường xuyên đi học trễ nên cô giáo chủ nhiệm muốn biết lí do. Vậy An phải làm thế nào?
Câu hỏi 2:
Bằng thời điểm này của năm học trước các bạn đang đi học, nhưng năm nay các bạn vẫn đang nghỉ kể từ khi nghỉ tết. Bạn em thắc mắc vì sao phải nghỉ nhiều vậy? Em phải làm thế nào để cho bạn biết vì sao phải nghỉ nhiều?
GIẢI THÍCH
Câu hỏi 3:
Dù nghỉ học, nhưng các thầy cô vẫn bắt các bạn học trực tuyến trên zoom và bằng các đường link. Rồi làm rất nhiều bài tập. Bạn em hỏi tại sao phải học như thế. Em làm thế nào để cho bạn hiểu tại sao phải học như thế?
BÀI 24,25. TIẾT 107,108
TÌM HIỂU CHUNG VỀ PHÉP LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
và
CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
I. Tìm hiểu chung về phép lập luận giải thích
1. Bài tập (TL – T 51,52)
Vì sao em đi học trễ?
Vì sao cá chết hàng loạt ở biển bốn tỉnh miền Trung?
Vì sao có sấm khi trời mưa?
Trong đời sống, khi nào cần giải thích?
Khi gặp một vấn đề rắc rối
Khi gặp một hiện tượng lạ
Chưa hiểu
Vì sao có hiện tượng ngày và đêm?
a..Giải thích trong đời sống
Trong đời sống giải thích để làm rõ những điều chưa biết trong mọi lĩnh vực
b. Giải thích trong văn nghị luận
Những vấn đề cần giải thích trong văn nghị luận thường gặp như:
- Thế nào là hạnh phúc?
- “ Uống nước nhớ nguồn” có ý nghĩa như thế nào?
- Thật thà là gì?


