Kiểm tra bài cũ
Đọc hai câu thơ sau và trả lời các câu hỏi:
“…Ngẩng đầu nhìn trăng sáng
Cúi đầu nhớ cố hương…”
Câu 1: Hai câu thơ trên được trích từ văn bản nào? Tác giả là ai?
=> “ Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh” – Lý Bạch.
Câu 2: Chỉ ra các động từ được sử dụng trong hai câu trên và cho biết tác dụng của chúng?
=> Có 4 động từ: ngẩng ( cử)-> Nhìn (vọng)-> cúi(đê)-> nhớ (tư): khắc họa sự chuyển đổi tư thế và tâm trạng của nhân vật trữ tình.
Câu 3: Theo em ánh trăng đóng vai trò gì trong bài thơ?
=> Là tác nhân khơi gợi nỗi nhớ, tình yêu quê hương của nhân vật trữ tình.
Khởi động
Việt Bắc
1947-1948
Đầu não kháng chiến
Chiến dịch thu đông
Kháng chiến chống
Pháp
Chủ tịch Hồ
Chí Minh
Tiết 45: Cảnh khuya, Rằm tháng giêng
- Hồ Chí Minh

Tiết 45: Cảnh khuya, Rằm tháng giêng.
I. Đọc – hiểu chú thích.
1. Đọc:
2. Chú thích:
Tác giả:

Hồ Chí Minh(1890-1969): danh nhân văn hóa thế giới, anh dùng giải phóng dân tộc, vị lãnh tụ vĩ đại của đất nước Việt Nam.

Người được coi là “ bậc đại nhân, đại chí, đại dũng” ( Viên Ưng).

Thơ văn chiếm một vị trí quan trọng trong sự nghiệp sáng tác của Người và được Người sử dụng như một vũ khí cách mạng.

b) Tác phẩm:

- Hoàn cảnh ra đời: được Bác viết ở chiến khu Việt Bắc trong những ngày đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ( 1946-1954).
Tiết 45: Cảnh khuya, Rằm tháng giêng
I. Đọc – hiểu chú thích.
II. Đọc – hiểu văn bản:
1. Tìm hiểu khái quát:
Thể thơ:
+ Cảnh khuya: Thất ngôn tứ tuyệt.
+ Rằm tháng giêng:
-> Nguyên tác: thất ngôn tứ tuyệt.
-> Bản dịch: lục bát.
- Chủ đề:
+ Vẻ đẹp đêm trăng nơi chiến khu Việt Bắc.
+ Vẻ đẹp tâm hồn Bác.
- PTBĐ: Biếu cảm kết hợp với yếu tố miêu tả.
- Bố cục: 2 phần
+ Hai câu đầu:
+ Hai câu cuối:
Tiết 45: Cảnh khuya, rằm tháng giêng
Đọc – hiểu chú thích.
Đọc – hiểu văn bản.
Tìm hiểu khái quát.
Tìm hiểu chi tiết:
2.1: Văn bản: Cảnh khuya.
a) Hai câu đầu:
- Nghệ thuật:
+ So sánh: Tiếng suối với tiếng hát.
-> Làm tiếng suối trở nên trong trẻo, gần gũi, ấm áp, đầy sức sống.
+ Điệp từ: Lồng
-> Cảnh vật thiên nhiên lá, hoa, trăng…quấn quýt, hòa quyện với nhau.
Vẻ đẹp của núi rừng Việt Bắc thơ mộng, lung linh, huyền ảo tràn ngập ánh trăng.
Tình yêu thiên nhiên tha thiết của Bác.
Cảnh khuya
Tiếng suối trong như tiếng hát xa

Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa

Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ

Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.

1947
Hồ Chí Minh
Tiết 45: Cảnh khuya, rằm tháng giêng
Đọc – hiểu chú thích.
Đọc – hiểu văn bản.
Tìm hiểu khái quát.
Tìm hiểu chi tiết:
2.1: Văn bản: Cảnh khuya.
a) Hai câu đầu:
b) Hai câu cuối:
- Nghệ thuật:
+ So sánh:
+ Điệp từ: Chưa ngủ
=>Nhấn mạnh tâm trạng lo nước thương dân của Bác.
* Vẻ đẹp tâm hồn Bác:
- Yêu thiên nhiên tha thiết-> tâm hồn thi sĩ.
- Yêu đất nước, suốt đời lo cho vận mệnh của dân tộc đến quên ăn quên ngủ->tấm lòng vĩ đại của lãnh tụ.
Cảnh khuya
Tiếng suối trong như tiếng hát xa

Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa

Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ

Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà.

