Mỗi bạn hãy nói một câu bộc lộ tình cảm của mình với 1
bạn em yêu quý

Câu cảm thán

目录
I. Đặc điểm hình thức
và chức năng

II. Luyện tập

I. Đặc điểm hình
thức và chức năng

Thảo luận nhóm bàn:
Đọc ví dụ a, b (sgk-tr43)

Tìm câu cảm thán
Chỉ ra dấu hiệu nào giúp em nhận ra

a)
Hỡi ơi lão Hạc! Thì ra đến lúc cùng lão cũng có
thể làm liều như ai hết... Một người như thế ấy!... Một
người đã khóc vì trót lừa một con chó!... Một người
nhịn ăn để tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy đến
hàng xóm láng giềng... Con người đáng kính ấy bây giờ
cũng theo gót Binh Tư để có ăn ư? Cuộc đời quả thật
cứ mỗi ngày một thêm đáng buồn...
 Dấu hiệu nhận biết: Từ
cảm thán: “Hỡi ơi”

b) Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối
Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan?
Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn
Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới?
Đâu những bình minh cây xanh nắng gội,
Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng?
Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng
Ta đợi chết mảnh mặt trời gay gắt,
Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật?
Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?

 Dấu hiệu nhận biết: Từ cảm thán: “Than ôi!”

Khi viết đơn, biên
bản, hợp đồng
hay trình bày kết
quả giải một bài
toán,… có thể
dùng câu cảm
thán không? Vì
sao?

Câu cản thán dùng để bộc lộ trực tiếp
cảm xúc của người nói (người viết)
Ngôn ngữ trong các văn bản
hành chính – công vụ nói chung
và trong trình bày kết quả các
văn bản khoa học là ngôn ngữ
của tư duy lô-gíc cần độ chính
xác và khách quan cao, vì thế
không được phép dùng kèm các
câu cảm thán.

a. Đẹp vô cùng Tổ quốc ta ơi!

 Tự hào

b. Bỗng lòe chớp đỏ
Thôi rồi , Lượm ơi!

 Thương xót

c. Ha ha! Một lưỡi gươm!

 Vui mừng

 Câu cảm thán bộc lộ cảm xúc rất đa dạng: tự hào, sung sướng, vui
mừng, thán phục; đau đớn, hối hận, nuối tiếc, trách móc …. Việc
xác định cảm xúc cho câu cảm thán phải căn cứ vào từ ngữ cảm
thán và ngữ cảnh cụ thể.

Câu cảm thán là câu dùng để bộc lộ
trực tiếp tình cảm, cảm xúc của người
nói, người viết đối với người, sự vật,
sự việc được nói tới.

GHI
NHỚ

Câu cảm thán được cấu tạo nhờ
những từ ngữ cảm thán như: ôi, than
ôi, hỡi ơi, chao ơi (ôi), trời ơi; thay,
biết bao, xiết bao, biết chừng nào,…
Khi viết, câu cảm thán thường kết
thúc bằng dấu chấm than.

Lưu ý
Có trường hợp câu cảm thán được kết thúc bằng dấu
chấm hoặc dấu chấm lửng.
VD: Ôi, con đã cho bố bất ngờ quá lớn.

Không phải câu nào chứa dấu chấm than/ từ cảm
thán/ bộc lộ cảm xúc là câu cảm thán
VD: Một người như thế ấy!
Có biết bao người đã ra trận và mãi mãi không trở về.
Những người muôn năm cũ / Hồn ở đâu bây giờ?

Bài tập nhanh

a. Anh đến muộn quá.
 Trời ơi, anh đến muộn quá!

Hãy thêm các từ ngữ cảm
thán và dấu chấm than để
chuyển đổi các câu sau
thành câu cảm thán:

b. Trăng đêm nay đẹp.
Trăng đêm nay đẹp biết bao!

c. Chân tôi đau quá.
 Ôi, chân tôi đau quá!

Những
câu
sau
đây
có
phải
đều
Bài tập nhanh:
là câu cảm thán không? Vì sao?
a) Than ôi! Sức người khó lòng địch nổi với sức trời! Thế
đê không sao cự lại được với thế nước! Lo thay! Nguy
thay! Khúc đê này hỏng mất.
b) Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!
c) Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng, hống hách láo
chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của
mình thôi. Tôi đã phải trải cảnh như thế. Thoát nạn rồi,
mà còn ân hận quá, ân hận mãi.

Những câu câu cảm thán có chứa từ ngữ cảm thán là:
a) Than ôi! Sức người khó lòng địch nổi với sức trời!
Thế đê không sao cự lại được với thế nước! Lo thay!
Nguy thay! Khúc đê này hỏng mất.
b) Hỡi cảnh rừng ghê gớm của ta ơi!
c) Chao ôi, có biết đâu rằng: hung hăng, hống hách
láo chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu
dại của mình thôi. Tôi đã phải trải cảnh như thế.
Thoát nạn rồi, mà còn ân hận quá, …

II. Luyện tập

2 nhóm cùng thảo luận trong 5' để
trả lời bài 2 (SGK – tr44)

Vòng
1

Sau 5', 2 nhóm lần lượt cử đại
diên lên làm trên bảng

Ai
nhanh
hơn?

Nhóm nhanh và đúng nhất sẽ được
2 điểm, nhóm xong sau sẽ được 1
điểm

Ai làm cho bể kia đầy
Cho ao kia cạn cho gầy cò con?

 Lời than thở của người nông
dân dưới chế độ phong kiến.

Xanh kia thăm thẳm từng trên
Vì ai gây dựng cho nên nỗi này?

Lời than thở của người chinh
phụ trước nỗi truân chuyên do
chiến tranh gây ra.

