Bài 13:
SỬ DỤNG NĂNG LƯỢNG

KHỞI ĐỘNG

Câu số 1
Trường hợp nào dưới đây vật không có năng lượng?
A. Tảng đá nằm trên mặt đất. B. Tảng đá được nâng lên khỏi mặt
đất.
C. Chiếc thuyền chạy trên mặt nước.
bàn xuống

D. Viên phấn rơi từ trên

Câu số 2

Bằng các giác quan, căn cứ vào đâu mà ta nhận biết được là một
vật có nhiệt năng?
A. Có thể kéo, đẩy các vật

B. Có thể làm biến dạng vật khác.

C. Có thể làm thay đổi nhiệt độ các vật.D. Có thể làm thay đổi
màu sắc các vật khác.

Bài 13:

SỬ DỤNG
NĂNG
LƯỢNG

NỘI DUNG BÀI HỌC
Vòng năng lượng
trên Trái Đất

I.

II.

Năng lượng hóa
thạch

I. VÒNG NĂNG LƯỢNG TRÊN TRÁI ĐẤT
Mỗi giây. Mặt Trời phát ra năng lượng khoảng 3.8.1026 J và một phần trong số đó
truyền tới Trái Đất. Ngoài năng lượng chủ yếu do Mặt Trời truyền tới. Trái Đất còn
có nguồn năng lượng của riêng nó, đó là năng lượng địa nhiệt, năng lượng từ thuỷ
triều và năng lượng nhiên liệu hạt nhân.
Các quá trình tự nhiên và nhân tạo trên Trái Đất đều cần có năng lượng và đều có sự
chuyển hoá năng lượng từ dạng này sang dạng khác. Sự chuyển hoá này thường lặp
đi. lặp lại.

1. Vòng Năng Lượng Trên Trái Đất

Mỗi ngày Trái Đất nhận năng lượng rất lớn từ Mặt Trời, chủ yếu ở 2 dạng:
nhiệt và ánh sáng
30% năng lượng được mặt đất và
các đám mây phản xạ trở lại không
gian bên ngoài
70% năng lượng được mặt đất, đại
dương, khí quyển hấp thụ và chuyển
hóa thành năng lượng khác

1. Vòng Năng Lượng Trên Trái Đất

1. Vòng Năng Lượng Trên Trái Đất

Vòng năng lượng trên Trái Đất tạo ra

gió, dòng hải lưu, sóng biển
Các kiểu thời tiết và khí hậu
trên Trái Đất

1. Vòng Năng Lượng Trên Trái Đất

Vòng năng lượng trên Trái
Đất cung cấp năng lượng cần
thiết cho các chu trình vận
động trên Trái Đất

I. VÒNG NĂNG LƯỢNG TRÊN TRÁI ĐẤT
- Các quá trình tự nhiên và nhân tạo trên Trái Đất đều cần có năng lượng và đều có
sự chuyển hoá năng lượng từ dạng này sang dạng khác. Sự chuyển hoá này thường
lặp đi lặp lại.
- Năng lượng trong vòng tuần hoàn của nước và của carbon đến từ Mặt Trời.

1. Vòng Năng Lượng Trên Trái Đất

Mô tả sự chuyển hóa năng lượng trong chu trình nước.
Nêu rõ vai trò của Mặt Trời trong chu trình này.

1. Vòng Năng Lượng Trên Trái Đất

Tạo thành mưa với
các dạng: nước,
tuyết, mưa đá

1 phần ngấm
xuống đất và
mạch nước
ngầm, còn lại
tồn tại ở sông hồ
và trở lại biển

Gió mang mây tới các lục địa
đồng thời mây dần dần phát
triển về mật độ hơi nước

Hơi nước ngưng
tụ thành mây

Nước bốc hơi
lên không khí

Năng lượng Mặt
Trời làm nóng
nước và khí quyển

1. Vòng Năng Lượng Trên Trái Đất

Nước có vai trò quan trọng trong việc điều hòa năng lượng trên Trái Đất

1. Vòng Năng Lượng Trên Trái Đất

Trong chu trình
này, mặt trời có
vai trò bắt đầu
chu trình nước,
làm nước bay hơi
khỏi biển và các
dòng chảy khác.

1. Vòng Năng Lượng Trên Trái Đất

Năng lượng Mặt Trời làm nóng nước và khí quyển, tạo ra sự chênh lệch
nhiệt độ giữa các vùng trên Trái Đất, gây ra sự chuyển động của không khí
và các dòng hải lưu trong đại dương, tạo ra năng lượng từ gió, năng lượng
từ dòng chảy, năng lượng từ sóng biển, từ dòng biển trên Trái Đất.

