Tại sao chim tu hú non lại tìm cách hất những quả
trứng của chim trong tổ rơi ra ngoài? Làm sao để
chim có khả năng này?

CHỦ ĐỀ 2: CẢM ỨNG Ở ĐỘNG
VẬT

BÀI 14: TẬP TÍNH Ở ĐỘNG
VẬT

NỘI DUNG

Một số dạng
tập tính phổ
biến ở động
vật

Cơ chế học
tập ở người
và ứng dụng
tập tính

Tìm hiểu

Khái niệm và vai trò của
tập tính? Cho ví dụ.

Tín hiệu báo đói cần bổ
sung năng lượng

Khỉ dung tiếng kêu để
báo hiệu nguy hiểm

KN: Tập tính là những hành động của động vật trả lời lại
kích thích từ môi trường trong và ngoài, đảm bảo cho
động vật tồn tại và phát triển. Các hoạt động của tập tính
trò
củaphản
tập tính
là tiếp.
là kết quả thực hiệnVai
của
các
xạ liên
gì
Tập tính làm tăng khả năng sinh tồn, giúp động vật thích nghi với môi
trường sống, như: giúp động vật tìm kiếm, bảo vệ và lấy thức ăn, tìm
kiếm bạn tình, duy trì
cân
bằng
Lấynòi
ví giống,
dụ minh
hoạt
chonội môi,…
tập tính?

Tìm hiểu

Phân loại các loại tập tính?
Cho ví dụ.

PHÂN LOẠI CÁC LOẠI TẬP TÍNH
Tiêu chí
Tính di
truyền

Tập tính bẩm
sinh

Có

Tính cá thể

Không

Tính ổn
định

Ổn định

Cơ chế
phản xạ
Ví dụ

Phản
không
kiện

xạ
điều

Gà con mới nở ra
có tập tính đi
theo vật chuyển
động đầu tiên mà
chúng nhìn thấy.

Tập tính học
được

Tập tính hỗn
hợp

Không

Có

Có

Có

Không ổn
định
Phản xạ có
điều kiện

Không ổn định

Phản xạ không
điều kiện và
phản xạ có
kiện
Gà có tập tính điều
Gà có
tập tính
chạy lại chỗ bẩm sinh là
người ăn khi tìm kiếm thức
người cho ăn ăn. Qua học
gọi bằng âm tập, rèn luyện,
thanh
quen gà
con
đã
thuộc.
thành thục kĩ
năng tìm kiếm

Tập tính xây tổ từ rồng rộc ngực
vàng

Xác định ví dụ sau thuộc tập tính nào. Giải thích?
a)Khỉ biết dùng ống hút để uống nước.
b)Thú con biết tìm vú mẹ khi chưa mở mắt.
c)Tập tính săn mồi ở sư tử
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
a) Tập tính học được
b) Tập tính bẩm sinh
c) Tập tính hỗn hợp

Tìm hiểu

Cho các dạng tập tính:
Kiếm ăn, bảo vệ lãnh thổ,
di cư, sinh sản, xã hội. Xác
định các ví dụ tương ứng.

MỘT SỐ DẠNG TẬP TÍNH PHỔ BIẾN Ở ĐỘNG VẬT
Tập tính
(A)
1. Kiếm ăn

2. Bảo vệ lãnh thổ

3. Sinh sản

4. Di cư

5. Xã hội

Ví dụ (B)

1. Bọ ngựa cái có thói quen ăn thịt bạn
tình sau khi giao phối nhờ đó con cái có
đủ dinh dưỡng để sinh sản và nuôi con.
2. Ở kiến, kiến chúa làm nhiệm vụ sinh
sản. Kiến thợ tìm kiếm thức ăn, chăm sóc
con non và bảo vệ lãnh thổ. Kiến đực làm
nhiệm vụ giao phối với kiến chúa để duy
trì nòi giống.
3. Kền kền có thể phát hiện ra mùi của
thức ăn ở khoảng cách hơn 1 km; Chim sẻ
đất dựa theo hướng của sao Bắc Cực để di
cư về phương bắc.
4. Hươu sao đực đánh dấu bằng cách đào
một loạt các hố nông (rộng tới 1,6m và
sâu 0,3m) để con đực đi tiểu và từ đó tỏa
ra mùi hương.
5. Khi kiếm ăn, thỏ luôn cảnh giác trước
những kẻ săn mồi như linh miêu, cáo,
đại bàng.

