KHỞI ĐỘNG

1

1

Tính tuổi của xác ướp vua Tutan-kha-mun? (Trang 36
SGK)

2

Tính từ khởi nghĩa Hai Bà Trưng
đến hiện tại là bao nhiêu năm?
(Trang 89 SGK)

BÀI
TẬP

Bài 2: THỜI GIAN TRONG
LỊCH SỬ

Học xong bài này, em
sẽ:
Biết được một số khái niệm về thời gian trong lịch sử
Biết được một số cách tính thời gian trong lịch sử: thập kỉ, thế kỉ, thiên
niên kỉ, trước Công nguyên, Công nguyên, âm lịch, dương lịch…

BÀI 2: THỜI GIAN TRONG LỊCH SỬ
I

Âm lịch, dương lịch

II

Cách tính thời gian

Bài 2: THỜI GIAN TRONG LỊCH SỬ
I. ÂM LỊCH VÀ DƯƠNG LỊCH

Em hãy đọc “Câu chuyện thời gian” và làm
phiếu học tập sau:
PHIẾU HỌC TẬP
1. Từ “câu chuyện thời gian”, các em cho biết người xưa sáng
tạo ra lịch dựa trên cơ sở nào?
........................................................................................................
2. Tại sao họ lại cần tính thời gian?
........................................................................................................
3. Cơ sở nào để chúng ta cho rằng người Ai Cập cổ đại là tác giả
của cách tính thời gian theo âm lịch và dương lịch ?
........................................................................................................

Câu chuyện thời gian
Con người bắt đầu cảm nhận ra thời gian từ hiện
tượng trời sáng – tối, rồi lại tối – sáng. Khi người
nguyên thuỷ thấy Mặt Trời mọc thì đi săn bắt, hái
lượm, tối đến lại vào hang. Ý niệm thời gian sáng –
tối chúng ta gọi là “ngày”.
Cách chúng ta ngày nay hơn 5000 năm, ở lưu vực
sông Nin (Nile), người Ai Cập cản biết khi nào lũ lụt
sẽ bắt đầu và dừng lại. Họ coi thời gian từ đợt lũ
này đến đợt lũ khác là một năm. Năm đó được chia
theo các giai đoạn của Mặt Trăng. Thời gian từ
ngày trăng tròn đến ngày trăng tròn tiếp theo là

Câu chuyện thời gian
Vào giai đoạn cuối thời cổ đại, người Ai Cập nhận
ra rằng có một ngôi sao sáng xuất hiện phía trên
đường chân trời ngay trước khi lũ sông Nin dâng
lên. Họ tính được khoảng thời gian để ngôi sao này
mọc trở lại là 365 ngày. Từ đó, người Ai Cập cổ đại
làm ra lịch của họ theo chu kì 12 tháng và mỗi
tháng có 30 ngày, 5 ngày còn lại được dùng cho
các dịp lễ tết. Để theo dõi, người Ai Cập tính số
năm trị vì của các pha-ra-ông. Ví dụ, họ có thể đề
cập đến năm thứ nhất, thứ hai hoặc thứ mười trong
triều đại của một pha-ra-ông.Về sau các nhà thiên

PHIẾU HỌC TẬP
1. Từ “câu chuyện thời gian”, các em cho biết người xưa sáng
tạo ra lịch dựa trên cơ sở nào?
........................................................................................................
Cơ sở quan sát và tính toán quy luật di chuyển của Mặt Trăng,
........................................................................................................
Mặt Trời và Trái Đất.
2. Tại sao họ lại cần tính thời gian?
........................................................................................................
3. Cơ sở nào để chúng ta cho rằng người Ai Cập cổ đại là tác giả
của cách tính thời gian theo âm lịch và dương lịch ?
........................................................................................................

Có mấy loại lịch?

Âm lịch là cách tính thời gian theo chu kì Mặt
Trăng quay xung quanh Trái Đất. Thời gian

Dương lịch là cách tính thời gian theo chu kì
Trái Đất quay xung quanh Mặt Trời. Thời gian

PHIẾU HỌC TẬP
1. Từ “câu chuyện thời gian”, các em cho biết người xưa sáng
tạo ra lịch dựa trên cơ sở nào?
........................................................................................................
Cơ sở quan sát và tính toán quy luật di chuyển của Mặt Trăng,
........................................................................................................
Mặt Trời và Trái Đất.
2. Tại sao họ lại cần tính thời gian?
Người xưa cần tính thời gian cho việc sản xuất nông nghiệp
........................................................................................................
3. Cơ sở nào để chúng ta cho rằng người Ai Cập cổ đại là tác giả
của cách tính thời gian theo âm lịch và dương lịch ?
........................................................................................................