1947
Hồ Chí Minh
Tâm hồn thi sĩ hòa hợp với tinh thần chiến sĩ
Tiết 45: Cảnh khuya, rằm tháng giêng
Đọc – hiểu chú thích.
Đọc – hiểu văn bản.
Tìm hiểu khái quát.
Tìm hiểu chi tiết:
2.1: Văn bản: Cảnh khuya.
2.2. Văn bản: Rằm tháng giêng
a) Hai câu đầu:
- Nghệ thuật:
+ Từ láy: lồng lộng.
+ Điệp từ xuân.
* Hồ Chí Minh đã mượn một ý thơ cổ của Trung Quốc: thu thủy cộng thiên trường nhất sắc” để sáng tạo nên câu thơ thứ 2. Bản dịch thơ đã làm mất đi một chữ xuân nên ý thơ bị giảm sút.

Không gian cao rộng, bát ngát, tràn đầy ánh sáng, tràn đầy sắc xuân, hơi thở, sức sống của mùa xuân.
Rằm tháng giêng
Phiên âm:
Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên
Xuân giang xuân thủy tiếp xuân thiên;
Yên ba thâm xứ đàm quân sự
Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền.
1948
Hồ Chí Minh
Dich nghĩa:
Đêm nay, đêm rằm tháng giêng, trăng đúng lúc tròn nhất.
Sông xuân, nước xuân tiếp giáp với trời xuân;
Nơi sâu thẳm mịt mù khói sóng bàn việc quân
Nửa đêm quay về trăng đầy thuyền.
Dịch thơ:
Rằm xuân lồng lộng trăng soi
Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân
Giữa dòng bàn bạc việc quân
Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền.
- Xuân Thủy dịch
Tiết 45: Cảnh khuya, rằm tháng giêng
Đọc – hiểu chú thích.
Đọc – hiểu văn bản.
Tìm hiểu khái quát.
Tìm hiểu chi tiết:
2.2. Văn bản: Rằm tháng giêng
a) Hai câu đầu:
b) Hai câu cuối:
- Không gian: giữa dòng sông đầy trăng.
- Thời gian: đêm khuya.
- Hoạt động của con người: bàn việc quân.
Phong thái ung dung, tinh thần lạc quan cách mạng của chủ tịch Hồ Chí Minh.
* Bài thơ mượn nhiều ý thơ cổ Trung Quốc ( Yên ba giang thượng sử nhân sầu, Dạ bán quy lai khách mãn thuyễn) nhưng vẫn mang màu sắc hiện đại chính vì tinh thần cách mạng và không khí thời đại được phản ánh trong 2 câu thơ cuối này.
Rằm tháng giêng
Phiên âm:
Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên
Xuân giang xuân thủy tiếp xuân thiên;
Yên ba thâm xứ đàm quân sự
Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền.
1948
Hồ Chí Minh
Dich nghĩa:
Đêm nay, đêm rằm tháng giêng, trăng đúng lúc tròn nhất.
Sông xuân, nước xuân tiếp giáp với trời xuân;
Nơi sâu thẳm mịt mù khói sóng bàn việc quân
Nửa đêm quay về trăng đầy thuyền.
Dịch thơ:
Rằm xuân lồng lộng trăng soi
Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân
Giữa dòng bàn bạc việc quân
Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền.
- Xuân Thủy dịch
Thảo Luận Nhóm( 90 s)
0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
20
30
40
50
60
70
80
90
So sánh hai bài thơ Cảnh khuya và Rằm tháng giêng, chỉ ra những nét chung và nét riêng của hai bài
Nhóm 1: Điểm chung
Nhóm 2: Điểm riêng ở mỗi bài
Đều được sáng tác ở Việt Bắc những năm đầu chống Pháp
Đều làm theo thể thất ngôn tứ tuyệt
Đều miêu tả cảnh trăng ở chiến khu Việt Bắc
Đều bộc lộ tâm hồn yêu thiên nhiên, lòng yêu nước, phong thái ung dung, tự tại, sự kết hợp giữa tâm hồn nghệ sĩ và chiến sĩ của Bác
Bài Cảnh khuya viết bằng tiếng Việt
- Bài Rằm tháng giêng viết bằng tiếng Hán
- Cảnh trăng trong mỗi bài có nét đẹp riêng