Các vấn đề thể hiện tư tưởng, đạo lí, phẩm chất
Nhằm nâng cao nhận thức, trí tuệ, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm của con người
b. Giải thích trong văn nghị luận
Giải thích trong văn nghị luận là làm cho người đọc hiểu rõ các tư tưởng, đạo lí, phẩm chất….cần được giải thích nhằm nâng cao nhận thức, trí tuệ, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm cho con người.
Lòng khiêm tốn
Lòng khiêm tốn có thể được coi là một bản tính căn bản cho con người trong nghệ thuật xử thế và đối đãi với sự vật.
Điều quan trọng của khiêm tốn là chính nó đã tự nâng cao giá trị cá nhân của con người trong xã hội. Khiêm tốn là biểu hiện của con người đứng đắn, biết sống theo thời và biết nhìn xa. Con người khiêm tốn bao giờ cũng là người thường thành công trong lĩnh vực giao tiếp với mọi người.
Vậy khiêm tốn là gì? Khiêm tốn là tính nhã nhặn, biết sống một cách nhún nhường, luôn luôn hướng về phía tiến bộ, tự khép mình vào những khuôn thước của cuộc đời, bao giờ cũng không ngừng học hỏi. Hoài bão lớn nhất của con người là tiến mãi không ngừng, nhưng không nhằm mục đích tự khoe khoang, tự đề cao cá nhân mình trước người khác.
Người có tính khiêm tốn thường hay tự cho mình là kém, còn phải phấn đấu thêm, trau dồi thêm, cần được trao đổi, học hỏi thêm nhiều hơn nữa. Người có tính khiêm tốn không bao giờ chịu chấp nhận sự thành công của cá nhân mình trong hoàn cảnh hiện tại, lúc nào cũng cho sự thành công của mình là tầm thường, không đáng kể, luôn luôn tìm cách học hỏi thêm nữa.
Tại sao con người lại phải khiêm tốm như thế? Đó là vì cuộc đời là một cuộc đấu tranh bất tận, mà tài nghệ của mỗi cá nhân tuy là quan trọng, nhưng thật ra chỉ là những giọt nước bé nhỏ giữa đại dương bao la. Sự hiểu biết của mỗi cá nhân không thể đem so sánh với mọi người cùng chung sống với mình. Vì thế, dù tài năng đến đâu cũng luôn luôn phải học thêm, học mãi mãi.
Tóm lại, con người khiêm tốn là con người hoàn toàn biết mình, hiểu người, không tự mình đề cao vai trò, ca tụng chiến công của cá nhân mình cũng như không bao giời chấp nhận một ý thức chịu thua mang nhiều mặc cảm tự ti đối với mọi người.
Khiêm tốn là một điều không thể thiếu cho những ai muốn thành công trên con đường đời.
( Theo Lâm Ngữ Đường, Tinh hoa sử thế )
Hãy chọn và ghi ra những câu định nghĩa trong văn bản và cho biết đó có phải là cách giải thích không?
Liệt kê các biểu hiện của lòng khiêm tốn và cho biết cách đối lập người khiêm tốn và kẻ không khiêm tốn có phải là cách giải thích không?
Chỉ ra cái lợi của khiêm tốn, cái hại của không khiêm tốn và nguyên nhân của thói không khiêm tốn có phải là nội dung của giải thích không?
Nhận xét về cách trình bày, ngôn từ của bài văn?
THẢO LUẬN NHÓM
Lòng khiêm tốn
Lòng khiêm tốn có thể được coi là một bản tính căn bản cho con người trong nghệ thuật xử thế và đối đãi với sự vật.
Điều quan trọng của khiêm tốn là chính nó đã tự nâng cao giá trị cá nhân của con người trong xã hội. Khiêm tốn là biểu hiện của con người đứng đắn, biết sống theo thời và biết nhìn xa. Con người khiêm tốn bao giờ cũng là người thường thành công trong lĩnh vực giao tiếp với mọi người.
Vậy khiêm tốn là gì? Khiêm tốn là tính nhã nhặn, biết sống một cách nhún nhường, luôn luôn hướng về phía tiến bộ, tự khép mình vào những khuôn thước của cuộc đời, bao giờ cũng không ngừng học hỏi. Hoài bão lớn nhất của con người là tiến mãi không ngừng, nhưng không nhằm mục đích tự khoe khoang, tự đề cao cá nhân mình trước người khác.
Người có tính khiêm tốn thường hay tự cho mình là kém, còn phải phấn đấu thêm, trau dồi thêm, cần được trao đổi, học hỏi thêm nhiều hơn nữa. Người có tính khiêm tốn không bao giờ chịu chấp nhận sự thành công của cá nhân mình trong hoàn cảnh hiện tại, lúc nào cũng cho sự thành công của mình là tầm thường, không đáng kể, luôn luôn tìm cách học hỏi thêm nữa.
Tại sao con người lại phải khiêm tốm như thế? Đó là vì cuộc đời là một cuộc đấu tranh bất tận, mà tài nghệ của mỗi cá nhân tuy là quan trọng, nhưng thật ra chỉ là những giọt nước bé nhỏ giữa đại dương bao la. Sự hiểu biết của mỗi cá nhân không thể đem so sánh với mọi người cùng chung sống với mình. Vì thế, dù tài năng đến đâu cũng luôn luôn phải học thêm, học mãi mãi.
Tóm lại, con người khiêm tốn là con người hoàn toàn biết mình, hiểu người, không tự mình đề cao vai trò, ca tụng chiến công của cá nhân mình cũng như không bao giời chấp nhận một ý thức chịu thua mang nhiều mặc cảm tự ti đối với mọi người.
Khiêm tốn là một điều không thể thiếu cho những ai muốn thành công trên con đường đời.
( Theo Lâm Ngữ Đường, Tinh hoa sử thế )
Lòng khiêm tốn
Lòng khiêm tốn có thể được coi là một bản tính căn bản cho con người trong nghệ thuật xử thế và đối đãi với sự vật.
Điều quan trọng của khiêm tốn là chính nó đã tự nâng cao giá trị cá nhân của con người trong xã hội. Khiêm tốn là biểu hiện của con người đứng đắn, biết sống theo thời và biết nhìn xa. Con người khiêm tốn bao giờ cũng là người thường thành công trong lĩnh vực giao tiếp với mọi người.
Vậy khiêm tốn là gì? Khiêm tốn là tính nhã nhặn, biết sống một cách nhún nhường, luôn luôn hướng về phía tiến bộ, tự khép mình vào những khuôn thước của cuộc đời, bao giờ cũng không ngừng học hỏi. Hoài bão lớn nhất của con người là tiến mãi không ngừng, nhưng không nhằm mục đích tự khoe khoang, tự đề cao cá nhân mình trước người khác.
Người có tính khiêm tốn thường hay tự cho mình là kém, còn phải phấn đấu thêm, trau dồi thêm, cần được trao đổi, học hỏi thêm nhiều hơn nữa. Người có tính khiêm tốn không bao giờ chịu chấp nhận sự thành công của cá nhân mình trong hoàn cảnh hiện tại, lúc nào cũng cho sự thành công của mình là tầm thường, không đáng kể, luôn luôn tìm cách học hỏi thêm nữa.
Tại sao con người lại phải khiêm tốm như thế? Đó là vì cuộc đời là một cuộc đấu tranh bất tận, mà tài nghệ của mỗi cá nhân tuy là quan trọng, nhưng thật ra chỉ là những giọt nước bé nhỏ giữa đại dương bao la. Sự hiểu biết của mỗi cá nhân không thể đem so sánh với mọi người cùng chung sống với mình. Vì thế, dù tài năng đến đâu cũng luôn luôn phải học thêm, học mãi mãi.
Tóm lại, con người khiêm tốn là con người hoàn toàn biết mình, hiểu người, không tự mình đề cao vai trò, ca tụng chiến công của cá nhân mình cũng như không bao giời chấp nhận một ý thức chịu thua mang nhiều mặc cảm tự ti đối với mọi người.
Khiêm tốn là một điều không thể thiếu cho những ai muốn thành công trên con đường đời.
( Theo Lâm Ngữ Đường, Tinh hoa sử thế )
Cái lợi của khiêm tốn
- Khiêm tốn chính là nó đã tự nâng cao giá trị cá nhân của con người trong xã hội
- Con người khiêm tốn bao giờ cũng là người thành công trong lĩnh vực giao tiếp với mọi người