Tôi có chờ đâu, có đợi đâu
Đem chi xuân lại gợi thêm sầu

Tâm trạng bế tắc của nhà thơ
trước cuộc sống (trước CMT8)

Anh mà chết là chỉ tại cái tội
ngông cuồng dại dột của tôi.
Tôi biết làm thế nào bây giờ?

Sự ân hận của Dế Mèn trước
cái chết thảm thương, oan ức
của Dế Choắt.

Ai làm cho bể kia đầy
Cho ao kia cạn cho gầy cò con?
Xanh kia thăm thẳm từng trên
Vì ai gây dựng cho nên nỗi này?
Tôi có chờ đâu, có đợi đâu
Đem chi xuân lại gợi thêm sầu
Anh mà chết là chỉ tại cái tội
ngông cuồng dại dột của tôi.
Tôi biết làm thế nào bây giờ?

 Đều bộc lộ tình cảm,
cảm xúc, nhưng không
phải là câu cảm thán, vì
không có hình thức đặc
trưng của kiểu câu cảm
thán (từ ngữ cảm thán
và dấu chấm than)

GV sẽ đưa 4 ô cửa tương ứng với 4
câu hỏi

Vòng
2
Ô cửa
bí mật

Mỗi nhóm sẽ lựa chọ cho mình 2 ô
cửa và trả lời
Trả lời đúng 1 câu được 1 điểm, sai
sẽ nhường quyền cho đội bạn

Đặt một câu cảm
thán bộc lộ cảm xúc
của mình khi nhận
được một món quà
bất ngờ.

1

Đặt một câu cảm thán phù
hợp với hình trên. 3

Đặt một câu cảm thán phù
hợp với hình trên. 2

Đặt câu cảm thán bộc lộ cảm
xúc khi nhìn thấy mặt trời mọc.
4
21

2 nhóm cùng tham gia trò chơi đua
thuyền để trả lời 5 câu hỏi

Vòng
3
Đua
thuyền

Trả lời đúng sẽ được tiến thêm 1
đoạn, sai nhường quyền cho đội bạn
Nhóm nào về đich trước sẽ thắng

ĐUA
THUYỀN

ĐỘI A

ĐỘI B

Thường chứa các từ: ôi, than ôi, hỡi ơi,
trời ơi, biết bao, xiết bao… và thường
kết thúc bằng dấu chấm than

A. Câu nghi vấn

B. Câu cảm thán

C. Câu cầu khiến

D. Câu trần thuật

Trong các câu sau, đâu là câu
cảm thán:

A. Tổ quốc ta rất đẹp.

B. “Đẹp vô cùng tổ quốc ta ơi!
Rừng cọ, đồi chè, đồng xanh ngào ngạt”

C. Tổ quốc ta rất đẹp phải không?

D. Tổ quốc ta đẹp biết bao.

Dòng nào, tất cả các
từ đều là từ ngữ cảm
thán?

A. Hãy, đừng, chớ, đi, thôi, B. ôi, than ôi, thay, xiết
nào…
bao, chao ơi...
C. Hãy, ôi, than ôi, biết chừng
D. Ai, gì, nào, à, ư, hả...
nào...

Trong các câu sau, câu nào
không phải câu cảm thán?
A. Ôi! Bác Hồ ơi những xế
chiều/ Nghìn thu thương nhớ
Bác bao nhiêu.

B. Than ôi! Thời oanh liệt nay
còn đâu!

C. Ai làm cho bể kia đầy / Cho
ao kia cạn cho gầy cò con.

D. Hỡi cảnh rừng ghê gớm của
ta ơi!

Từ cảm thán nào có thể
điền được vào chỗ trống
trong câu: “Cô đơn…… là
cảnh thân tù!”
A. thay

B. hỡi ơi

C. trời ơi

D. ôi

2 nhóm lần lượt giải các ô chữ

Vòng
4

Mỗi ô chữ đúng sẽ được 1 điểm, từ
khóa được 2 điểm

Ô chữ
Nhóm nào nhiều điểm hơn sẽ thắng

1
2
3
4
5
6

T Ừ C Ả M T
Q U Ê H Ư
T H
C Â U N G
N G Ắ M
R A
N

G

Ữ

V

H
Ơ
Ế
H
T
L

Á
N
L
I
R
Ệ

Ă

N
G
Ữ
V Ấ N
Ă N G
N H
N

Hàng
Hàng
ngang
ngang
sốsố
65
3
gồm
cócó
65
9
ô10
chữ:
Hàng
ngang
số
1gồm
4
gồm
có
8ô
ôchữ:
ôchữ:
chữ:
Hàng
ngang
số thơ
2những
gồm
có
8Chí
ônăng
chữ:
Đây
Đây
làlà
một
tên
trong
bài
nhà
tiêu
Hồ
chức
biểu
nhất
Minh
của
màphong
em
của
vừa
câu
trào
được
cầu
Thơ
học.
khiến
mới thời
chỉ sự
kì
Đây
là
tên
câu
của
có thơ
chức
cáccủa
từ
năng
thường
chính
gặp
là chính
dùng
trong
để
câu
hỏi.
cảm
thán.
dứt
đầu.
khoát
tuyệt
đối mà
củacuối
người
Đây
là tên
bài thơ
bàinói.
thơ này có câu: Tôi thấy nhớ cái mùi

Bài tập về nhà:
Hãy viết một đoạn văn khoảng 4-5 câu nêu cảm nghĩ của
em về một cảnh đẹp của quê hương, trong đoạn văn có sử
dụng câu cảm thán.

Hướng dẫn tự học
 Vẽ sơ đồ tư duy tổng kết bài học + Lấy ví dụ
 Hoàn thiện bài tập vào vở
 Soạn bài: Câu trần thuật

Xin cảm ơn quý thầy cô giáo