1. Những cách lập ý thường gặp của bài văn biểu cảm
a. Ví dụ: (SGK/117)
* Ví dụ 1
I. Tìm hiểu bài
Hiện tại: Tre gắn bó với con người: làm bóng mát, làm đu tre, diều sáo,..
Tương lai:
+ sắt, thép có thể nhiều hơn tre nứa
+ Tre sẽ còn mãi, vẫn là bóng mát, khúc nhạc tâm tình,...
=> Liên hệ cây tre trong hiện tại với tương lai để bộc lộ cảm xúc trực tiếp: tự hào và tin tưởng vào sức sống trường tồn của cây tre.
Tiết 32 + 33:
Cách lập ý của bài văn biểu cảm
- Đối tượng biểu cảm: Cây tre Việt Nam
- Cách biểu cảm:
* Ví dụ 2
- Đối tượng biểu cảm : Con gà đất - đồ chơi của tuổi thơ
- Cách biểu cảm:
+ Đoạn 2: Suy nghĩ về đồ chơi hiện tại.
+ Đoạn 1: Hồi tưởng kỉ niệm con gà đất trong quá khứ
Suy nghĩ, mơ ước: hoá thân thành con gà ...trở thành người nghệ sĩ thổi kèn đồng.
=> Biểu cảm trực tiếp từ việc hồi tưởng quá khứ mà suy nghĩ về hiện tại.
* Ví dụ 3
(1) Đoạn 1
- Đối tượng biểu cảm: Cô giáo
+ Tưởng tượng: khi trưởng thành sẽ xa cô giáo cũ .
=> Tưởng tượng tình huống, gợi lại kỷ niệm, hứa hẹn, mong ước để bày tỏ lòng kính yêu vô hạn đối với cô giáo.
+ Hứa hẹn: Khi đã trưởng thành vẫn sẽ nhớ và tìm về cô, không bao giờ quên cô được.
+ Hồi tưởng: lại kí ức hai năm ngồi trong lớp học của cô giáo.
- Cách biểu cảm:
(2) Đoạn 2
Khơi nguồn cảm hứng về mùa thu biên giới
Thể hiện tình yêu đất nước, sự gắn bó máu thịt với mảnh đất cực bắc của tổ quốc. Đồng thời thể hiện khát vọng thống nhất đất nước
Việc liên tưởng từ Lũng Cú, cực bắc của Tổ quốc tới Cà Mau, cực nam của Tổ quốc đã giúp tác giả thể hiện tình cảm gì?
* Ví dụ 4
Đối tượng biểu cảm: U tôi.
Cách biểu cảm:
- Quan sát: Cái bóng đen đủi... khuôn mặt ( trăng trắng, đôi mắt nhỏ, mái tóc, nếp nhăn, hàm răng ,...)
=> Quan sát, miêu tả chi tiết, suy nghĩ để bày tỏ cảm xúc về nỗi vất vả, gian truân của U và sự thờ ơ của mình nên thương U nhiều hơn.
- Suy ngẫm: U tôi già đi từ bao giờ? U tôi già đi từ lúc nào? Tôi thực không hay”
b. Kết luận
- Để tạo ý cho bài văn biểu cảm, khơi nguồn cho mạch cảm xúc nảy sinh, người viết có thể hồi tưởng kỉ niệm quá khứ, suy nghĩ về hiện tại, mơ ước tới tương lai, tưởng tượng những tình huống gợi cảm, hoặc vừa quan sát vừa suy ngẫm, vừa thể hiện cảm xúc.
- Nhưng dù dùng cách gì thì tình cảm trong bài cũng phải chân thật và sự việc được nêu ra phải có trong kinh nghiệm. Được như thế bài văn mới làm cho người đọc tin và đồng cảm.
II. LUYỆN TẬP
Bài tập 1. Tập lập ý bài văn biểu cảm theo các đề sau:
a) Cảm xúc về vườn nhà.
b) Cảm xúc về con vật nuôi (con bò, con chó, con mèo…)
c) Cảm xúc về người thân.
d) Cảm nghĩ về mái trường thân yêu.

b) Cảm xúc về con vật nuôi (con bò, con chó, con mèo…)
*Hồi tưởng quá khứ, suy nghĩ về hiện tại:
- Xác định hình dung con vật mà em đã từng nuôi, những đặc điểm (hình dáng, tính cách) làm em nhớ mãi.
- Bây giờ con vật đó có còn tồn tại hay không? Nếu còn tồn tại thì có đặc điểm gì khác? Nếu không còn tồn tại thì điều gì ở quá khứ làm em nhớ đến con vật đó nhất.
- Tình cảm đối với con vật ở quá khứ đó còn mãi trong em đến bây giờ.
*Liên hệ hiện tại với tương lai:
- Xác định hình dung con vật mà em muốn nói đến ở hiện tại.
- Trong tương lai nếu con vật đó không còn nữa thì em sẽ nhớ đến những đặc điểm mà em yêu quý (hình dáng, tính cách).
- Xác định tình cảm của em đối với con vật đó.
d) Cảm nghĩ về mái trường thân yêu.
Quan sát, suy ngẫm:
- Nhìn vào một ngôi trường nào đó mà hình dung đến một ngồi trường khác trong tuổi thơ của em.
- Suy ngẫm điều khác biệt giữa hai ngôi trường đó. Điều gì næi bật tạo nên sự khác biệt đó, từ đó biểu lộ cảm xúc.
- Biểu cảm tâm trạng của em khi những cảm xúc đó ùa về.
*Tưởng tượng tình huống, hứa hẹn, mong ước:
- Đặt một tình huống có liên quan đến ngôi trường (một buổi chào cờ, buổi lao động, hội trại). Nghĩ đến một tình huống khác tương tự nhưng không phải trên nền ngôi trường để nhận ra sự khác biệt, để bộc lộ cảm xúc.
- Cảm xúc sẽ ùa về là những cảm xúc nào? Thôi thúc em làm gì?
- Qua những cảm xúc đó em sẽ nhận ra tình cảm của em đối với ngôi trường mình.