Nguyên nhân của thói không khiêm tốn
Hay tự khoe khoang, tự đề cao cá nhân mình trước người khác.
Hay ca tụng chiến công của mình, không bao giờ chấp nhận chịu thua một điều gì đó lúc nào cũng coi mình là tài giỏi.


Lòng khiêm tốn
Lòng khiêm tốn có thể được coi là một bản tính căn bản cho con người trong nghệ thuật xử thế và đối đãi với sự vật.
Điều quan trọng của khiêm tốn là chính nó đã tự nâng cao giá trị cá nhân của con người trong xã hội. Khiêm tốn là biểu hiện của con người đứng đắn, biết sống theo thời và biết nhìn xa. Con người khiêm tốn bao giờ cũng là người thường thành công trong lĩnh vực giao tiếp với mọi người.
Vậy khiêm tốn là gì? Khiêm tốn là tính nhã nhặn, biết sống một cách nhún nhường, luôn luôn hướng về phía tiến bộ, tự khép mình vào những khuôn thước của cuộc đời, bao giờ cũng không ngừng học hỏi. Hoài bão lớn nhất của con người là tiến mãi không ngừng, nhưng không nhằm mục đích tự khoe khoang, tự đề cao cá nhân mình trước người khác.
Người có tính khiêm tốn thường hay tự cho mình là kém, còn phải phấn đấu thêm, trau dồi thêm, cần được trao đổi, học hỏi thêm nhiều hơn nữa. Người có tính khiêm tốn không bao giờ chịu chấp nhận sự thành công của cá nhân mình trong hoàn cảnh hiện tại, lúc nào cũng cho sự thành công của mình là tầm thường, không đáng kể, luôn luôn tìm cách học hỏi thêm nữa.
Tại sao con người lại phải khiêm tốm như thế? Đó là vì cuộc đời là một cuộc đấu tranh bất tận, mà tài nghệ của mỗi cá nhân tuy là quan trọng, nhưng thật ra chỉ là những giọt nước bé nhỏ giữa đại dương bao la. Sự hiểu biết của mỗi cá nhân không thể đem so sánh với mọi người cùng chung sống với mình. Vì thế, dù tài năng đến đâu cũng luôn luôn phải học thêm, học mãi mãi.
Tóm lại, con người khiêm tốn là con người hoàn toàn biết mình, hiểu người, không tự mình đề cao vai trò, ca tụng chiến công của cá nhân mình cũng như không bao giời chấp nhận một ý thức chịu thua mang nhiều mặc cảm tự ti đối với mọi người.
Khiêm tốn là một điều không thể thiếu cho những ai muốn thành công trên con đường đời.
( Theo Lâm Ngữ Đường, Tinh hoa sử thế )