1. Vòng Năng Lượng Trên Trái
Đất

Từ vòng năng lượng trên Trái
Đất như mô tả trong Hình 13.1
và 13.2, hãy lấy các ví dụ chứng
tỏ năng lượng của Trái Đất đến
từ Mặt Trời.

1. Vòng Năng Lượng Trên Trái Đất

Ban ngày, sử dụng ánh sáng Mặt Trời để làm sáng căn phòng, nơi làm việc

1. Vòng Năng Lượng Trên Trái Đất

Sử dụng năng lượng nhiệt, năng lượng gió để làm khô các đồ vật (quần áo,
giày dép,…), thực phẩm (thóc, cá,…), ….

I. VÒNG NĂNG LƯỢNG TRÊN TRÁI ĐẤT
Vòng tuần hoàn của nước:

Năng lượng mặt trời làm nóng và bốc hơi nước ở các sông, hồ, biển và đại dương. Hơi nước
trong những dòng không khí. khi gập điều kiện thuận lợi ngưng tụ và rơi xuống tạo thành
những cơn mưa. Nước mưa theo các mạch nước ngầm hoặc các dòng chảy sông, suối lại đổ
về dại dương…
Vòng tuần hoàn của carbon:

1. Vòng Năng Lượng Trên Trái Đất

Mô tả sự chuyển hóa
năng lượng trong
chu trình carbon.
Nêu rõ vai trò của
Mặt Trời trong chu
trình này.

1. Vòng Năng Lượng Trên Trái Đất

Quá trình hô hấp của động vật,
thực vật, đốt cháy thực vật,
phân hủy xác hữu cơ, sản xuất
công nghiệp, giao thông... tạo ra
lượng lớn CO2 trong khí quyển
Thực vật lấy CO2 để quang hợp,
carbon trao đổi trong quần xã
qua chuỗi và lưới thức ăn
Một lượng nhỏ carbon lắng
đọng tạo trầm tích dưới đáy
biển tạo thành nhiên liệu hóa
thạnh và các hóa thạch khác

1. Vòng Năng Lượng Trên Trái
Đất

Vai trò của Mặt
Trời trong chu trình
carbon là cung cấp
năng lượng cần
thiết cho quá trình
quang hợp ban
đầu.

I. VÒNG NĂNG LƯỢNG TRÊN TRÁI ĐẤT
Vòng tuần hoàn của nước:

Năng lượng mặt trời làm nóng và bốc hơi nước ở các sông, hồ, biển và đại dương. Hơi nước
trong những dòng không khí. khi gập điều kiện thuận lợi ngưng tụ và rơi xuống tạo thành
những cơn mưa. Nước mưa theo các mạch nước ngầm hoặc các dòng chảy sông, suối lại đổ
về dại dương…
Vòng tuần hoàn của carbon:
- Quá trình trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng giữa các vật sống tạo thành một vòng
năng lượng trên Trái Đất
 - Vòng năng lượng giữa các vật sống là quá trình chuyển đổi năng lượng từ nguồn thực vật
(thông qua quá trình quang hợp) cho đến các động vật.
- Việc phân huy xác các vật sống bị vùi lấp do thiên tai qua hàng triệu năm đã hình thành
nguồn năng lượng hóa thạch trên Trái Đất.

II. NĂNG LƯỢNG HÓA THẠCH

1. Nguồn gốc và đặc điểm của năng lượng
hóa thạch.
Nguồn gốc
Than mỏ, dầu mỏ, khí thiên nhiên và khí mỏ dầu
là các nhiên liệu hoá thạch được hình thành qua
các quá trình biến đổi địa chất trong hàng trăm
triệu năm. Khi đốt cháy các nhiên liệu này tạo ra
năng lượng nhiệt. Năng lượng hoá thạch dược
dự trữ trong nhiên liệu hoá thạch.

II. NĂNG LƯỢNG HÓA THẠCH

1. Nguồn gốc và đặc điểm của năng lượng
hóa thạch.
Đặc điểm

Người ta có thể sư dụng năng lượng hoá thạch trực tiếp bằng cách đốt cháy nhiên liệu hoá
thạch.
Năng lượng hoá thạch chiếm tỉ lệ cao nhất trong các dạng năng lượng được con người sử
dụng hiện nay.
Nhiên liệu hóa thạch có ưu điểm dễ sử dụng, chi phí khai thác và giá thành không quá cao.