Câu chuyện thời gian
Con người bắt đầu cảm nhận ra thời gian từ hiện
tượng trời sáng – tối, rồi lại tối – sáng. Khi người
nguyên thuỷ thấy Mặt Trời mọc thì đi săn bắt, hái
lượm, tối đến lại vào hang. Ý niệm thời gian sáng –
tối
chúng
ta gọi
là “ngày”.
Cách
chúng
ta ngày
nay hơn
5000 chúng
năm, ta ngày nay hơn 5000 năm, ở lưu vực
Cách
sông Nin (Nile), người Ai Cập cần biết khi nào lũ lụt
sẽ bắt đầu và dừng
lại. Họ
thời
gian
theo các
giaicoi
đoạn
của
Mặttừ đợt lũ
này đến đợt lũ khác
Trănglà một năm. Năm đó được chia
theo các giai đoạn củangười
Mặt Ai
Trăng.
Thời
gian từ
Cập chỉ
tính
ngày trong
trăng một
trònnăm
đến (thiếu
ngày
trăng
được
354 tròn tiếp theo là

Câu chuyện thời gian
Vào giai đoạn cuối thời cổ đại, người Ai Cập nhận
ra
rằng
một
ngôi
saohiện
sáng
xuất
hiện
phíachân
trên
một
ngôicósao
sáng
xuất
phía
trên
đường
đường
chân
trời ngay
Nin thời
dâng
khoảng
trời
ngay
trước
khi
lũ sông
Nin trước khi lũ sông
lên.
Họ
tính
đượcmọc
khoảng
thời
ngôi sao này
để
ngôi
sao này
trở lại
là gian đểgian
dâng
lên
mọc
trở lại là 365 ngày. Từ đó, người Ai Cập cổ đại
365 ngày
làm ra lịch của họ theo chu kì 12 tháng và mỗi
tháng có 30 ngày, 5 ngày còn lại được dùng cho
các dịp lễ tết. Để theo dõi, người Ai Cập tính số
năm trị vì của các pha-ra-ông. Ví dụ, họ có thể đề
cập đến nămchu
thứkìnhất,
thứ động
hai hoặc
trong
chuyển
của thứ
Trái mười
Đất quanh
triều
đại củaMặt
mộtTrời
pha-ra-ông.Về sau các nhà thiên
là
365,2422

Hình
2.2
cho
em
biết cách
tính
thời
gian
của
người xưa
dựa
vào

Đồng hồ mặt
trời

Người phương Đông sử
dụng thời gian để hiểu
thêm về thời tiết. Vì
phương Đông thiên về
phát triển nông nghiệp
trồng lúa nước. Họ cần
một công cụ đo thời gian
cụ thể. Nhờ vậy, ở thời
đại nguyên thủy, người
dân phương Đông đã nghĩ
ra đồng hồ Mặt Trời.
Đồng hồ Mặt Trời là một

Đồng hồ mặt
trời

“… Mười rằm trăng náu
Mười sáu trăng treo…”
(Đồng dao Việt Nam)

Câu đồng dao trên thể hiện cách tính thời
gian của người xưa theo âm lịch hay dương lịch?

“… Mười rằm trăng náu
Mười sáu trăng treo…”
(Đồng dao Việt Nam)

Hai câu đồng dao mô tả Mặt Trăng những
ngày nào trong tháng ?

“… Mười rằm trăng náu
Mười sáu trăng treo…”
(Đồng dao Việt Nam)
Từ ngày 10 Âm lịch trở đi trăng bắt đầu tỏ (trăng
náu, nhìn rõ) và ngày 16 là trăng tròn nhất (trăng
treo). Như vậy, hai câu đồng dao trên miêu tả Mặt
Trăng từ ngày 10 đến 16 mỗi tháng âm lịch.

Trăng đâu?
Mồng một lưỡi trai
Mồng hai lá lúa
Mồng ba câu liêm
Mồng bốn lưỡi liềm
Mồng năm liềm gặt
Mồng sáu thật trăng
Mười rằm trăng náu
Mười sáu trăng treo
Mười bẩy sẩy giường chiếu
Mười tám nằm bếp trấu
Mười chín nín niêu xôi

Hai mươi giấc tốt
Hăm mốt nửa đêm
Hăm hai đeo hoa
Hăm ba gà gáy
Hăm bốn ở đâu ?
Hăm nhăm ở đấy
Hăm sáu đã vậy
Hăm bẩy làm sao ?
Hăm tám thế nào ?
Hăm chín thế ấy
Ba mươi không thấy ?
Mặt mày trăng đâu ?....!!!!