+ Bài Cảnh khuya: Cảnh trăng rừng lồng vào vòm cây hoa lá nhiều tầng, nhiều đường nét. Nhà thơ một mình ngắm trăng
+ Bài Rằm tháng giêng: Trăng trên sông nước, không gian bát ngát, tràn đầy sắc xuân. Nhà thơ cùng đồng chí của mình bàn việc quân
III. Ghi nhớ
1. Nghệ thuật:
Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật cùng với nghệ thuật tiểu đối và những hình ảnh thơ cổ mang lại màu sắc cổ điển cho hai văn bản.
Nghệ thuật so sánh, sử dụng điệp từ kết hợp với ngôn ngữ giản dị.
2. Nội dung:
Vẻ đẹp của đêm trăng nơi chiến khu Việt Bắc thơ mộng, huyền ảo, đầy sức sống.
Vẻ đẹp tâm hồn Bác: tha thiết yêu thiên nhiên, tha thiết với đất nước; tinh thần lạc quan cách mạng sáng ngời.
3. Ý nghĩa:
- Hai văn bản cho thấy vẻ đẹp của quê hương, xứ sở, đặc biệt là vẻ đẹp tâm hồn của chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.
Luyện tập
Bài 2/ SGK/ 143: Tìm đọc và chép lại một số bài thơ, câu thơ của Bác Hồ về trăng hoặc cảnh thiên nhiên.
a) Trong tù không rượu cũng không hoa
Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ
Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ.
( Hồ Chí Minh)
b) Cảnh rừng Việt Bắc thật là hay
Vượn hót chim kêu suốt cả ngày
Khách đến thì mời ngô nếp nướng
Săn về thường chén thịt rừng quay.
Non xanh nước biếc tha hồ dạo
Rượu ngọt chè tươi mặc sức say
Kháng chiến thành công ta trở lại
Trăng xưa hạc cũ với xuân này.
( Cảnh rừng Việt Bắc, Hồ Chí Minh).
Củng cố
1. Hai bài thơ “ Cảnh khuya” và “ Rằm tháng giêng” có những điểm gì giống nhau?
A. Được viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt Đường luật, sử dụng biện pháp điệp, ngôn ngữ tự nhiên, giản dị.
B. Miêu tả cảnh trăng trên chiến khu Việt Bắc và thể hiện tình yêu thiên nhiên, yêu đất nước sâu nặng của Bác.
C. Chỉ thể hiện vẻ đẹp tâm hồn Bác.
D. Viết theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật, sử dụng thủ pháp điệp, thể hiện vẻ đẹp của thiên nhiên Việt Bắc và nói lên tấm lòng yêu thiên nhiên yêu đất nước của Bác.
E. Đều thể hiện tình yêu con người, yêu đất nước của Bác.
2. Hai bài thơ trên được ra đời trong hoàn cảnh nào?
A. Những ngày đầu cuộc kháng chiến chống Pháp.
B. Những ngày đầu cuộc kháng chiến chống Mĩ.
C. Những ngày đầu giải phóng đất nước.
D. Khi đất nước bước vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ởmiền Bắc.
E. Khi đất nước tiến hành đổi mới.
CÂU HỎI MỞ RỘNG
“ Nhật kí trong tù” là tập thơ nổi tiếng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong tập thơ có rất nhiều bài thơ thể hiện chủ đề về trăng, về thiên nhiên. Em hãy tìm đọc và ghi lại sau đó thử so sánh với hai văn bản “ Cảnh khuya” và “ Rằm tháng giêng” vừa học?
Hướng dẫn học bài
Bài cũ:
Học thuộc hai văn bản.
Nắm được hoàn cảnh ra đời của văn bản.
Ghi nhớ đặc sắc về nghệ thuật.
Nắm được vẻ đẹp về thiên nhiên và tâm hồn Bác.
Hoàn thành bài tập trong VBT.
Bài mới: Chuẩn bị kiểm tra tiếng Việt:
Ôn tập kiến thức tiếng Việt học từ đầu năm, chú ý phần đại từ, từ đồng nghĩa, trái nghĩa và từ đồng âm.
Ôn luyện kĩ năng đặt câu, viết đoạn.