II. NĂNG LƯỢNG HÓA THẠCH

1. Nguồn gốc và đặc điểm của năng lượng
hóa thạch.
Đặc điểm
Hạn chế:
•

Nhiên liệu hoá thạch cân hàng trãm triệu năm
dê hình thánh, trong khi dó. với mức dộ tiêu
thụ như hiện tại thi chi khoang từ 50 đến 100
năm nữa nguồn nhiên liệu này sẽ cạn kiệt.

•

Đốt cháy nhiên liệu hoá thạch sẽ sinh ra các
chất dộc hại và phát thai khí nhà kinh quá mức
làm Trái Đàt nóng len. gây ra biên dôi khí hậu
với quy mô toàn cầu.

II. NĂNG LƯỢNG HÓA THẠCH

II. NĂNG LƯỢNG HÓA THẠCH

2.Khai thác và sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Kể tên một số hoạt động trong đời sống hằng ngày mà em cố sử dụng năng lượng hoá
thạch. Nêu ưu điểm và nhược điểm của việc sử dụng này?
HOẠT ĐỘNG ĐỜI
SỐNG

ƯU ĐIỂM

NHƯỢC ĐIỂM

GIAO THÔNG CÁ
NHÂN

Tiện lợi, linh hoạt, và phổ biến. Xe hơi
chạy bằng xăng và dầu diesel đáp ứng
nhanh chóng nhu cầu vận chuyển cá
nhân và hàng hóa.

Gây ô nhiễm không khí, đóng
góp vào hiện tượng nóng lên
toàn cầu do khí thải CO2, và
tạo ra các chất độc hại như
CO và NOx.

SƯỞI ẤM VÀ NẤU ĂN

Dễ sử dụng và tiện ích cho cuộc sống
hang ngày.

Gây ô nhiễm không khí và tác
động đến sức khỏe khi sử
dụng các nguồn nhiên liệu
như than, dầu và khí đốt.

II. NĂNG LƯỢNG HÓA THẠCH

2.Khai thác và sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Kể tên một số khí thài độc hại được sinh ra trong quá trình đốt nhiên liệu hoá thạch?

Một số khí thải độc hại được sinh ra trong quá trình đốt nhiên liệu hóa thạch là:
Các oxide nitơ (NO2), dioxide lưu huỳnh (SO2), CO, hợp chất hữu cơ dễ bay hơi
và các kim loại nặng.

II. NĂNG LƯỢNG HÓA THẠCH
•

Phấn lớn năng lượng trên Trái Đất đến từ Mặt Trời.

•
Năng lượng hoá thạch sử dụng thuận tiện, chi phí khai thác không quá cao nhưng
đang dán cạn kiệt.
•
Đốt cháy nhiên liệu hoá thạch sè sinh ra các chất độc hại và phát thải khí nhà
kính quá mức làm Trái Đất nóng lên, gây ra biến đồi khí hậu với quy mô toàn

LUYỆN TẬP

TRÒ CHƠI GHÉP HÌNH
Luật chơi

Câu hỏi

ả
tr

u
Câ

i
lờ

i
hỏ

câu trả lời

lời

hỏ
i

tr ả

Câ
u

câu

lời

hỏ
i
Câ
u

câu
tr ả

lời

i
hỏ

lời

u
Câ

trả

trả

câu

câu

Câu hỏi

ỏi
uh
Câ

HS sử dụng các mảnh ghép, ghép đúng
theo hình như mẫu, bảo đảm logic giữa
câu hỏi và câu trả lời. Thời gian tối đa là 5
phút.
Mỗi nhóm hoàn thành xong và chính xác
sẽ được 20 điểm. Nhóm nhanh nhất chính
xác nhất sẽ được cộng 5 điểm. Nhóm chưa
hoàn thành mỗi mảnh ghép được tính 2

câu trả lời
câu trả lời
u
câ

GV giới thiệu hình mẫu sẵn
Chuẩn bị bộ mảnh ghép
Câu hỏi: chữ nhỏ hơn; câu trả lời: chữ
đậm, lớn hơn

Câu hỏi

Hoạt động theo nhóm

VẬN DỤNG

Lấy ví dụ cho thấy việc khai thác và sử dụng nhiên liệu hoá thạch hiện nay có thể gây ô
nhiêm môi trường.

