Tiếng Việt – Bài 20:
CÂU ĐẶC BIỆT
Ôi, em Thủy. Tiếng kêu sửng sốt của cô giáo làm tôi giật mình. Em tôi bước vào lớp.
(Khánh Hoài)
Ôi, em Thủy! Tiếng kêu sửng sốt của cô
giáo làm tôi giật mình. Em tôi bước vào lớp.
(Khánh Hoài)
Ôi, em Thủy! Tiếng kêu sửng sốt của cô giáo làm tôi giật mình. Em tôi bước vào lớp.
(Khánh Hoài)

4


Ôi, em Thủy! không theo mô hình CN-VN

Tiếng kêu sửng sốt của cô giáo / làm tôi giật mình
Em tôi / bước vào lớp.
CN

VN

VN



Cây tre Việt Nam. Cây tre xanh nhũn nhặn, ngay thẳng, thủy chung, can đảm.
(Thép Mới)
Cây tre Việt Nam. Cây tre xanh nhũn nhặn, ngay thẳng, thủy chung, can đảm.
(Thép Mới)
GHI NHỚ: Câu đặc biệt là câu không cấu tạo theo mô hình chủ ngữ, vị ngữ.
Ví dụ 3: Hãy gọi tên cho các câu in màu vàng trong ví dụ dưới đây:
CÂU ĐẶC BIỆT
CÂU RÚT GỌN
Một đêm mùa xuân. Trên dòng sông êm ả, cái đò cũ của bác tài Phán từ từ trôi.
Chị gặp anh ấy bao giờ?
Một đêm mùa xuân
- Chị gặp anh ấy bao giờ?
Chị gặp anh ấy vào một đêm mùa xuân
CÂU BÌNH THƯỜNG
Cần phân biệt câu đặc biệt với câu bình thường và câu rút gọn
CÂU ĐẶC BIỆT
CÂU RÚT GỌN
CÂU BÌNH THƯỜNG
Không cấu tạo theo mô hình chủ ngữ - vị ngữ.
không thể có chủ ngữ và vị ngữ.
Là câu có đủ cả chủ ngữ và vị ngữ
- Vốn là câu bình thường nhưng bị rút gọn CN, VN hoặc cả C-V.
- Có thể khôi phục lại các thành phần đã bị rút gọn.
c, “Trời ơi!”, cô giáo tái mặt và nước mắt giàn giụa. Lũ nhỏ khóc mỗi lúc một to hơn. (Khánh Hoài)
b, Đoàn người nhốn nháo lên. Tiếng reo. Tiếng vỗ tay.
(Nam Cao)
a, Một đêm mùa xuân. Trên dòng sông êm ả, cái đò cũ của bác tài Phán từ từ trôi. (Nguyên Hồng)

d, An gào lên:
Sơn! Em Sơn! Sơn ơi!
Chị An ơi!
Sơn đã nhìn thấy chị.
(Nguyễn Đình Thi)
TÁC DỤNG
CÂU ĐẶC BIỆT
Bộc lộ cảm xúc
Liệt kê, thông báo sự tồn tại của sự vật, hiện tượng
Xác định thời gian, nơi chốn
Gọi đáp
Một đêm mùa xuân. Trên dòng sông êm ả, cái đò cũ của bác tài Phán từ từ trôi. (Nguyên Hồng)
Đoàn người nhốn nháo lên. Tiếng reo. Tiếng vỗ tay. (Nam Cao)
“Trời ơi!”, cô giáo tái mặt và nước mắt giàn giụa. ( Khánh Hoài)
An gào lên:
- Sơn ! Em Sơn! Sơn ơi!
- Chị An ơi!
Sơn đã nhìn thấy chị.
(Nguyễn Đình Thi)
TÁC DỤNG
CÂU ĐẶC BIỆT
Bộc lộ cảm xúc
Liệt kê, thông báo sự tồn tại của sự vật, hiện tượng
Xác định thời gian, nơi chốn
Gọi đáp
Một đêm mùa xuân. Trên dòng sông êm ả, cái đò cũ của bác tài Phán từ từ trôi. (Nguyên Hồng)
Đoàn người nhốn nháo lên. Tiếng reo. Tiếng vỗ tay. (Nam Cao)
“Trời ơi!”, cô giáo tái mặt và nước mắt giàn giụa. ( Khánh Hoài)
An gào lên:
- Sơn ! Em Sơn! Sơn ơi!
- Chị An ơi!
Sơn đã nhìn thấy chị.
(Nguyễn Đình Thi)
BÀI TẬP 1 (SGK tr 29)
CÂU ĐẶC BIỆT
CÂU RÚT GỌN
a.
Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy. Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương , trong hòm.
Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức. Lãnh đạo, làm cho tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
Ba giây... Bốn giây ...Năm giây... Lâu quá!
b.
Bài tập 1. (SGK tr 29)
CÂU ĐẶC BIỆT
CÂU RÚT GỌN
Một hồi còi.
c.
Lá ơi!
d.
- Hãy kể chuyện cuộc đời bạn cho tôi nghe đi!
-Bình thường lắm, chẳng có gì đáng kể đâu!
Bài tập 2 SGK (tr 29)
Nêu tác dụng của câu rút gọn và câu đặc biệt trong bài tập 1
TÁC DỤNG
a.
d.
CÂU RÚT GỌN
- Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ thấy. Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương , trong hòm.
Làm cho câu gọn hơn, tránh lặp những từ ngữ đã xuất hiện trong câu đứng trước
- Nghĩa là phải ra sức tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến.
-Hãy kể chuyện cuộc đời bạn cho tôi nghe đi!
- Bình thường lắm, chẳng có gì đáng kể đâu!
- Làm cho câu gọn hơn – Câu mệnh lệnh thường rút gọn chủ ngữ
- Làm cho câu gọn hơn, tránh lặp những từ ngữ đã xuất hiện trong câu đứng trước
Bài tập 2. SGK (Tr 29)
CÂU ĐẶC BIỆT
TÁC DỤNG
Ba giây.... Bốn giây ...Năm giây.
b.
Một hồi còi.
c.
Lá ơi!
d.
Xác định thời gian
Lâu quá!
Bộc lộ cảm xúc
Thông báo sự tồn tại của sự vật, hiện tượng
Gọi đáp
Hoạt động tìm tòi, mở rộng. Tóm tắt khái niệm và tác dụng của câu đặc biệt dưới dạng sơ đồ
III.
Bài 3:
Viết đoạn văn miêu tả cảnh quê hương em (hoặc giờ học em ấn tượng nhất).
Em sẽ tả những cảnh
nào?
Em sẽ chọn chi tiết nào
để tả?
Em dự định đưa câu đặc biệt
vào đâu?
Tiếng Việt – Bài 20:
CÂU ĐẶC BIỆT
I. Thế nào là câu đặc biệt?
II. Tác dụng của câu đặc biệt?