CHÀO MỪNG QUÝ THẦY CÔ GIÁO ĐẾN DỰ GIỜ VÀ THĂM LỚP
Kiểm tra bài cũ
Nêu đặc điểm hình thức
và chức năng của câu cầu khiến?
Kiểm tra bài cũ
Đáp án: Đặc điểm hình thức và chức năng của câu cầu khiến.
- Câu cầu khiến là câu có những từ cầu khiến như: hãy, đừng, chớ, ... đi, thôi, nào, ... hay ngữ điệu cầu khiến; dùng để ra lệnh, yêu cầu, đề nghị, khuyên bảo, ...
Khi viết, câu cầu khiến thường kết thúc bằng dấu chấm than, nhưng khi ý cầu khiến không được nhấn mạnh thì có thể kết thúc bằng dấu chấm.

TIẾT 86: CÂU CẢM THÁN
MỤC TIÊU BÀI HỌC
Nắm vững đặc điểm hình thức và chức năng của câu cảm thán
Biết sử dụng câu cảm thán phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp.
CÂU CẢM THÁN
I. Đặc điểm hình thức và chức năng:
1. Ví dụ:
Tiết 86:
2. Nhận xét:
Hình thức:
+ Có từ cảm thán: ôi, than ôi, hỡi ơi, chao ơi, trời ơi, thay, biết bao, xiết bao…
+ Thường kết thúc câu bằng dấu chấm than.
Chức năng:
+ Bộc lộ trực tiếp cảm xúc của người nói (người viết).
+ Xuất hiện chủ yếu trong ngôn ngữ nói hằng ngày hay ngôn ngữ văn chương.
3. Kết luận:
Hỡi ơi lão Hạc!
Than ôi!
-> Câu cảm thán

Em hãy đặt các câu cảm thán phù hợp với các hình ảnh sau:
- Ôi, số phận của cô bé bán diêm thật bất hạnh !
- Chao ôi, cảnh vịnh Hạ Long đẹp xiết bao !
Tiết 86: CÂU CẢM THÁN


- Ôi, những bông hoa này thật đẹp!
Tiết 86: CÂU CẢM THÁN
Em hãy đặt các câu cảm thán phù hợp với hình ảnh sau:

Bài tập1:
Hãy cho biết các câu trong những đoạn trích sau có phải là câu cảm thán không. Vì sao?
Than ôi! Sức người khó lòng địch nổi với sức trời! Thế đê không sao cự lại được với thế nước! Lo thay! Nguy thay! Khúc đê này hỏng mất.
Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!
Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng, hống hách láo chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của mình thôi. Tôi đã phải trải cảnh như thế. Thoát nạn rồi, mà còn ân hận quá, ân hận mãi.
( Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)
Tiết 86: CÂU CẢM THÁN
II. Luyện tập:
I. Đặc điểm hình thức và chức năng:
Bài tập 2: Phân tích tình cảm, cảm xúc được thể hiện trong những câu sau đây. Có thể xếp những câu này vào kiểu câu cảm thán được không ? Vì sao ?
= > B?c l? l?i than th? c?a ngu?i nụng dõn du?i ch? d? phong ki?n.
a. Ai làm cho bể kia đầy
Cho ao kia cạn cho gầy cò con?
(Ca dao)

b. Xanh kia thăm thẳm từng trên
Vì ai gây dựng cho nên nỗi này?
( Chinh phụ ngâm)

Là lời than thân của người chinh phụ xưa.
Bài tập 2: Phân tích tình cảm, cảm xúc được thể hiện trong những câu sau đây. Có thể xếp những câu này vào kiểu câu cảm thán được không ? Vì sao ?
c. Tụi cú ch? dõu, cú d?i dõu;
Dem chi xuõn l?i g?i thờm s?u.
( Ch? Lan Viờn, Xuõn)
=> Tõm tr?ng b? t?c c?a thi nhõn tru?c Cỏch m?ng thỏng 8 - 1945.
d. Anh m� ch?t l� ch? t?i cỏi t?i ngụng cu?ng d?i d?t c?a tụi. Tụi bi?t l�m th? n�o bõy gi? ?
(Tụ Ho�i - D? Mốn phiờu luu kớ)

=> B?c l? c?m xỳc õn h?n c?a D? Mốn tru?c cỏi ch?t th?m thuong, oan ?c c?a D? Cho?t.
* Cỏc cõu trờn cú b?c l? c?m xỳc nhung khụng cú cỏc d?u hi?u d?c trung c?a cõu c?m thỏn (t? ng? c?m thỏn, d?u ch?m than)
=> Khụng ph?i l� cỏc cõu c?m thỏn.
Tiết 86: CÂU CẢM THÁN
B�i t?p 3: D?t hai cõu c?m thỏn d? b?c l? c?m xỳc v?i cỏc tỡnh hu?ng sau:

a. Tru?c tỡnh c?m c?a m?t ngu?i thõn d�nh cho mỡnh.
b. Khi nhỡn th?y m?t tr?i m?c.
VD:
M? oi, tỡnh yờu m� m? dó d�nh cho con thiờng liờng bi?t bao !
D?p thay c?nh m?t tr?i bu?i bỡnh minh !
Hình thức
Có từ ngữ cảm thán
Câu cảm thán
Chức năng
Kết thúc bằng dấu chấm than
Bộc lộ trực tiếp cảm xúc
Dùng trong giao tiếp và văn chương
(5)
(4)
(3)
(1)
(6)
(2)
Em hãy hoàn thành sơ đồ khái quát ghi nhớ về câu cảm thán?
Tiết 86: CÂU CẢM THÁN
Hướng dẫn học sinh tự học :

H/S nắm đặc điểm hình thức và chức năng câu cảm thán.
+ Câu cảm thán thường phải đọc với giọng diễn cảm và khi viết thường được kết thúc bằng dấu chấm than. (Có trường hợp được dùng dấu chấm hoặc dấu chấm lửng)
+ Câu cảm thán dùng để bộc lộ trực tiếp cảm xúc của người nói (người viết)
- Chuẩn bị viết bài văn số 5:
+ Tìm hiều các đề bài ở sgk
+ Cách làm bài văn thuyết minh
+ Tìm thông tin về một giống vật nuôi
? Khi viết đơn, biên bản, hợp đồng, hoặc trình bày kết quả giải một bài toán… có thể sử dụng câu cảm thán không ? vì sao?

=> Không, vì ngôn ngữ trong khi viết đơn, biên bản, hợp đồng…( ngôn ngữ văn bản hành chính công vụ),và ngôn ngữ để trình bày kết quả giải một bài toán ( ngôn ngữ văn bản khoa học) là ngôn ngữ của tư duy lô gic nên không thích hợp với việc sử dụng những yếu tố ngôn ngữ bộc lộ cảm xúc.

a) Hỡi ơi lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng có thể làm liều như ai hết... Một người như thế ấy!... Một người đã khóc vì trót lừa một con chó!... Một người nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến hàng xóm láng giềng... Con người đáng kính ấy bây giờ cũng theo gót binh Tư để có ăn ư? Cuộc đời quả thật cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn...
(Nam Cao, Lão Hạc)
b) Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội,
Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?
(Thế Lữ, Nhớ rừng)

? Trong những câu trên câu nào là câu cảm thán?
? Đặc điểm hình thức nào cho biết đó là câu cảm thán?
Kính chúc quý thầy cô mạnh khoẻ
Chúc các em chăm ngoan, học giỏi.