Lời giải
Việc khai thác và sử dụng nhiên liệu hoá thạch hiện nay có thể gây ô nhiễm môi
trường:
- Khai thác nhiên liệu hóa thạch gây hủy hoại toàn bộ thảm thực vật, xói mòn đất, mất
nơi cư trú của nhiều sinh vật; nước thải quặng mỏ trong quá trình khai thác và xử lí
nguyên liệu khai thác gây ô nhiễm đất và nước xung quanh; sự cố rò rỉ dầu gây ô
nhiễm nghiêm trọng nguồn nước; rò rỉ khí thiên nhiên trong quá trình khai thác góp
phần gây ra hiệu ứng nhà kính.
- Quá trình tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch phát thải lượng lớn khí thải độc hại như
cacbon dioxit (CO2), sunfua dioxit (SO2), … phát thải các kim loại nặng, bụi mịn gây
bệnh tim mạch, hô hấp cho con người và góp phần làm nóng lên toàn cầu.

Nêu cách khai thác và vận chuyển của một số loại nhiên liệu hoá thạch. Từ đó,
thảo luận để chỉ ra giá nhiên liệu hoá thạch phụ thuộc vào chi phí khai thác và
vận chuyển.

Lời giải

Để khai thác dầu, người ta phải thực hiện nhiều công đoạn như: thăm dò, khoan, hoàn thiện giếng, khai thác và
vận chuyển dầu. Mỗi công đoạn đều cần có những thiết bị, công nghệ và phương pháp riêng biệt, cũng như phải
đối mặt với những rủi ro và thách thức khác nhau.
Khai thác mỏ lộ thiên là một hình thức khai thác mỏ mà theo đó cần phải bóc lớp đất đá phủ trên loại khoáng sản
cần khai thác. Đa số hình thức khai thác lộ thiên đều dùng các thiết bị máy móc lớn như máy xúc đất, để loại bỏ lớp
đất đá bề mặt.
Khai thác đá hầm lò: Quá trình khai thác bao gồm mở vỉa, chuẩn bị ruộng than, từ đó khấu than và di chuyển
chúng lên mặt đất, bên cạnh đó còn nhiều vấn đề phát sinh khác giải quyết đồng thời. Bước chính thực hiện: tách
han ra khỏi khối nguyên thể ban đầu, sau đó phá vỡ than theo kích thước mong muốn, xúc bốc vận chuyển than
sang khu vực khác, cuối cùng là chống giữ và điều khiển tốt áp lực mỏ. Các bước phụ sẽ trang bị các vật liệu máy
móc cần thiết, phục vụ cho quá trình khai thác.
Thảo luận:
Than mỏ khai thác bằng hình thức lộ thiên thường có giá thấp hơn than khai thác hầm lò.
Giá dầu thô, khí thiên nhiên và khí mỏ dầu được khai thác ở các mỏ trong đất liền sẽ thấp hơn giá của những

HƯỚNG DẪN
VỀ NHÀ
- Học bài
- Làm bài tập:.

HƯỚNG DẪN
VỀ NHÀ
- Xem và chuẩn bị bài mới

NHÓM 4

NHÓM 1

ĐÁNH GIÁ NHÓM

NHÓM 2

NHÓM 3

Tiêu chí
Nội dung 1. Bài thuyết trình có bố cục rõ ràng (10đ)
thuyết 2. Bảo đảm đầy đủ các kiến thức cơ bản về khái niệm (20đ)
trình 3. Thông tin đưa ra chính xác, khoa học (20đ)

Hình
thức
thuyết
trình
Thời
gian

4. Trình bày trọng tâm, chọn lọc những nội dung nổi bật, không
lan man, quá dài (10đ)
5. Giải thích được những thắc mắc của nhóm khác (GV hay HS
đặt ra) và đặt được ít nhất 1 câu hỏi cho nhóm khác (10đ)
6. Cách trình bày chữ viết, hình ảnh, kí hiệu hợp lý, dễ nhìn
(phù hợp với nội dung, to rõ, không bị nhòe, sơ đồ hợp lý…)
(10đ)
7. Có sự sáng tạo trong sử dụng các công cụ hay thiết bị hỗ trợ
… (10đ)
8.Thời gian thuyết trình vừa đủ, không vi phạm thời gian (tối đa
5 phút) (10đ)

Nhóm.....

NHÓM 4

NHÓM 1

ĐÁNH GIÁ NHÓM

NHÓM 2

NHÓM 3

CẢM ƠN THẦY (CÔ) VÀ
CÁC EM
ĐÃ CHÚ Ý LẮNG NGHE

THANK YOU