2. GHI NHỚ:
Em hiểu thế nào là giải thích trong văn nghị luận ?


- Giải thích trong văn nghị luận là làm cho người đọc hiểu rõ các tư tưởng, đạo lí, phẩm chất, quan hệ,... Cần được giải thích nhằm nâng cao nhận thức, trí tuệ, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm cho con người.

2. GHI NHỚ:
Người ta có thể giải thích bằng những cách nào?


- Người ta giải thích bằng nhiều cách như: Nêu định nghĩa, kể ra các biểu hiện, so sánh, đối chiếu với các sự vật, hiện tượng khác, chỉ ra mặt lợi, hại, nguyên nhân, hậu quả cách đề phòng và noi theo…của hiện tượng hoặc vấn đề được giải thích.
- Bài văn giải thích phải có mạch lạc, lớp lang, ngôn từ trong sáng, dễ hiểu. Không dùng những từ không ai hiểu để giải thích những điều người ta chưa hiểu.
- Muốn làm được bài giải thích tốt cần học nhiều, đọc nhiều, vận dụng tổng hợp các thao tác giải thích phù hợp.

KIỂM TRA BÀI CŨ
Em hiểu thế nào là giải thích trong văn nghị luận ? Muốn làm tốt bài văn nghị luận giải thích ta phải làm gì?


Giải thích trong văn nghị luận là làm cho người đọc, người nghe hiểu rõ các tư tưởng, đạo lí, phẩm chất, quan hệ,... Cần được giải thích nhằm nâng cao nhận thức, trí tuệ, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm cho con người.
- Muốn làm được bài giải thích tốt cần học nhiều, đọc nhiều, vận dụng tổng hợp các thao tác giải thích phù hợp.
II. CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
Cho đề bài: Nhân dân ta có câu tục ngữ “Đi một ngày đàng học một sàng khôn”. Hãy giải thích nội dung câu tục ngữ đó
? Nhắc lại các bước làm một bài văn nghị luận ?
Cho đề bài: Nhân dân ta có câu tục ngữ “Đi một ngày đàng học một sàng khôn”. Hãy giải thích nội dung câu tục ngữ đó
Bước 1
Tìm hiểu đề, tìm ý
Thể loại
Văn giải thích
Nêu định nghĩa, kể ra các biểu hiện, so sánh, đối chiếu …
Vấn đề
nghị luận
(Nội dung)
Câu tục ngữ “Đi một ngày đàng học một sàng khôn”

Khát vọng đi đây đó để mở rộng tầm hiểu biết…
Phạm vi
Những hiểu biết từ câu tục ngữ và trong đời sống
II. CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
Cho đề bài: Nhân dân ta có câu tục ngữ “Đi một ngày đàng học một sàng khôn”. Hãy giải thích nội dung câu tục ngữ đó
*Tìm ý
Giải thích
Đi một ngày đàng học một sàng khôn nghĩa đen, nghĩa bóng và nghĩa khái quát ( lời khuyên từ câu tục ngữ)
Chỉ ra mặt lợi