Tại sao tập tính di cư cũng được xem là tập tính xã
hội? Cho ví dụ.
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
Hiện tượng di cư cũng được xem là một loại
tập tính xã hội vì tập tính di cư xảy ra ở các loài
động vật sống theo bầy đàn. - Ví dụ: Mỗi năm,
quần thể linh dương đầu bò xanh tại Đông Phi đều
di cư, chúng tìm đến nơi có nguồn thức ăn giàu
dinh dưỡng cần thiết cho quá trình tiết sữa và nuôi
con non phát triển.

Chó sủa khi gặp người lạ và không sủa khi gặp
người quen là tập tính gì?
HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI
Chó sủa khi gặp người lạ và không sủa khi gặp người quen là
hình thức học liên kết. Khi được con người nuôi, nó sẽ liên
kết việc tiếp xúc với con người với tập tính sủa để bảo vệ
lãnh thổ, con người nuôi chó trong gia đình, chó coi nhà của
chủ là nhà mình, là lãnh địa của mình, do vậy chúng sẽ sủa
vang khi có người lạ tới.

Tìm hiểu

Pheromone có vai trò gì với
động vật? Cho ví dụ.

Bướm tằm cái có tuyến
tiết pheromone ở cuối
bụng

Bướm tằm đực có thụ
thể tiếp nhận
pheromone ở ăngten

Kiến tiết pheromone đánh dấu
dường đi

NỘI DUNG

Một số dạng
tập tính phổ
biến ở động
vật

Cơ chế học
tập ở người
và ứng dụng
tập tính

Thả một hòn đá nhỏ bên cạnh rùa, rùa sẽ rụt đầu và
chân vào mai. Lặp lại hành động thả đá nhiều lần
thì rùa không rụt đầu và chân vào mai nữa. Đây là
hình thức học tập:
A. quen nhờn.
B. In vết.
C. học liên kết.

D. học xã hội.

Khi mới nở, chim non có “tính bám” và đi theo các
vật chuyển động mà chúng nhìn thấy lần đầu tiên.

A. nhận biết không gian

B. In vết.

C. học liên kết.

D. học xã hội.

Ong bắp cày có thể xác định chính xác vị trí không
gian của tổ nhờ ghi nhớ những vật xung quanh tổ
(cột mốc) như các quả thông….dù trước đó tổ đã
được nấp kín. Đây là hình thức học tập:

A. nhận biết không gian

B. In vết.

C. học liên kết.

D. học xã hội.

I.P.Pavlov tiến hành thí nghiệm kết hợp đồng thời
tiếng chuông rung với chó cho ăn. Sau vài chục lần
phối hợp tiếng chuông rung và thức ăn, chỉ cần
nghe tiếng chuông rung là chó tiết nước bọt. Đây là
tập hình học được:

A. học xã hội.
C. điều kiện hoá đáp ứng.
hành động.

B. in vết.
D. điều kiện hoá

B.F.Skinner tạo ra một chiếc hộp lớn có bàn đạp, khi
choột một số lần tình cờ nhấn vào bàn đạp thì thức
ăn rơi ra. Đây là tập hình học được:

A. học xã hội.
C. điều kiện hoá đáp ứng.
hành động.

B. in vết.
D. điều kiện hoá

Tinh tinh con học cách đạp vỡ quả cỏ dầu để lấy
nhân bằng hai hòn đá do bắt trước con trưởng
thành. Đây là tập hình học được:

A. học xã hội.

B. in vết.

C. điều kiện hoá đáp ứng.

D. quen nhờ.

Cho con tinh tinh vào một căn
phòng có một số hộp trên sàn và
một quả chuối treo trên trên cao
hơn tầm với của tinh tinh. Tinh
tinh biết xếp chồng các hộp lên
nhau và trèo lên hộp để lấy
chuối.
Đây
là tập
tính học được:
A. học
xã hội.
B. in vết.
C. điều kiện hoá đáp ứng.

D. quen nhờ.

BÀI TẬP
Hệ thống hoá kiến thức phần cảm ứng ở sinh
vật