Bài 2: THỜI GIAN TRONG LỊCH SỬ
I. ÂM LỊCH VÀ DƯƠNG LỊCH
- Âm lịch là cách tính thời gian theo chu kì chuyển
động của Mặt Trăng quay quanh Trái Đất. Thời gian
Mặt Trăng chuyển động hết một vòng quanh Trái
Đất là một tháng.
- Dương lịch là cách tính thời gian theo chu kì
chuyển động của Trái Đất quay quanh Mặt Trời.
Thời gian Trái Đất chuyển động hết một vòng quanh
Mặt Trời là một năm.

II. CÁCH TÍNH THỜI GIAN

Theo em, thế giới có cần một thứ lịch chung
hay không? Vì sao?
Có. Vì xã hội phát triển →nhu cầu giao
lưu giữa các quốc gia dân tộc mở
rộng→ cần một loại lịch chung.
Dương
…………..
lịch
được chọn để làm lịch
chung cho toàn thế giới gọi là Công
lịch.

Việt Nam chúng ta dung loại lịch
nào?

Việt Nam dùng cả Âm lịch và
Công lịch

Theo công lịch, người ta tính thời
gian như thế nào?

Công lịch lấy năm 1 là năm tương
truyền Chúa Giê-xu (Jesus, người sáng
lập đạo Thiên chúa) ra đời làm năm
đầu tiên của Công nguyên. Trước năm
đó là trước Công nguyên (TCN)

Em hãy hoàn thành sơ đồ dưới đây:

1
Chúa Giê-su ra
đời
Trước công nguyên
Công nguyên

179 542 40

Công nguyên

Trước công nguyên

179

401

Chúa Giê-su ra
đời

Thập kỉ: 10 năm

Thế kỉ: 100 năm

Một thiên niên kỉ: 1000 năm

542

Cho biết cách tính năm công
nguyên và trước công nguyên?

Muốn biết năm TCN cách hiện tại
thì làm phép cộng.
Muốn biết năm CN cách hiện
tại ta làm phép trừ.

II. Cách tính thời gian

- Lịch của thế giới hiện nay: Công lịch. Công lịch lấy năm
tương truyền chúa Giê-Su ra đời là năm thứ nhất CN.
+ 1 năm có 365 ngày 6 giờ.
+ 1 thập kỉ: 10 năm
+ 1 thế kỉ:100 năm
+ 1 thiên niên kỉ:1000 năm
- Muốn biết năm TCN cách hiện tại thì làm phép cộng.
- Muốn biết năm CN cách hiện tại ta làm phép trừ.
- Việt Nam sử dụng cả Âm lịch và Công lịch.

LUYỆN TẬP
Trước công nguyên

179

Công nguyên

1

40

542

- Năm 179 TCN cách hiện tại: 179 + 2023 = 2202 năm
2202 năm = 220 thập kỉ + 2 năm = 22 thế kỉ + 2 năm
- Năm 542 cách hiện tại : 2023 - 542 = 1481 năm
1481 năm = 148 thập kỉ + 1 năm = 14 thế kỉ + 81 năm

VẬN DỤNG

Hãy cho biết những ngày lễ quan trọng của nước
Việt Nam: Giỗ Tổ Hùng Vương, Tết Nguyên đán, ngày
Quốc Khánh, ngày Giải phóng miền Nam thống nhất
đất nước được tính theo loại lịch nào?

VẬN DỤNG

Giỗ Tổ Hùng Vương, Tết Nguyên đán
được tính theo Âm lịch.

VẬN DỤNG

Ngày Quốc khánh, Ngày Giải phóng miền Nam
thống nhất đất nước được tính theo Dương lịch.

 - Cơ sở tính âm lịch có liên
quan chặt chẽ đến thời vụ của
sản xuất nông nghiệp. Nước ta
Theo
em
vì
sao
trên
tờ
là một nước có nền kinh tế
lịch nghiệp
của chúng
taVì có
nông
từ lâu đời.
vậy,
phải
ghi ghi
thêm
cả âmngày,
lịch để sản
tháng
xuất
nông
đúng thời
nămnghiệp
âm lịch?
Cóvụ.
nên
-chỉ
Tổ tiên
ta từ lịch
xưa đều
ghi chúng
một loại
là
sử dụng âm lịch cho những
dương
lịch
không?
ngày lễ, tết cổ truyền, những
ngày cúng, giỗ,.... Vì thế, cần
phải ghi thêm ngày âm lịch

VẬN DỤNG
Hãy xây dựng trục thời gian những sự kiện
quan trọng của cá nhân em. Ví dụ: Năm sinh, năm
vào mẫu giáo, năm vào lớp 1, năm vào lớp 6…(lưu
ý em có thể bắt đầu trục thời gian với năm sinh
của em).
Ví dụ:
2012 2018 2022

2024

1
Dặn
dò

Xem lại bài đã học

2
3

Hoàn thành bài tập SGK
Chuẩn bị bài 3: NGUỒN GỐC LOÀI
NGƯỜI