Chỉ ra hạn chế
Có rời khỏi lũy tre nơi mình sinh sống mới thấy thế giới này rộng lớn vô cùng mà những hiểu biết của chúng ta chỉ như hạt cát
Những điều chúng ta mắt thấy tai nghe khắc sâu trong mỗi con người hơn là việc chúng ta nghe kể.
Sẽ chẳng có “sàng khôn”nào nếu bản thân mỗi chúng ta không có ý thức tự học, không chịu tìm tòi khám phá
Bước 2
Lập dàn ý
I. Mở bài:
- Giới thiệu vấn đề nghị luận: Khát vọng đi nhiều nơi để mở rộng tầm hiểu biết
- Trích dẫn : tục ngữ có câu: “Đi một ngày đàng, học một sàng khôn”
II. THÂN BÀI:
1. Giải thích:
- Thật vậy
+ Xét về nghĩa đen Đi một ngày đàng hay đi một ngày đường nghĩa là đi rất xa. Đối với người nông dân xưa vốn ít đi xa, lại chưa có các phương tiện đo độ dài, họ thường lấy thời gian để đo con đường đi. Với tốc độ trung bình một ngày đàng có thể đi hết làng của mình sang đến làng khác, huyện khác. Đi xa như vậy, họ mới có thêm nhiều điều mới lạ, điều hay mà ở nơi học sinh sống không có nghĩa là học được “sàng khôn”. Ấn tượng về chuyến đi xa thường rất sâu đạm. Và đó có thể là cơ sở thực tế của câu tục ngữ.
+ Nghĩa bóng: Nhưng câu tục ngữ bao giờ cũng đúc kết kinh nghiệm, mà đúc kết thì phải có ý nghĩa khái quát. Nội dung khái quát đó là một điều có tính quy luật: Hễ đi xa thì nhìn thấy cái mới lạ, mở rộng hiểu biết
- Nghĩa khái quát: Câu tục ngữ là một lời khuyên, lời khích lệ thể hiện một ước vọng thầm kín của người xưa. Đó là khát vọng đi xa để mở rộng tầm hiểu biết
Nêu vấn đề nghị luận, và trích dẫn đề (nếu có)
Giải thích (nêu định nghĩa)
2 Biểu hiện:
? Tại sao lại “ Đi một ngày đàng học một sàng khôn” Có đi xa, có rời khỏi lũy tre nơi mình sinh sống mới thấy thế giới này rộng lớn vô cùng mà những hiểu biết của chúng ta chỉ như hạt cát. “ở nhà nhất mẹ nhì con/ ra đường lắm kẻ còn giòn hơn ta” hay “Đi cho biết đó biết đây/ Ở nhà với mẹ biết ngày nào khôn”
- Mặt lợi: Những điều chúng ta mắt thấy tai nghe khắc sâu trong mỗi con người hơn là việc chúng ta nghe kể.
- Mặt hại: Nhưng sẽ chẳng có “sàng khôn”nào nếu bản thân mỗi chúng ta không có ý thức tự học, không chịu tìm tòi khám phá
? “Đi một ngày đàng học một sàng khôn” ta phải làm gì? ( Bài học) Vì vậy mỗi chúng ta ngay từ bây giờ cần rèn cho bản thân mình kĩ năng quan sát, tìm tòi để hiểu sâu sắc bản chất của sự vật. Đó cũng là một phương pháp tự học đem lại thành công cho chúng ta.



III. KẾT BÀI
- Câu tục ngữ đến nay vẫn còn nguyên giá trị
- Nó là bài học cho mỗi chúng ta về việc ra ngoài mở rộng tầm hiểu biết
Nêu biểu hiện, so sánh, mặt lợi, hại, …
Nêu ý nghĩa của vấn đề và rút ra bài học
DÀN Ý CHUNG
1. Mở bài: Giới thiệu được vấn đề cần giải thích, trích dẫn (nếu có)
2. Thân bài:
+ Giải thích từ/ cụm từ (nghĩa đen, nghĩa bóng, nghĩa khái quát)
+ Kể ra các biểu hiện, so sánh, đối chiếu với các sự vật, hiện tượng khác,
+ Chỉ ra mặt lợi, mặt hại, nguyên nhân, hậu quả cách đề phòng và noi theo…của hiện tượng hoặc vấn đề được giải thích.
3.Kết bài: Đánh giá ý nghĩa của vấn đề đang giải thích và liên hệ rút ra bài học về nhận thức và hành động
II. CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
Cho đề bài: Nhân dân ta có câu tục ngữ “Đi một ngày đàng học một sàng khôn”. Hãy giải thích nội dung câu tục ngữ đó
Bước 3
Viết đoạn, viết bài
Tham khảo sgk
Bước 4
Đọc và sửa chữa
HS tự làm
? Đọc tham khảo bài viết trong SGK ( mục c/ 57 + 58 )
Hướng dẫn về nhà
- Học bài, viết lại thành bài hoàn chỉnh.
- Làm kĩ bài phần luyện tập SGK ( Tiết sau trình bày luyện tập )